II OZ 1353/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 978/15 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 978/15 oddalił skargę K. H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Następnie postanowieniem z dnia 17 października 2016 r. Sąd odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 26 lipca 2016 r. wezwano skarżącą, zastępowaną przez profesjonalnego pełnomocnika, do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r. przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Zarządzenie wysłano na podany w skardze kasacyjnej adres pełnomocnika skarżącej. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłkę w dniu 3 sierpnia 2016 r. odebrał dorosły domownik - J. J., ojciec pełnomocnika. Pismem z dnia 17 sierpnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia barków formalnych skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pełnomocnik w okresie od 30 lipca do 15 sierpnia 2016 r. przebywała na urlopie wypoczynkowym. W dniu 3 sierpnia 2016 r. upoważniona przez nią osoba odebrała powyższe wezwanie i doręczyła je pełnomocnikowi w dniu 16 sierpnia 2016 r. Zdaniem pełnomocnika niedochowanie terminu stanowiło skutek okoliczności, na które nie miała wpływu. Doręczenie przedmiotowego wezwania nastąpiło podczas nieobecności pełnomocnika, przez osobę, która nie była uprawniona do otwierania przesyłek adresowanych do pełnomocnika. Doręczenie nastąpiło w okresie urlopowym, w trakcie zaplanowanej dłuższej nieobecności spowodowanej wyjazdem wypoczynkowym. Do wniosku dołączono oświadczenie pełnomocnika o zrzeczeniu się rozprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił, że wniosek strony o przywrócenie terminu, któremu uchybił pełnomocnik, musi wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu ze strony tego pełnomocnika. Nie tylko bowiem wina strony, lecz również innych osób, w tym pełnomocnika, gdy pełnomocnik reprezentuje stronę w postępowaniu, wyłącza możliwość przywrócenia terminu. Podkreślił, że pisma sądowe skierowane do adwokata (radcy prawnego) wykonującego zawód indywidualnie należy doręczać tak jak osobie fizycznej (art. 67 § 1 p.p.s.a.) z możliwością doręczenia zastępczego określonego w art. 72 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy odpis wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej został wysłany pełnomocnikowi skarżącej i został doręczony w dniu 3 sierpnia 2016 r., w lokalu mieszkalnym będącym siedzibą kancelarii adwokackiej pełnomocnika, J. J. - ojcu pełnomocnika, który podjął się oddać przesyłkę adresatowi, co odpowiada doręczeniu zastępczemu, o którym mowa w art. 72 § 1 p.p.s.a. Zatem dniem skutecznego zastępczego doręczenia przesyłki był 3 sierpnia 2016 r. i od tej daty należało liczyć siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, który upływał z dniem 10 sierpnia 2016 r. Zdaniem Sądu podnoszone przez pełnomocnika okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie uchybionego terminu nie zasługują na uwzględnienie. Nie można do tej kategorii zaliczyć faktu przebywania pełnomocnika skarżącej na urlopie. Przebywanie na urlopie wypoczynkowym (nawet poza granicami kraju) nie stanowi bowiem przeszkody o charakterze nadzwyczajnym, która uniemożliwia podejmowanie czynności postępowania, gdyż jest to okoliczność subiektywna, na którą strona ma wpływ. Podkreślił, że adwokat będący profesjonalnym, fachowym pełnomocnikiem, winien tak zorganizować pracę swojej kancelarii, aby także w czasie jego nieobecności interesy strony były zabezpieczone tak, by strona nie poniosła szkody. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że nie zostało uprawdopodobnione, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy skarżącej. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. W jego uzasadnieniu skarżąca podniosła, że niedochowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie nastąpiło ani z jej winy, ani z winy pełnomocnika. Powtórzyła argumentację wniosku o przywrócenie terminu, że wezwanie doręczono w okresie przebywania pełnomocnika na urlopie a przesyłkę z Sądu odebrał jej ojciec, który nie jest uprawniony do otwierania tego typu przesyłek. Nie jest on też pracownikiem kancelarii, który miałby upoważnienie do działania w imieniu pełnomocnika. Skarżąca zaznaczyła, że nie jest winą pełnomocnika, że jej ojciec odebrał przesyłkę, mimo iż przed wyjazdem prosiła o nieodbieranie przesyłek sądowych. Tym samym podjęła ona działania w celu zabezpieczenia się w dotrzymaniu terminu. W ocenie skarżącej nie można też czynić pełnomocnikowi zarzutu, że w czasie nieobecności nie zorganizowała właściwie pracy swojej kancelarii. Wskazała, że był to okres urlopowy, podczas którego wszystkie osoby potencjalnie upoważnione do odbioru przesyłek sądowych również przebywały na urlopie. Podkreśliła, że pełnomocnik nie odpowiada za działania swojego ojca, który nie jest pracownikiem kancelarii. Na koniec skarżąca zwróciła uwagę, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej dotyczyło stosunkowo drobnego uchybienia polegającego na niewskazaniu, czy skarga kasacyjna ma być rozpoznana na rozprawie. Brak ten został uzupełniony poprzez złożenie przez pełnomocnika oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. W tej sytuacji zdaniem skarżącej odrzucenie skargi kasacyjnej tylko z powodu uchybienia terminowi do złożenia takiego oświadczenia byłoby bardzo krzywdzące i niesprawiedliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 780 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W przypadku zaś, gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca W rozpoznawanej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego skarżąca działała w postępowaniu przez pełnomocnika profesjonalnego będącego adwokatem. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Podkreślenia wymaga, że zawodowy charakter działalności adwokata powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód. Ustanowiony pełnomocnik odpowiada więc za błędy i zaniechania pracownika kancelarii. