IV SA/Wa 3262/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Piotr Korzeniowski, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J. B., G. S., J. J., K. R. i M. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. B., G. S., J. J., K. R. i M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r. , nr [...], o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. 469 m2, stanowiącej własność B. S. i A. S.. W uzasadnieniu decyzji podano, iż pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. J. B., G. S., J. J., K. R. i M. B. reprezentowani przez adwokata, wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...], wskazując za podstawę wniosku art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] czerwca 1967 r. , nr [...]. Pełnomocnik stron we wniosku z dnia [...] lipca 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucił zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz art. 3 ust. 1 ww. ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. a także naruszenie art. 7,8, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Minister po rozpoznaniu wniosku stron o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawcą wywłaszczenia nieruchomości objętej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] czerwca 1967 r. był Zarząd Dróg i Zieleni miasta [...], który był podmiotem uprawnionym zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczeniowej. Przesłankę dopuszczalności wskazywał art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej. Wywłaszczenia dokonano pod przebudowę ul. [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...], rozszerzająca ją do nowej linii regulacyjnej przechodzącej do parzystej stronie ul. [...], co stanowiło cel użyteczności publicznej. Niezbędność wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na wskazany cel potwierdzała decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] maja 1966 r., nr [...]. (znak [...]) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta [...] Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury. Wobec tego, zdaniem organu, przesłanka niezbędności oraz dopuszczalności wskazana w art. 3 ww. ustawy została spełniona. Organ nadto wyjaśnił, że kwestia realizacji celu wywłaszczenia nie podlega ocenie w tym postępowaniu, bowiem ocenie w trybie art. 156 § 1 k.p.a. podlega stan faktyczny i prawny z daty wydania ocenianej decyzji. Zatem zarzut, że przedmiotowa nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z wywłaszczeniem nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Dalej Minister wskazał, że Zarząd Dróg i Zieleni miasta [...] przeprowadził z właścicielami przedmiotowej nieruchomości – B. S. i A. S. negocjacje odnośnie sprzedaży tej nieruchomości, którzy po zapoznaniu się z elaboratem szacunkowym nie zgodzili się na zawarcie dobrowolnej umowy sprzedaży. Wynika z tego, że w przedmiotowej sprawie rokowania o dobrowolne nabycie nieruchomości zostały przeprowadzone zgodnie z art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Wobec braku takiej zgody właścicieli, pismem z dnia [...] kwietnia 1966. r. Zarząd Dróg i Zieleni miasta [...] wystąpił do Prezydium RN m. [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego co do przedmiotowej nieruchomości. Zachowany wniosek wywłaszczeniowy spełniał wszystkie wymogi z art. 15 ustawy wywłaszczeniowej. Pismem z dnia [...] maja 1967 r., nr [...], Prezydium RN miasta [...] USW zawiadomiło strony zarówno o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, jak i terminie i miejscu przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeńiowo odszkodowawczej wyznaczonej na dzień [...] maja 1967 r. Wobec tego, w ocenie Ministra, zostały spełnione wymogi z art. 16 ustawy wywłaszczeniowej. W przedmiotowej sprawie, zgodnie z art. 21 ustawy wywłaszczeniowej została przeprowadzona w dniu [...] maja 1967 r. rozprawa wywłaszczeniowo- odszkodowawczy, w której uczestniczył przedstawiciel wnioskodawcy oraz B. S. i A.S., którzy nie wyrazili zgody na ustaloną wysokość odszkodowania w kwocie 3,60 zł za 1 m2. Minister wskazał, iż w rozprawie nie brał udziału biegły, jednakże zgodnie z orzecznictwem, brak udziału biegłego na rozprawie nie stanowi naruszenia prawa w stopniu rażącym. Biegły rzeczoznawca brał udział w prowadzonym postępowaniu poprzez sporządzenie opinii szacunkowej. W aktach sprawy znajduje się opinia szacunkowa z dnia [...] marca 1967 r. sporządzona przez rzeczoznawcę organu wywłaszczeniowego inż. A. L., zawierająca wyliczenia wartości gruntu i budynków znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości i ogrodzenia. Wartość odszkodowawczą biegły wyliczył na łączną kwotę 29 536 zł, a więc taką jaka została orzeczona przez organ wywłaszczeniowy. Organ wskazał, iż podstawą obliczenia wysokości odszkodowania za grunt był art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy wywłaszczeniowej oraz przepisy zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych ( M.P. nr 72, poz. 335 ). Do obliczenia odszkodowania za grunt przyjęto stawkę 3,60 zł/m2 za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej. Wartość budynków i ogrodzenia obliczono w oparciu o art. 8 ust. 11 ustawy wywłaszczeniowej, zgodnie z którym odszkodowanie powinno odpowiadać kosztom odtworzenia