II FZ 409/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 806/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 4 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 806/15, w którym oddalono wniosek E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd podał, że kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy była już kilkakrotnie rozpatrywana przez sądy administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 27 czerwca 2013 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a Naczelny Sąd Administracyjny 28 października 2013 r. oddalił zażalenie na to postanowienie (sygn. akt II FZ 973/13). W dniu 14 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a Naczelny Sąd Administracyjny 7 lipca 2014 r. oddalił zażalenie na to postanowienie (sygn. akt II FZ 953/14). W kolejnym wniosku z 23 listopada 2015 r. o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych; postanowieniem z 15 stycznia 2016 r. Starszy Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił ten wniosek. Orzekający ustalił, że ostatnia ocena sytuacji majątkowej skarżącej dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2014 r. podzielona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. dokonana była w oparciu o stan faktyczny, w którym mąż wnioskodawczyni utracił prawo do renty w wysokości 2.600 zł miesięcznie, a sama skarżąca nie uzyskiwała zasiłku chorobowego w kwocie 300 zł miesięcznie brutto. W momencie rozstrzygania niniejszej sprawy w dniu 15 stycznia 2016 r., Orzecznik dysponował natomiast informacjami, iż mąż skarżącej otrzymuje rentę w wysokości 2.824 zł miesięcznie netto, a skarżąca pobiera rentę w wysokości 574 zł miesięcznie netto, natomiast utrzymanie domu pochłania około 700 zł miesięcznie. W sprzeciwie od postanowienia Starszego Referendarza sądowego, skarżąca poinformowała, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia pobierają z mężem świadczenia rentowe w wysokości odpowiednio przeszło 500 zł oraz 2.000 zł. Aktualnie nie pobierają zasiłku chorobowego, choć w dalszej perspektywie konieczną pozostaje kontynuacja leczenia. Nadto wskazała, że posiadane uprzednio gospodarstwo rolne o powierzchni 45 ha oraz hodowla (...) zostały przekazane synowi, wobec czego nie uzyskuje żadnych dochodów ani dotacji związanych z ich prowadzeniem, a jedynie stara się w miarę możliwości pomagać synowi osobistą pracą i doświadczeniem. Podkreśliła, iż nadal jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 170 m2 oraz mieszkania o powierzchni 85 m2, a w konsekwencji koszty, jakie ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego oscylują wokół kwoty 7.500 zł miesięcznie, a składają się na nie koszty zużycia wody, energii elektrycznej, gazu, ogrzewania oraz podatku od nieruchomości. Nadto koniecznym jest ponoszenie wydatków na żywność i ubrania w łącznej kwocie średnio 500-1000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) i stwierdził, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. W niniejszej sprawie "nowe" okoliczności powołane w sprzeciwie przez samą skarżącą, kolejny raz wnioskującą o zwolnienie od kosztów sądowych, dowodzą słuszności dotychczasowej linii orzeczniczej w przedmiotowej sprawie. Skarżąca wskazuje w sprzeciwie, że koszty jej utrzymania wynoszą 8000zł – 8.500 zł (7.500zł + 500-1000zł), tymczasem z treści sprzeciwu wynika także, że łączny dochód małżonków pobierających comiesięczne świadczenia rentowe wynosi ponad 2500 zł (500zł + 2.000 zł). Taką sytuacja jest nielogiczna i stawia pod znakiem zapytania wiarygodność składanych przez nią oświadczeń. Sąd podkreślił, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie ujawnione okoliczności faktyczne nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca ma nie tylko w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe – jest właścicielką wskazanych nieruchomości: domu mieszkalnego o powierzchni 170 m2 oraz mieszkania o powierzchni 85 m2. Nie grozi jej także pozbawienie środków do życia, ma bowiem źródło utrzymania w postaci dochodu ze świadczenia rentowego swojego i męża. Sąd wskazał, że skoro skarżąca nie spełniała przesłanek przyznania prawa pomocy, kiedy nie uzyskiwała zasiłku a mąż renty, to tym bardziej nie spełnia ich