I FZ 422/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 października 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 23/16 odrzucające skargę w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej w R. z dnia 5 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 18 października 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 23/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę G.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 5 listopada 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2011 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący został wezwany zarządzeniem do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W otwartym terminie do uiszczenia wpisu złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Postanowieniem z 29 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprzeciwu, postanowieniem z 17 marca 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wnioskiem z 24 sierpnia 2016 r. (poprzedni wniosek o zmianę postanowienia, w przedmiocie prawa pomocy skarżący złożył 14 czerwca 2016 r., wniosek ten został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z 20 czerwca 2016 r.) skarżący zwrócił się o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z 29 lutego 2016 r. i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym uprzednio zakresie. Postanowieniem z 31 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 29 lutego 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z 20 września 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wobec prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma, powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 27 września 2016 r. Pomimo upływu siedmiodniowego terminu wpis nie został uiszczony. W dniu 6 października 2016 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonym postanowieniem WSA w Rzeszowie odrzucił nieopłaconą skargę. Sąd podkreślił, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy – nawet w terminie otwartym do dokonania czynności jaką jest uiszczenie wpisu – nie powoduje przedłużenia terminu do dokonania czynności. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zaskarżył je w całości, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi od której skarżący nie uiścił wpisu, jednak co do której wnosił o przyznanie prawa pomocy w całości, a którego to prawa pomocy nie otrzymał mimo spełnienia ku temu przesłanek. Ponadto wniósł o rozpoznanie niezaskarżalnego postanowienia WSA w Rzeszowie w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego co do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości i zmianę tego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy przynajmniej w części tj. w zakresie wpisu od skargi. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zarządzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogło uchronić skarżącego przed ujemnymi następstwami niewykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy wywołuje skutek od chwili jego wniesienia, a więc nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem. Złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, dokonane nawet w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może zatem uchylić skutków prawomocności wydanego bezpośrednio wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu. Ponieważ odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy - wezwano go ponownie do uiszczenia wpisu, czego jednak skarżący nie uczynił. Wpis nie został uiszczony – skarga pozostała nieopłacona. Sąd zatem prawidłowo odrzucił nieopłacony środek postanowieniem z 18 października 2016 r. Skarżący najwyraźniej stoi na stanowisku, że jeżeli w wyznaczonym czasie do dokonania wpisu nie uiścił należnej opłaty, ale wniósł ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, to czas na dokonanie tej czynności ulega wydłużeniu. Nie jest to stanowisko prawidłowe. Przyjęcie go pozwalałoby na blokowanie wszelkich postępowań w nieskończoność - strona musiałaby tylko co pewien czas składać stosowne wnioski o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie już od 2008 r. (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 617/07, CBOIS), gdzie Sąd wskazał: "Bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje jednak przerwany jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 P.p.s.a.". W orzecznictwie sądowym utrwalony jest również pogląd, wyrażany tak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10), jak i wcześniej Sądu Najwyższego (por. postanowienie z 23 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 1064/97, OSNC 1999 nr 9, poz. 153; postanowienie z 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, OSNC 1999 nr 11, poz. 196), który Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela, zgodnie z którym z przymiotu prawomocności postanowienia odmawiającego zwolnienia z kosztów sądowych wypływa obowiązek strony do uiszczenia wymaganego wpisu. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Mając na uwadze wyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje także, że wniosek skarżącego o rozpoznanie niezaskarżalnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego co do odmowy przyznania prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Należy podkreślić, że art. 191 P.p.s.a. pozwala oceniać Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w tym trybie te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Celem wprowadzanego przepisu jest objęcie zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego również takich postanowień wydanych w toku postępowania, na które nie służyło zażalenie, a które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest to jednak tryb umożliwiający dodatkową kontrolę kasacyjną postanowień prawomocnych albowiem dotyczy tylko tej grupy rozstrzygnięć, których nie można było zaskarżyć zażaleniem. Do takich zaś - w świetle P.p.s.a. – nie należą postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.