budynków i ogrodzenia zmniejszonym stosunkowo do stopnia ich zużycia oraz na podstawie cennika PZU do szacowania systemem szczegółowym zgodnie z zarządzeniem Rady Ministra z dnia 17 lipca 1962 r. ( Dz. U. nr 42, poz. 198). Obliczone na podstawie tych przepisów odszkodowanie za znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości budynek mieszkalny wyniosło 23 050 zł, za budynek gospodarczy 2 410 zł, za ustęp 662 zł, za ogrodzenie 1 726 zł. Minister stwierdził, że wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została ustalona w sposób prawidłowy, zaś organ wywłaszczeniowy przyznał odszkodowanie zgodnie z szacunkiem biegłego, w prawidłowej wysokości oraz zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa. W konstatacji organ wskazał, że w trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono aby badanie orzeczenie obarczone było wadą rażącego naruszenia prawa, jak również innymi wadami dającymi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Skargę na powyższa decyzję wnieśli J. B., G. S., J. J., K. R. i M. B. reprezentowani przez adwokata, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 20 ust. 2 tej ustawy przez rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu nieruchomości bez ustalenia czy została spełniona przynajmniej jedna w z wymienionych w art. 3 ust. 1 ustawy materialno-prawnych przesłanek wywłaszczenia nieruchomości i poprzez brak ustalenia, czy nieruchomość jest inwestorowi rzeczywiście niezbędna na cele wskazane przez niego w postępowaniu wywłaszczeniowym, b) art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej poprzez niedopełnienie przez ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązku wystąpienia do wywłaszczonych o dobrowolne odstąpienie od nieruchomości, c) art.8 ust. 8 ustawy wywłaszczeniowej przez ustalenie odszkodowania za działkę po 3,60 zł za 1 m2 na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 3 tej ustawy jak za grunt rolny klasy i w strefie miejskiej okręgu I, podczas gdy odszkodowania za działkę położoną w mieście określało się według zasad art. 8 ust. 8 pkt 1-3 ustawy, a w rezultacie poprzez ustalenie odszkodowania w oparciu o art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od [...] lutego 1961 r. do [...] kwietnia 1961 r., podczas gdy w dacie orzekania w sprawie obowiązywały przepisy ustawy w brzmieniu ustalonym ustawą opublikowaną w Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94, d) art. 21 ustawy wywłaszczeniowej przez niedopuszczenie do wysłuchania biegłego na rozprawie wywłaszczeniowej, a w rezultacie ustalenie odszkodowania za działkę bez wzięcia pod uwagę wyników przeprowadzonej rozprawy, e) art. 22 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy wywłaszczeniowej przez brak szczegółowego uzasadnienia faktycznego i prawnego orzeczenia będącego przedmiotem wniosku oraz poprzez zaniechanie pouczenia wywłaszczanych o przysługujących im środkach odwoławczych. Pełnomocnik skarżących podniósł również zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.; art. 8, 7 i 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez: a) bezzasadne przyjęcie, że brak jest podstaw do uznania, że biegły nieprawidłowo obliczył odszkodowanie, b) sporządzenie uzasadnienia faktycznego decyzji w sposób, które nie pozwala na poznanie motywów rozstrzygnięcia i późniejszą kontrolę decyzji, c) dowolną w miejsce swobodnej oceny dowodów i bezpodstawne przyjęcie, że zaskarżona decyzja wywłaszczeniowa zawierała pouczenie o przysługujących stronie środkach odwoławczych, d) dowolną w miejsce swobodnej oceny dowodów i bezpodstawne przyjęcie, że zachowany wniosek Zarządu Dróg i Zieleni w [...] z dnia [...] kwietnia 1967 r. spełniał określone prawem wymogi li tylko w oparciu o fakt, że zostało wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe bez analizy jego elementów. Pełnomocnik skarżących wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 , ze zm.; dalej jako p.ps.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania nadzwyczajnego prowadzonego przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju było wydane w postępowaniu zwykłym orzeczenie Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...], w sprawie wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ewentualne zaistnienie wad ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydawania decyzji, kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu, prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. wystąpienia przesłanek, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby jego przedmiotem było ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (por. wyrok SN z dnia 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNCP 1996/18/258). Obowiązkiem organu orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest przeprowadzenie analizy przepisów, stanowiących podstawę wydania zakwestionowanej decyzji pod kątem ich naruszenia. Takie postępowanie traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się na podstawie art. 157 k.p.a. W świetle tego przepisu zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji jedynie pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, określonej w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że interpretacja przepisów, dotyczących możliwości podważenia decyzji ostatecznych, musi być ścisła i nie może rozszerzać zakresu unormowania. Usuwanie orzeczeń ostatecznych narusza bowiem ład systemu prawnego, stanowi odstępstwo od zasady stabilności decyzji ostatecznych oraz zasady dwuinstancyjności postępowania. Zatem tylko wyraźnie określone w ustawie przyczyny, obejmujące najdalej idące wadliwości orzeczenia lub poprzedzającego go postępowania, mogą prowadzić do jego wzruszenia. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy uznać, że prawidłowo uznał organ orzekający w sprawie niniejszej, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...], nie jest dotknięte żadną wadą, o której mowa w art. 156 k.p.a. W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wskazać należy, iż przepis ten stanowi, że wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Pojęcie "celu użyteczności publicznej", zgodnie z poglądami występującymi w doktrynie i orzecznictwie, musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Przeciwieństwem tego pojęcia jest wszystko to, co służyć może zaspokajaniu potrzeb jedynie ściśle określonej grupy społecznej, wyodrębnionej w oparciu o określone kryteria członkostwa i przynależności. Zatem pojęcie "cel użyteczności publicznej" musi służyć zaspokajaniu określonych potrzeb społecznych. Ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku z dnia [...] kwietnia 1967 r. Zarządu Dróg Miejskich w [...] wynika, że sporna nieruchomość była przeznaczona pod poszerzenie ul. [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...]. Do tego wniosku inwestor załączył decyzję o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] maja 1966 r. wydaną przez Głównego Architekta m. [...] Prezydium Rady Narodowej m. [...] Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, ustalającej lokalizację szczegółową dla budowy ul. [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...]. Z powyższych dokumentów wynika, że cel wywłaszczenia wskazany w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1967 r. był zgodny z decyzją lokalizacyjną z dnia [...] maja 1966 r. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki celu użyteczności publicznej, bowiem nie można mieć wątpliwości, że poszerzenie ulicy [...], będącej drogą publiczną, podyktowane było interesem społecznym. W odniesieniu do zarzutu autora skargi, że w świetle art. 3 ust.1 nie zostało ustalone, czy została spełniona przesłanka - czy nieruchomość inwestorowi jest rzeczywiście niezbędna na cele wskazane przez niego w postępowaniu wywłaszczeniowym, należy wskazać, że w tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 634/13, stwierdzając, że teza o konieczności łącznego spełnienia przesłanek z art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r., czyli konieczność wykazania oprócz niezbędności na cele użyteczności publicznej, obrony Państwa, dodatkowo, iż jest ona niezbędna dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych jest nieprawidłowa. Z analizy spornego przepisu art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej wynika, że ustawodawca zawarł dwojakiego rodzaju przesłanki dające podstawę do dokonania wywłaszczenia nieruchomości. Przepis ten wprowadza ogólne przesłanki dopuszczające wywłaszczanie nieruchomości, do których należą: niezbędność na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa i osobno dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Zatem spełnienie przesłanki niezbędności dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych nie musi być spełnione równolegle z przesłanką niezbędności na cele użyteczności publicznej. Nie można zatem w żaden sposób wywieść, że niezbędne jest spełnienie tych wszystkich przesłanek łącznie. Na zasadność powyższego twierdzenia wskazuje przede wszystkim posłużenie się przez ustawodawcę w analizowanym przepisie określeniem "albo". Z wykładni gramatycznej w/w przepisu wynika zatem, że dla zaistnienia przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia konieczne jest spełnienie jednej z przesłanek z art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej (niezbędność na cele użyteczności publicznej albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych). Zgodnie z regułami konstruowania aktów normatywnych do najczęściej stosowanych spójników zaliczamy: "i", "oraz", "lub", "albo". Spójnik "i" podobnie jak spójnik "oraz" oznacza koniunkcje, jak podaje Słownik Języka Polskiego (PWN Warszawa 1988 pod red. M. Szymczaka). Natomiast spójniki "lub" oraz "albo" oznaczają alternatywę, z tym jednak zastrzeżeniem, że spójnik "lub" oznacza alternatywę nierozłączną, czyli jego użycie wskazuje, że spełniona może być jedna z przesłanek lub obie, natomiast spójnik "albo" oznacza alternatywę rozłączną, czyli spełniona może być tylko jedna z przesłanek (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OSK 2091/11). