II GSK 3066/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 10 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 1177/15 w sprawie ze skargi P. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., wyrokiem z dnia 10 lutego 2016 r., oddalił skargę P. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] września 2015 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł., decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., wymierzył skarżącemu karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem w kwocie 24.000 zł. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 3 sierpnia 2015 r. W dniu 19 sierpnia 2015 r., pełnomocnik skarżącego - radca prawny R. O. złożył odwołanie od wymienionej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie odwołania. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym we W. i nie miał możliwości ani wiedzy co do samodzielnego sporządzenia odwołania. Dokumenty przekazano pełnomocnikowi skarżącego dopiero w dniu 19 sierpnia 2015 r. Objętym skargą postanowieniem z dnia [...] września 2015 r., Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł.. Dyrektor, wskazując na treść art. art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.) i opierając się na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, stwierdził, że skarżący nie spełnił łącznie przesłanek niezbędnych do przywrócenia uchybionego terminu - nie uprawdopodobnił, że złożenie po terminie odwołania decyzji, nastąpiło bez jego winy. W ocenie organu, okoliczności takie jak odbywanie kary w zakładzie karnym, brak możliwości i wiedzy do samodzielnego sporządzenia odwołania, nie mogły stanowić okoliczności uzasadniające brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Dyrektor wskazał, że strona po dniu doręczenia jej decyzji, po 3 sierpnia 2015 r., mogła zlecić i powierzyć to profesjonalnemu pełnomocnikowi, co zresztą uczyniła, z tym tylko, że z niedochowaniem terminu na złożenie dowołania. Złożyła bowiem odwołanie w dniu 19 sierpnia 2015 r., podczas gdy zgodnie z prawidłowym w decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. pouczeniem o środkach odwoławczych, powinna to uczynić do dnia 17 sierpnia 2015 r. Sąd I instancji oddalając skargę na to rozstrzygnięcie stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej w Ł. prawidłowo uznał, iż spełnione zostały trzy, spośród czterech przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący uchybił 14 dniowemu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia wniósł podanie o przywrócenie uchybionego terminu oraz dokonał uchybionej czynności, złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Nie spełnił natomiast czwartej przesłanki, tj. nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu I instancji, przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniały braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Za okoliczność taką nie mogło być bowiem uznane odbywanie kary w zakładzie karnym. Decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. skarżący otrzymał w dniu 3 sierpnia 2015 r. o czym świadczyło zwrotne potwierdzenie odbioru, znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy. Sąd zauważył, że skoro zaskarżona decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie jej zaskarżenia, to skarżący nie mógł się powoływać na brak wiedzy prawniczej jako okoliczność uprawdopodobniającą brak jego winy w uchybieniu terminu. Podkreślił, że powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa, czy też przebywanie w zakładzie karnym, nie stanowiło również podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Nieznajomość prawa nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu, zwłaszcza, że skarżący korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność, że skarżący nie posiada zawodowo wiedzy prawniczej, nie zwalniała strony od należytej dbałości o własne interesy. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). P. Ch., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, czego konsekwencją jest przyjęcie do orzekania błędnego stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji w toku postępowania administracyjnego, poprzez uznanie, że skarżący przebywając w Zakładzie Karnym miał możliwość złożenia odwołania w terminie, co WSA ustalił bez wszechstronnego rozważenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny; 2. podtrzymanie przez Sąd I instancji naruszenia przez organ 162 § 1 i 2 o.p. poprzez jego niezastosowanie w stosunku do skarżącego, co w konsekwencji prowadziło do niesłusznego nieprzywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dyrektor Izby Celnej w Ł. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to co do zasady w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419). W analizowanej skardze kasacyjnej sformułowano tylko zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Jak już wskazano wyżej skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym o wysokim stopniu sformalizowania – stąd wynika ustanowiony przez art. 175 § 1 p.p.s.a. przymus adwokacko-radcowski przy jej sporządzeniu. Jak podkreśla się w judykaturze redakcja skargi kasacyjnej nie może stwarzać wątpliwości interpretacyjnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 803/04, Legalis, wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1788/06, Legalis). Jednym z wymogów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Podkreślić należy, iż zarzuty kasacyjne (zarówno dotyczące naruszenia prawa materialnego jak i procesowego) winny być skierowane przeciwko orzeczeniu sądu administracyjnego, a nie przeciwko rozstrzygnięciu organu administracji, ponieważ przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego. "Trafnie więc podnosi się w orzecznictwie, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W jej ramach