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienia NSA: z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 149/14; z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 336/14; z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 365/12; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze treść wskazanych wyżej przepisów, jak również utrwalone orzecznictwo sądowe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Wbrew twierdzeniom zażalenia nie jest okolicznością wskazującą na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej odebrała osoba nieupoważniona do odbioru takich przesyłek w czasie nieobecności pełnomocnika spowodowanej przebywaniem na urlopie wypoczynkowym. Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącą, że pełnomocnik nie odpowiada za działania swojego ojca, który nie jest pracownikiem kancelarii. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że okoliczność, iż pełnomocnik strony wykonuje zawód adwokata w indywidualnej kancelarii mającej siedzibę w mieszkaniu tego pełnomocnika, pozwala na stosowanie regulacji dotyczącej doręczania pism sądowych osobowym fizycznym, w tym również w trybie tzw. doręczenia zastępczego (art. 72 p.p.s.a.). W tej sytuacji dorosłego domownika, który w świetle treści zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania i zapisu doręczyciela, zobowiązał się do oddania pisma adresatowi, należy traktować jako osobę, za którą pełnomocnik odpowiada. Winę za działania dorosłego domownika, niebędącego nawet pracownikiem kancelarii pełnomocnika, lecz mieszkającego pod tym samym adresem, niewątpliwie ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca. Przyjmując obiektywny miernik staranności, której należy wymagać od adwokata zawodowo trudniącego się świadczeniem pomocy prawnej, stwierdzić należy, że należyte dbanie o interesy swojego mandanta wymaga od takiego pełnomocnika właściwego zorganizowania swojej pracy, w tym i organizacji pracy jego kancelarii. Zgodzić trzeba się z Sądem pierwszej instancji, że urlop wypoczynkowy jest okolicznością subiektywną, na którą strona (pełnomocnik) niewątpliwie ma wpływ. Planując dwutygodniowy urlop pełnomocnik powinien zapewnić możliwość prawidłowego prowadzenia w pełnym zakresie korespondencji z sądem. Planując taki wyjazd należało liczyć się z możliwością otrzymania korespondencji wymagającej podjęcia w związku z jej treścią, w zakreślonych terminach, środków w celu ochrony praw swego mocodawcy. To na profesjonalnym pełnomocniku ciąży bowiem obowiązek takiego zorganizowania pracy, by jego nieobecność nie naraziła zastępowanej przez niego strony na poniesienie szkody. W rozpoznawanej sprawie skarżąca jak i sam pełnomocnik przyznali, że pełnomocnik nie upoważniał swego ojca do odbioru przesyłek sądowych. Jak wyjaśniono wyżej mimo tego zastrzeżenia doręczenie dokonane dorosłemu domownikowi jest skuteczne w myśl art. 72 § 1 p.p.s.a. Sama prośba, by J. J. nie odbierał tego rodzaju przesyłek, nie tylko nie uwolniła pełnomocnika od odpowiedzialności za jego działania, ale też nie pozwala przyjąć, że pełnomocnik podjął wszystkie działania, które miały zmierzać do uniknięcia uchybienia terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie pełnomocnik mógł bez podejmowania nadmiernego wysiłku uniknąć uchybienia terminu. W zażaleniu podniesiono, że doręczenie wezwania do uzupełnia braków formalnych skargi kasacyjnej oraz ustawowy termin na uzupełnienie tych braków miały miejsce w okresie urlopowym, gdy wszystkie osoby potencjalnie upoważnione do odbioru przesyłek sądowych również przebywały na urlopie. Skarżąca nie sprecyzowała, o jakie osoby chodzi, czy były one zatrudnione w kancelarii pełnomocnika i w jakim charakterze. Z uwagi właśnie na okres urlopowy pełnomocnik mógł jednak wcześniej tak ustalić plan urlopów, by zapewnić stałą obecność osoby upoważnionej przez niego do odbioru przesyłek sądowych i ewentualnie sporządzania pism procesowych. Pamiętać też należy o możliwości udzielenia przez profesjonalnego pełnomocnika dalszego pełnomocnictwa innemu adwokatowi bądź radcy prawnemu, który w czasie jego nieobecności mógłby skutecznie dokonywać czynności procesowych w imieniu strony. Dodatkowo, w przypadku ustanowienia dalszego pełnomocnika to jego adres można wskazać Sądowi jako adres do doręczeń na okres planowanego urlopu, by w ten sposób zapewnić sprawne i terminowe odbieranie korespondencji z Sądu oraz wykonywanie ewentualnych wezwań. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione powyżej okoliczności nie wskazują, aby zaistniały takie przeszkody, które uniemożliwiły pełnomocnikowi skarżącej uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej w terminie. Efektu zaniechań czy też zaniedbań i braku wystarczającej staranności profesjonalnego pełnomocnika nie można traktować jako podstawy wniosku o przywrócenie terminu, która wymaga uprawdopodobnienia nieistnienia winy strony. Stąd też zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji odmawiające skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej wraz z zaprezentowaną w nim argumentacją należy uznać za prawidłowe. Na koniec warto wyjaśnić skarżącej, że wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, o którym mowa w art. 176 § 2 p.p.s.a., jest z woli ustawodawcy elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej, którego brak stanowi brak formalny skargi kasacyjnej podlegający uzupełnieniu w trybie wskazanym w art. 177a tej ustawy. Jego nieusunięcie w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwania w tym zakresie skutkować musi odrzuceniem skargi kasacyjnej, o czym wprost stanowi art. 178 w zw. z art. 177 p.p.s.a. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dokonuje rozróżnienia braków formalnych skargi kasacyjnej na te "istotne" oraz na drobne uchybienia, których nieuzupełnienie w ustawowym terminie nie musiałoby być obłożone rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.