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawioną powyżej wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej Naczelnego Sądu Administracyjnego, tym samym zarzut skargi wskazujący na naruszenie omawianego przepisu pozbawiony jest uzasadnionych podstaw. Skarga zarzuca naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zgodnie z którym ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, Minister Infrastruktury i Rozwoju, w oparciu o akta postępowania wywłaszczeniowego ustalił, iż z protokołu z dnia [...] marca 1967 r. wynika, że Zarząd Dróg i Zieleni w [...] przeprowadził rozmowy z B. S. i A. S. w sprawie nabycia spornej nieruchomości, której byli współwłaścicielami. Po zapoznaniu się z elaboratem szacunkowym ustalającym wartość nieruchomości na kwotę 29 536 zł, nie wyrazili oni zgodny na zawarcie dobrowolnej umowy sprzedaży. Wobec powyższego zarzut skargi o naruszeniu art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej całkowicie jest pozbawiony uzasadnionych podstaw. Odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 21 ustawy wywłaszczeniowej wskazać należy, iż w orzecznictwie utrwaliło się stanowisko, które skład orzekający podziela, że nieobecność biegłych na rozprawie wywłaszczeniowej stanowi naruszenie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, jednakże naruszenie to należy rozważyć w kontekście całości postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że nieobecność biegłych na rozprawie miała wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania można uznać, że z tej przyczyny doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 20 listopada 2009 r., I OSK 195/09). W orzecznictwie również przyjmuje się, że opinia sporządzona przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, tj. na etapie rokowań stanowi opinię, w oparciu o którą można ustalić odszkodowanie w postępowaniu wywłaszczeniowym. Należy mieć bowiem na względzie, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy, nabycie nieruchomości mogło nastąpić za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Dlatego, aby stwierdzić rażące naruszenie art. 21 ustawy należy wykazać, że wysokość odszkodowania ustalona przez biegłego powołanego na etapie postępowania wywłaszczeniowego byłaby inna niż ustalona przez biegłego na etapie rokowań, skoro zasady określania wysokości odszkodowania były tożsame na obu etapach wywłaszczania. Rażąco naruszać prawo może bowiem decyzja, której skutki prawne są nie do zaakceptowania. Dlatego istotnym jest wykazanie, że skutkiem oparcia rozstrzygnięcia na opinii biegłego, która została sporządzona na etapie poprzedzającym wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, było nieprawidłowe ustalenie wysokości odszkodowania. W innym przypadku brak jest podstaw, aby zaistniałe naruszenia prawa uznać za rażące (por. wyrok NSA z 12 lutego 2014 r" I OSK 1826/12). W orzecznictwie zwraca się także uwagę na specyfikę opinii wydawanych na potrzeby wywłaszczenia nieruchomości niezabudowanych pod rządami ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. przejawiającą się w tym, że w omawianym okresie czasu nie istniał wolny rynek nieruchomości, a szacunki gruntu opierały się na "sztywnych stawkach". Zatem odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia gruntu wyliczane było nie w odniesieniu do materiału porównawczego (jak jest obecnie) a poprzez przemnożenie powierzchni wywłaszczanej ziemi przez stawkę ustaloną w obowiązującej tabeli w zależności od rodzaju i klasy gleby (por. wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., I OSK 1042/11). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że organ prawidłowo stwierdził, że nieobecność biegłego na rozprawie w dniu [...] maja 1967 r. nie stanowiła rażącego naruszenia prawa, zwłaszcza, że pełnomocnik skarżących nie wykazał w jaki sposób okoliczność ta miałaby wpłynąć na wysokość odszkodowania. Sąd podziela ocenę organu, że opinia biegłego z dnia [...] marca 1967 r. została sporządzona prawidłowo. Odszkodowanie za samą działkę zostało obliczone według zasad z art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy wywłaszczeniowej, zaś odnośnie za budynki i naniesienia znajdujące się na działce na podstawie ust. 11 art. 8 tej ustawy. Wysokość stawek do obliczenia odszkodowania za grunt biegły przyjął zgodnie z zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. z w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości. Prawidłowo również ustalił odszkodowanie za budynki i ogrodzenie, stosując zasady określone w zarządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków na wywłaszczonych gruntach. Za nietrafny należy uznać zarzutu skargi naruszenia art. 22 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy wywłaszczeniowej, bowiem z oglądu badanego w trybie nadzoru orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r. wynika, że zawiera ono zarówno uzasadnienie faktyczne i prawne, aczkolwiek jest ono lakoniczne, to z tego powodu nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa. Całkowicie natomiast niezrozumiały jest zarzut braku pouczenia, skoro na stronie 2 tego orzeczenia zamieszczone jest pouczenie, że stronom przysługuje prawo wniesienia odwołania do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w W. za pośrednictwem Urzędu Spraw Wewnętrznych tut. Prezydium w terminie 14 dni od doręczenia. W ocenie Sądu, Minister Infrastruktury i Rozwoju wnikliwie i wszechstronnie przeanalizował stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy rozstrzygnięcia, dlatego też niezasadnie skarga zarzuca naruszenia art. 8, 7 i 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.