II GSK 4664/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz, Sędzia NSA Anna Robotowska, Sędzia WSA del. Pamela Kuraś-Dębecka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej i. Sp. z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 6 maja 2016 r. sygn. akt III SA/Po 1067/15 w sprawie ze skargi i. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 6 maja 2016 r. , sygn. akt III SA/Po 1067/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione oddalił skargę. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 19 stycznia 2015 r. [...] (dalej:"skarżąca") wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, w których wskazała, że wystawienie tytułu wykonawczego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. W dniu 29 kwietnia 2015 r. wydane zostało przez Zarząd Dróg Miejskich w [...] postanowienie – stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego, gdzie zostało wskazane, że należności wymienione w tytule wykonawczym obejmują opłatę dodatkową za stwierdzony w dniu 6 kwietnia 2012 r. w strefie płatnego parkowania postój pojazdu marki [...]. Organ wyjaśnił, że od 2004 r. obowiązek wnoszenia opłat w [...] wynika z przepisów ustawy o drogach publicznych oraz uchwały nr XXXIV/269/IV/2003 Rady Miasta [...] z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia w [...] strefy płatnego parkowania, stawek opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w spp, wysokości opłat dodatkowych oraz sposobu ich pobierania. W sprawie ustalono, że właścicielem pojazdu jest [...], który w piśmie z 5 marca 2014 r. wskazał jako posiadacza pojazdu skarżącą [...]. W związku z tym wystosowano do strony upomnienie, którego odbiór potwierdzono 14 marca 2014 r. Wobec braku zapłaty wystawiono tytuł wykonawczy, który przekazano wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji do właściwego organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w [...]. W ocenie wierzyciela tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo oraz spełnia wymogi wskazane w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 t.j. ze zm., dalej u.p.e.a.). Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Zarządu Dróg Miejskich. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji braku uiszczenia opłaty za parkowanie, obowiązek jej zapłaty co do zasady obciąża właściciela pojazdu, a kierowanie egzekucji do właściciela pojazdu opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym z nich jest domniemanie faktyczne, że to właściciel samochodu jest podmiotem korzystającym z dróg publicznych. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Jeśli ktoś jest właścicielem samochodu to przede wszystkim z niego korzysta. Drugim elementem jest zaś założenie, że jeśli właściciel samochodu z samochodu w danym dniu nie korzystał, to wie, kto to czynił i może udowodnić, że swój pojazd użyczył innej osobie. Organ jest zatem uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego do zapłaty uważa się właściciela pojazdu, aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku, wskazując faktycznego użytkownika samochodu. Jednocześnie SKO wskazało, że wbrew stanowisku strony skarżącej przepisy ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz Kodeks cywilny nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę [...]. Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia wydanego w toku postępowania egzekucyjnego, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów nie dopatrzył się naruszenia obowiązującego prawa. Po pierwsze WSA uznał, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym istnieje i podlega egzekucji administracyjnej. Tytuły wykonawcze zostały wystawione przez organ po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania. Doręczono dłużnikowi upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy. Zdaniem Sądu wierzyciel prawidłowo uznał, że tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z przepisami prawa i zawiera wszystkie wymagane przez art. 27 u.p.e.a. elementy. Odnosząc się do zagadnienia domniemania, że to właściciel pojazdu jest korzystającym z drogi publicznej WSA wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 460 t.j. ze zm., dalej określanej także jako: "u.d.p."), obowiązek ponoszenia opłaty drogowej obciąża korzystającego z drogi. Zdaniem WSA korzystającym z drogi publicznej niekoniecznie musi być właściciel samochodu. Tym niemniej, ponieważ to nie organ egzekucyjny nakłada na korzystającego z drogi publicznej obowiązek uiszczenia należnej opłaty, bo jest to obowiązek wynikający z mocy samego prawa, organ nie jest zobligowany, a nawet nie ma możliwości by prowadzić postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie osoby korzystającej (faktycznie) z drogi publicznej. Organ egzekucyjny, który nie posiada kompetencji do prowadzenia postępowania, ma prawo domniemywać, iż korzystającym