skarżący musi powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy." (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz. Warszawa 2006, s. 370-371 i wskazane tam orzeczenia sądowe). Należy także dodać, iż przepis art. 174 pkt 2) p.p.s.a. nie jest wystarczającym wskazaniem przepisu procedury sądowoadministracyjnej, któremu uchybił sąd administracyjny w konkretnej sprawie, ponieważ jest to przepis, w którym ustawodawca jedynie wymienił podstawy kasacji, tj. przyczyny, na podstawie których można zaskarżyć orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć trzeba, iż analizowana skarga kasacyjna nie spełnia wskazanych wyżej wymogów konstrukcyjnych. Jedyny przepis prawa, który skarżący kasacyjnie wskazał jako naruszony przez Sąd I instancji to art. 162 § 1 i 2 o.p. "poprzez jego niezastosowanie w stosunku do skarżącego, co w konsekwencji prowadziło do niesłusznego nieprzywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania", bez wskazania jakiegokolwiek przepisu o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który w ocenie kasatora, został naruszony przez Sąd I instancji. Odnosząc się jednak do tak sformułowanego zarzutu i jego uzasadnienia pomieszczonego w przedmiotowej skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny go nie podzielił. Przypomnieć należy, iż instytucja przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji unormowana w art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej ma na celu zniwelowanie negatywnych skutków uchybienia przez strony postępowania terminowi ustawowemu (procesowemu) do wniesienia odwołania. Jednak dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne (łączne) spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi; 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie (7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi); 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. Skoro bowiem termin w ogóle nie rozpoczął swojego biegu, nie może być mowy o jego uchybieniu. Nie ma tu przedmiotu uchybienia. Jeżeli zatem początek biegu terminu określa data doręczenia pisma, np. decyzji organu podatkowego, w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga kwestia skutecznego doręczenia tego pisma. W niniejszej sprawie kwestia skutecznego doręczenia decyzji skarżącemu, przebywającemu w zakładzie karnym, w dniu 3 sierpnia 2015 r., nie jest sporna. Kolejna przesłanka przywrócenia terminu sprowadza się do złożenia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, tj. w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Wniosek powinien spełniać wymogi określone w art. 166 O.p., którym powinny odpowiadać podania. Ta przesłanka w niniejszej sprawie także został spełniona. Następna przesłanka – uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi – jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. Przyczyna uchybienia terminowi, wskazana przez wnioskodawcę, każdorazowo winna być poddana ocenie organu. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (por.: wyrok NSA z 18.08.2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu itp. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W szczególności brak staranności strony w zapoznaniu się z treścią pouczeń zawartych w doręczonych decyzjach świadczy o jej winie, a nie o braku tej winy (wyrok NSA w Gdańsku z 21.05.1999 r., I SA/Gd 2243/98, LEX nr 38700). Zauważyć należy, że uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminowi, osoba zainteresowana musi wskazywać na takie okoliczności, które spowodowały uchybienie terminowi dotyczące jednak tylko tego okresu, w którym miała być dokonana czynność procesowa. W niniejszej sprawie oceniając wniosek o przywrócenie terminu organ, co zasadnie zaakceptował Sąd I instancji, doszedł do słusznego wniosku, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały trzy, spośród czterech, przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniały braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. "Za okoliczność taką nie mogło być bowiem uznane odbywanie kary w zakładzie karnym. Decyzję z dnia [...] lipca 205 r. skarżący otrzymał w dniu 3 sierpnia 2015 r. o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru, znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy. Należy zauważyć, że skoro zaskarżona decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie jej zaskarżenia, to skarżący nie może się powoływać na brak wiedzy prawniczej jako okoliczność uprawdopodobniającą brak jego winy w uchybieniu terminu. Ponadto podkreślić należy, że powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa, czy też przebywanie w zakładzie karnym, nie stanowi podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Nieznajomość prawa nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 1860/15 opublikowane w bazie www.cbois.nsa.gov.pl), zwłaszcza, że w niniejszej sprawie skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność, że skarżący nie posiada zawodowo wiedzy prawniczej, nie zwalniała strony od należytej dbałości o własne interesy." (s. 5-6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). Wreszcie ostatnią przesłanką jest dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Treść art. 162 § 2 o.p. stanowi, że jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W analizowanej sprawie ten warunek został przez skarżącego kasacyjnie dotrzymany. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd I instancji w niniejszej sprawie prawidłowo uznał, że organ nie naruszył art. 162 § 1 i § 2 O.p. wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] września 2015 r., nr [...], w którym odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] lipca 20115 r., nr [...]. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o treść art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjna oddalił.