I OSK 1616/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 717/15 w sprawie ze skargi M.H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [..] sierpnia 2015 r. nr [..] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez dłużnika postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę; 2. odstąpić od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt: IV SA/Wr 717/15 oddalił skargę M.H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [..] sierpnia 2015 r., znak: [..] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez dłużnika. Postanowieniem tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Głogowa z dnia [..] czerwca 2015 r. wydane na podstawie art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015) w sprawie stanowiska wierzyciela. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M.H. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych oraz zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 33 ust. 1 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a. oraz w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 16 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 110 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, w sytuacji zaistnienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto odstępstwo od zasady związania granicami skargi kasacyjnej przewiduje też art. 189 powołanej ustawy, który wyposaża Naczelny Sąd Administracyjny w kompetencję do uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania, jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, publ.: ONSAiWSA 2010 r. nr 3, poz. 40) Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny, niezależnie od zarzutów i wniosków skargi kasacyjnej, ma obowiązek zbadania, czy wojewódzki sąd administracyjny prawidłowo nadał sprawie bieg, tzn. czy w sprawie nie zachodzą przesłanki do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania. Sąd administracyjny zobowiązany jest bowiem z urzędu do badania dopuszczalności skargi na każdym etapie rozpoznawania sprawy (w tym również w postępowaniu przed sądem drugiej instancji). Stwierdzenie niedopuszczalności skargi powoduje, że sprawa nie może być rozpoznawana w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą nieważność postępowania zachodzi, jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna. Niedopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej może mieć miejsce zarówno z przyczyn przedmiotowych, jak i podmiotowych. Przyczyny przedmiotowe obejmują m.in. prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawach, które nie są objęte właściwością sądu administracyjnego. Skarga M.H. na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, wniesiona po dniu 15 sierpnia 2015 r. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Właśnie takie postanowienie było przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie. Obecne brzmienie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. jest wynikiem nowelizacji Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonanej przepisem art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) i ma zastosowanie – z mocy art. 2 tej ustawy – do postępowań sądowych wszczętych po dniu jej wejścia w życie, tj. po dniu 15 sierpnia 2015 r. Należy podkreślić, że wskazana wyżej nowelizacja dotyczy przepisów procedury sądowoadministracyjnej, a jej celem było zmodyfikowanie reguł postępowania sądowego, dlatego nie można odnieść użytego w treści art. 2 ustawy nowelizującej pojęcia "postępowań" do postępowań innych niż postępowanie sądowoadministracyjne, a zwłaszcza bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawała data wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie NSA z 19 maja 2016 r., II OSK 1043/16; postanowienie NSA z dnia 19 lipca 2016 r., II OSK 1544/16). W uzasadnieniu projektu do ustawy zmieniającej podkreślono, że postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu mają charakter incydentalny. Ponadto wskazano, że w tych wypadkach w pełni skuteczna ochrona praw jednostki jest zapewniona przez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej, to jest postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. Należy podkreślić, że treść art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w analizowanym stanie faktycznym, to znaczy od 15 sierpnia 2015 roku, stanowi jedyną podstawę zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (por. A. Kabat, Komentarz do art. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2016). Odrzucenie skargi na postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie stanowiska wierzyciela nie pozbawia strony skarżącej prawa do sądu i nie uniemożliwia kontroli sądowej podniesionych w sprawie zarzutów. W świetle art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.), postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela ma charakter jedynie incydentalny. W jego następstwie zostanie bowiem wydane odrębne postanowienie organu egzekucyjnego, które objęte jest kognicją sądu, a zatem może zostać zaskarżone. W razie wniesienia skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, sąd administracyjny podda kontroli zarówno stanowisko wierzyciela, jak i odwołujące się do tego stanowiska postanowienie organu egzekucyjnego. Skoro zatem przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. wyraźnie wyłącza drogę sądową w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela w sprawach zgłoszonego zarzutu, a tej kwestii dotyczy skarga sporządzona i wniesiona w dniu 24 września 2015 r. w rozpoznawanej sprawie, to zachodziła podstawa do uznania skargi za niedopuszczalną i jej odrzucenia. W tym stanie rzeczy należało uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę na podstawie art. 189 w związku z art. 58 § 1 pkt 1 i art. 183 § 2 pkt 1 oraz art. 193 p.p.s.a. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z tym przepisem "W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części". Skład orzekający doszedł do przekonania, że jeżeli w istocie przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego była wadliwość orzeczenia sądu pierwszej instancji spowodowana wyłącznie niedostrzeżeniem przez ten Sąd niedopuszczalności drogi sądowej, a nie wynikiem merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu, w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego orzeczenia, to brak dostatecznych podstaw do tego, by obciążyć Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.