z drogi publicznej jest właściciel pojazdu, który może dochodzić swoich racji, podnosząc w toku postępowania egzekucyjnego zarzut błędu co do osoby zobowiązanego (por. wyroki NSA m.in. z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt FSK 2580/04; z dnia 12 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 209/07; z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1514/08; z dnia 18 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 591/08; z dnia 12 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1683/09). Za bezzasadny WSA uznał argument, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może być uznana za korzystającą z drogi publicznej, bo nie jest możliwe by mogła ona kierować pojazdem. Spółka kapitałowa posiada uprawnienia ramach prowadzonej działalności gospodarczej m.in. do nabywania rzeczy zarówno ruchomych (w tym także samochodów), jak i nieruchomości. Może także korzystać z cudzego mienia na podstawie umów cywilnoprawnych m.in. użyczenia, leasingu. W niniejszej sprawie są to obowiązki wynikające z ustawy o drogach publicznych. WSA podkreślił, że obowiązki te nie dotyczą wyłącznie osób fizycznych ale także osób prawnych. Jednocześnie w sytuacji, gdy właściciel pojazdu wykaże, że z należącego do niego pojazdu korzystał inny wskazany przez niego podmiot, który korzystał z drogi publicznej parkując w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty, obowiązek uiszczenia opłaty może obciążyć tego użytkownika drogi. We wszystkich innych przypadkach opłatę ponosi właściciel pojazdu (por. wyrok NSA z 11 marca 2009 r. o sygn. akt I OSK 1514/08, wyrok NSA z 18 sierpnia 2009 r. o sygn. akt II FSK 591/08). Zatem na właścicielu pojazdu spoczywa ciężar wykazania, że z drogi korzystał inny podmiot, który jest zobowiązany do poniesienia opłaty. W niniejszej sprawie właściciel pojazdu (leasingodawca) wskazał, że użytkownikiem pojazdu jest skarżąca spółka. Organ obciążył zatem opłatą dodatkową spółkę. Z kolei skarżąca spółka nie przedłożyła w toku postępowania żadnych twierdzeń, z których mogłoby wynikać, że to nie ona była korzystającym z dróg podmiotem w momencie, gdy przedmiotowy pojazd został zaparkowany w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia należnej opłaty. Nie zaprzeczyła również temu, że na podstawie umowy leasingu to ona jest podmiotem korzystającym z pojazdu. Sąd pierwszej instancji uznał, że przepisy ustawy (w tym także art. 78 ust. 4) z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. 2012, poz. 1137, dalej; u.p.r.d.) w okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznawanej sprawy nie znajdują zastosowania. Przepisy u.p.r.d. dotyczą zasad poruszania się w ruchu drogowym, naruszeń tych zasad i odpowiedzialności za te naruszenia (przestępstwa lub wykroczenia). Natomiast korzystanie z drogi publicznej w postaci parkowania w miejscu do tego wyznaczonym, tylko bez uiszczenia należnej opłaty z tego tytułu, nie stanowi zaś ani przestępstwa ani wykroczenia, stąd przepis ten nie dotyczy tych sytuacji. Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła [...] zarzucając; 1) naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na treść wydanego wyroku ( art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż nie zachodzi brak zgodności z prawem wydanego zaskarżonego postanowienia, 2) naruszenia przepisów prawa materialnego. (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 40d ust. 2 ustawy prawo o ruchu drogowym) poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący był kierowcą pojazdu i dlatego należy obciążyć go opłatą dodatkową, a w efekcie błąd co do osoby zobowiązanego i prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo istotnych uchybień i zaniedbań ze strony organów administracji, które nie są uprawnione do prowadzenia egzekucji; 3) naruszenie prawa materialnego (art. 140 Kodeksu Cywilnego) poprzez niezastosowanie przez organ orzekający odpowiedniej normy prawa materialnego mającej istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia; 4) nieważności postępowania poprzez pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw w sytuacji braku istnienia zobowiązania skarżącego do uiszczenia opłaty parkingowej. Skarżąca [...] wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a pod uwagę bierze z urzędu jedynie nieważność postępowania - z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wystąpienia których w niniejszej sprawie nie dopatrzono się. Naczelny Sąd Administracyjny orzekał zatem w granicach związania granicami skargi kasacyjnej. Związanie skargą kasacyjną oznacza natomiast, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto. Przedmiotem oceny Sądu mogą być więc jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podstawy, na których oparto skargę kasacyjną nie uzasadniają wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku. Na wstępie wskazać należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną w przypadku, gdy zobowiązani uchylają się od ich wykonania. Egzekucją administracyjną objęte są m.in. należności pieniężne przekazane do tej egzekucji na podstawie innych ustaw. Jedną z takich ustaw jest ustawa o drogach publicznych, która w art. 40d ust. 2 przewiduje ściągnięcie w drodze egzekucji administracyjnej opłat dodatkowych przewidzianych w art. 13f ust. 1 u.d.p. za parkowanie w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty. Podstawę prawną działania organu egzekucyjnego stanowi w takim przypadku art. 13f ust. 1 u.d.p. w zw. z art. 40d ust. 2 u.d.p. W myśl art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Z kolei, stosownie do treści art. 13f ust. 1 u.d.p. za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się opłatę dodatkową. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że obowiązek uiszczenia opłat, o których stanowi art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika z mocy prawa. Z istoty opłat parkingowych wynika ich związek z korzystaniem w obrębie drogi z miejsca postoju pojazdu samochodowego i obowiązek ich ponoszenia związany jest z pozostawieniem tego pojazdu w strefie płatnego parkowania. Obowiązek ten został uszczegółowiony w przepisach uchwały nr XXXIV/269/IV/2003 Rady Miasta [...] z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia w [...] strefy płatnego parkowania, stawek opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w spp, wysokości opłat dodatkowych oraz sposobu ich pobierania. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, obciąża korzystającego z dróg publicznych. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje, poza właścicielem pojazdu, również inne osoby, tj. osoby korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu czy zgody. Taka wykładnia powołanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisu, wbrew stanowisku kasatora, nie jest sprzeczna z poglądem wyrażonym w tej kwestii przez Sąd pierwszej instancji. Trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że korzystającym z drogi publicznej niekoniecznie musi być właściciel samochodu. Nie jest więc uzasadniony zarzut zawarty w pkt. 2 petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu dotyczący błędnego wskazania osoby zobowiązanego. Organy zatem prawidłowo zastosowały art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. identyfikując skarżącą spółkę jako zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej. Należy raz jeszcze podkreślić, że obowiązek uiszczania opłat w strefie płatnego parkowania istnieje z mocy prawa i wynika z ustawy o drogach publicznych. I to na gruncie przepisów tej ustawy definiowany jest podmiot zobowiązany do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Za nietrafny należało w konsekwencji uznać zarzut sformułowany w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, że "organ orzekający naruszył art. 140 k.c. bowiem nie zastosował odpowiedniej normy prawa materialnego mającej istotny wpływ na treść orzeczenia". Przywołany przepis określa uprawnienie właścicielskie do posiadania, korzystania oraz rozporządzania rzeczą. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że [...] nie jest właścicielem przedmiotowego pojazdu lecz leasingobiorcą, co zostało ustalone na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców w [...]. Właścicielem pojazdu jest [...], który w piśmie z 5 marca 2014 r. wskazał jako posiadacza pojazdu skarżącą [...]. Zatem, jak przyjął organ i co zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, organ prawidłowo skierował wezwanie do zapłaty do skarżącej spółki. Wskazał ponadto, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że spółka miała możliwość wskazania osoby, która korzystała z przedmiotowego pojazdu w dniu i godzinie wymienionej w wezwaniu – raporcie (wezwaniu do zapłaty), czego jednak nie uczyniła. Odwoływanie się przez kasatora w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do regulacji zawartej w art. 78 prawa o ruchu drogowym również nie jest trafne, gdyż przepis ten w okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznawanej sprawy nie znajduje zastosowania co wskazał zasadnie Sąd pierwszej instancji. Nie są także trafne zarzuty zawarte w pkt 1 i 4 petitum skargi kasacyjnej. Wbrew stanowisku skarżącej, przepisy prawa powszechnie obowiązującego zapewniają posiadaczowi pojazdu, który w danym dniu z niego nie korzystał, podjęcie odpowiednich działań w celu wyjaśnienia sytuacji. W momencie otrzymania upomnienia uzyskuje on bowiem informację o nałożonym obowiązku i ma wtedy możliwość wyjaśnienia tego, kto w danym dniu korzystał z pojazdu i nie uiścił opłaty, obalając w ten sposób przyjęte domniemanie. Z akt sprawy nie wynika aby w toku postępowania doszło do naruszenia tych zasad. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.