w sytuacji, kiedy zarówno ona jak i mąż uzyskują stały dochód w postaci świadczeń rentowych. Przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby więc poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy. Ponadto jeśli miesięczne wydatki skarżącej znacznie przekraczają uzyskiwane dochody, to uzasadnia to stwierdzenie, że dysponuje ona znacznymi oszczędnościami, które pozwalają jej na zaspokajanie swoich potrzeb ponad uzyskiwane dochody. Prowadzi również do wniosku, że złożone oświadczenie o stanie majątkowym jest nieprawdziwe i skarżąca nie ujawnia wszystkich środków finansowych. Tym samym twierdzenia skarżącej są nieprzekonywujące i nie mogą uzasadniać twierdzenia, że skarżącej przysługuje prawo pomocy w jakiejkolwiek formie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca ponownie opisała swoją sytuację materialną. Skarżąca uważa, że jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest oczywiście bezzasadne. Jak stanowi art. 165 p.p.s.a., postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednak pod warunkiem zmiany okoliczności sprawy. Innymi słowy warunkiem bezwzględnym weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego. Nie ulega też wątpliwości, że prawo pomocy może być przyznane wnioskodawcy tylko wtedy, gdy rzetelnie i wyczerpująco przedstawi swą sytuację materialną (art. 246 § 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a.). W analizowanej sprawie, jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, skarżąca wykazała koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 8000-8500 zł, natomiast dochód rodziny na kwotę ponad 2500 zł. Z zestawienia tych dwóch kwot wynika oczywista dysproporcja, świadcząca o tym, że skarżąca nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji materialnej. Nie jest bowiem możliwe ponoszenie tak wysokich kosztów przy wykazanych przez skarżącą dochodach. Już tylko ta okoliczność przesądza, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony. Sąd dysponuje bowiem środkami budżetowymi i nie może przyznawać prawa pomocy pochopnie, w sytuacji, gdy oświadczenie wnioskodawcy o sytuacji materialnej budzi uzasadnione wątpliwości co do jego prawdziwości. Zmiana okoliczności sprawy, na którą powołuje się skarżąca, w takiej sytuacji ma charakter drugorzędny. Skoro skarżąca nie przedstawia prawdziwych danych dotyczących uzyskiwanych dochodów lub posiadanych oszczędności, zmiany w zakresie informacji, które zdecydowała się ujawnić, nie mogą wpłynąć na ocenę jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy dodać, że okoliczności, których zmiana wpływa zdaniem skarżącej na ocenę jej sytuacji materialnej w porównaniu z sytuacją przedstawioną w poprzednim wniosku, to fakt, że skarżąca i jej mąż uzyskują obecnie dodatkowo rentę w kwocie odpowiednio 574 zł i 2824 zł. Oczywiste jest, jak prawidłowo skonstatował Sąd pierwszej instancji, że skoro skarżąca nie spełniała przesłanek przyznania prawa pomocy, kiedy nie uzyskiwała zasiłku a mąż renty, to tym bardziej nie spełnia ich w sytuacji, kiedy zarówno ona jak i mąż uzyskują stały dochód w postaci świadczeń rentowych. Jeśli zaś chodzi o gospodarstwo rolne (45 ha) i hodowlę (...) oraz (...), skarżąca podkreśla, że nie uzyskuje już z niego dochodów oraz dopłat unijnych (w 2014 r. ponad 45.000 zł dopłat), bowiem "przekazała" je nieodpłatnie synowi. Odnosząc się do tej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarżąca ma prawo dowolnie dysponować swoim majątkiem przynoszącym jej znaczne dochody, jednakże fakt nieodpłatnego przekazania takiego majątku innej osobie i rezygnacja z możliwych dochodów z całą pewnością nie uzasadnia przerzucenia kosztów postępowania sądowego toczącego się w wyniku skargi strony, na skarb państwa. Podkreślenia wymaga, że jedyny koszt postępowania w tej sprawie to obecnie wpis od skargi w kwocie 500 zł, a koszty, które mogą wystąpić ewentualnie, to opłata kancelaryjna za uzasadnienie wyroku (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (250 zł). Nie sposób przyjąć, że skarżąca przy znanym Sądowi stanie posiadania i przy uwzględnieniu wyżej opisanych okoliczności, nie jest w stanie kosztów tych ponieść. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie oddalił.