II SA/Rz 971/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. H. na akt Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie kurateli nad B. P. uchyla zaskarżony akt i stwierdza, że Burmistrz Miasta [...] ma obowiązek wypłaty wynagrodzenia M. H. jako kuratorowi w wysokości ustalonej przez Sąd Rejonowy w [...] w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...]. W piśmie z dnia [...] czerwca 2014 r. M. H. zwróciła się do Burmistrza [...] za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z żądaniem wypłacenia wynagrodzenia za sprawowanie kurateli nad ubezwłasnowolnioną całkowicie B. P. podając, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [..] z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] przyznano jej z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 200 zł. W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej poinformował wnioskodawczynię, że wynagrodzenie to będzie wypłacane przez Ośrodek w wysokości określonej przez Sąd Rejonowy w [...] Następnie w piśmie z dnia [...] października 2014 r. zastępca Dyrektora MOPS poinformował wnioskodawcę, że w związku ze stanowiskiem przesłanym przez Ministra Finansów do Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2014 r. brak jest podstaw prawnych do dalszej wypłaty wynagrodzenia i wobec tego zostanie ona wstrzymana. W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. M. H zwróciła się do Dyrektora Ośrodka o wydanie decyzji w przedmiocie wstrzymania wypłaty wynagrodzenia. Podkreśliła, że wynagrodzenie zostało jej przyznane przez Sąd. W odpowiedzi z dnia [...] listopada 2014 r. poinformowano wnioskodawczynię, że brak jest podstaw do wydania decyzji administracyjnej a przepisy art. 36 pkt 1 lit. h i art. 53a ustawy o pomocy społecznej dotyczą wypłaty wynagrodzenia jedynie opiekunowi prawnemu. Dlatego też uwzględnienie wezwania do usunięcia naruszenia prawa, za które potraktowano pismo z dnia 6 listopada 2014 r., nie było możliwe. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła M. H. kwestionując legalność wstrzymania wypłaty przyznanego jej przez Sąd Rejonowy w [...] wynagrodzenia. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 108/15 WSA w Rzeszowie odrzucił skargę M. H. uznając, że została wniesiona po upływie terminu przewidzianego do jej złożenia. Wcześniej, bo pismem z dnia [...] lutego 2015 r. M. H. zwróciła się o wypłacenie przyznanego przez Sąd wynagrodzenia za sprawowanie prawnej opieki nad B. P., którą to sprawuje od dnia [...] grudnia 2014 r. Do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...] mocą którego M. H. powierzono funkcję opiekuna prawnego dla całkowicie ubezwłasnowolnionej B. P., a postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., sygn. akt [...] przyznano jej z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 324 zł. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej poinformował wnioskodawczynię, że wynagrodzenie to będzie wypłacane przez Ośrodek w wysokości określonej przez Sąd Rejonowy w [...], począwszy od świadczenia należnego za miesiąc luty 2015 r. W piśmie z dnia [...] maja 2015 r. M. H. zwróciła się do Burmistrza [...], za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z żądaniem wypłacenia zaległego (wstrzymanego) wynagrodzenia (za miesiąc od października 2014 r. do stycznia 2015 r.) za sprawowanie kurateli nad ubezwłasnowolnioną całkowicie B. P. W odpowiedzi Dyrektor MOPS poinformował wnioskodawczynię o braku postaw do pozytywnego rozpoznania wniosku, stając na stanowisku, że kuratorowi osoby częściowo ubezwłasnowolnionej nie przysługuje wynagrodzenie. W piśmie z dnia [...] czerwca 2015 r. ([...] czerwca 2015 r. – data wpływu do organu) M. H. zakwestionowała stanowisko organu. Na poparcie twierdzeń powołała się na uchwałę SN z 28 marca 2014 r., sygn. III CZP 6/14. Wskazała również, że pismo to stanowi wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na powyższe wezwanie organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko. M. H. złożyła skargę do WSA w Rzeszowie, wnioskując o zobowiązanie MOPS’u do wypłaty bezpodstawnie wstrzymanego wynagrodzenie za sprawowanie kurateli nad całkowicie ubezwłasnowolnioną B. P. za okres od "października 2014 r. do stycznia 2015 r.". Podkreśliła, że jej stanowisko znajduje wsparcie w uchwale SN a 28 marca 2014 r., III CZP 6/14, a podstawy wstrzymania wypłaty wynagrodzenia nie może stanowić pismo skierowane z jednego ministerstwa do drugiego. W odpowiedzi na skargę Burmistrz [...], działający przez Dyrektora MOPS’u w [...] wskazał, że jest ona nieuzasadniona i podtrzymał stanowisko o braku podstaw do wypłacania przez ośrodek pomocy społecznej wynagrodzenia kuratorowi osoby ubezwłasnowolnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych obejmują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., stanowiąc, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach sprawowanej kontroli legalności sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, co wynika z art. 135 P.p.s.a. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądowej jest akt Burmistrza [...], w którego imieniu działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydany w przedmiocie wstrzymania skarżącej wypłaty wynagrodzenia kuratora, przyznanego przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich prawomocnym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...], które to wynagrodzenie w wysokości ustalonej przez Sąd było jej wcześniej wypłacane (o czym świadczy pismo z dnia [...].10.2014 r. i wyjaśnienia skarżącej). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy odmówiono skarżącej od miesiąca października 2014 r. dalszej wypłaty wynagrodzenia, powołując się na brak podstaw prawnych w tym przedmiocie. W ocenie Sądu, skarżąca M. H. spełniła określone prawem wymogi formalne – pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 P.p.s.a.), a następnie po otrzymaniu odpowiedzi organu (pismo z dnia [...] czerwca 2015 r.) zachowała termin do wniesienia skargi z art. 53 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W uchwale z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt III CZP 6/14 (OSNC 2015/1/15, Biul. SN 2014/3/9) Sąd Najwyższy (dalej SN) przeprowadził analizę instytucji kurateli i podstaw przyznania kuratorowi osoby częściowo ubezwłasnowolnionej wynagrodzenia, a pośrednio także źródeł jego pokrycia. Stwierdzono w niej, że do czasu wejścia w życie, z dniem 13 czerwca 2009 r., ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 220, poz. 143, dalej "ustawa zmieniająca") sprawowanie opieki nie było związane z wynagrodzeniem; traktowane było jako funkcja honorowa (art. 162 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej k.r.o. – w poprzednim brzmieniu). Opiekun mógł dochodzić wynagrodzenia jedynie wtedy, gdy opieka była związana z zarządem majątkiem wymagającym znacznego nakładu pracy (art. 162 § 2 k.r.o., w poprzednim brzmieniu). Opiekun mógł dochodzić wynagrodzenia jedynie wtedy, gdy opieka była związana z zarządem majątkiem wymagającym znacznego nakładu pracy (art. 162 § 2 k.r.o. w poprzednim brzmieniu). Uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej wskazuje wprost na zrównanie sytuacji opiekuna i kuratora co do pokrywania wynagrodzenia, także w razie braku dochodów lub majątku podopiecznego i osoby poddanej kurateli, ze środków pomocy społecznej. Do istotnych argumentów należy podobieństwo opieki i kurateli dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo. Zadaniem kuratora jest niesienie pomocy, wsparcia, a w pewnym zakresie również reprezentacja osoby ubezwłasnowolnionej częściowo. Nie ma racjonalnych podstaw do przyjęcia, że wynagrodzenie ze środków pomocy społecznej nie należy się także kuratorowi, skoro uprawnienie takie ma opiekun (Sejm VI kadencji, druk nr 888). Wykładnia art. 178 § 2 k.r.o. nakazuje stosować do kurateli odpowiednio przepisy o opiece, ponieważ przepisy o kurateli nie regulują problematyki wynagrodzenia kuratora ustanowionego z urzędu, istnieje podobieństwo obu tych instytucji, a zamiarem ustawodawcy było objęcie przepisem art. 162 § 3 k.r.o. także sytuacji, w której brak podstaw do wypłacenia wynagrodzenia z majątku osoby objętej kuratelą lub wnioskującej o jej ustanowienie. Wskazuje na to uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej, a także w części dotyczącej zmian w ustawie o pomocy społecznej, związanych z brakiem podstaw do wypłacania rodzinie zastępczej "dodatkowych świadczeń z tytułu jednoczesnej funkcji opiekuna lub kuratora". Utraciło tym samym znaczenie stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w postanowieniu z dnia 5 października 2005 r., sygn. II CZ 84/05/niepubl., przewidujące, że nie było podstaw do przyznania wynagrodzenia opiekunowi lub kuratorowi od Skarbu Państwa, Sąd Najwyższy nie zgodził się z poglądem, prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, że występuje luka w prawie, która powinna być uzupełniona sięganiem do art. 162 § 3 k.r.o., skoro do stosowania tego przepisu dochodzi za pośrednictwem art. 178 § 2 k.r.o. Przepisy ustawy o pomocy społecznej odnoszą się do obowiązku gminy wypłacania wynagrodzenia za sprawowanie opieki (art. 18 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) jako zleconego jej zadania z zakresu administracji rządowej; art. 36 pkt 1h zalicza wynagrodzenie opiekuna do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a art. 53a określa wysokość i zasady wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki. Ustawa o pomocy społecznej nie ustanawia prawa do wynagrodzenia opiekuna (kuratora), gdyż zostało to uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, jej przepisy służą wykonaniu prawa określonego w art. 162 § 3 k.r.o. Podstawą ustalenia, czy kuratorowi osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przysługuje takie uprawnienie, jest art. 162 § 3 w związku z art. 178 § 2 k.r.o., nie zaś przepisy ustawy o pomocy społecznej. W powyższej uchwale Sąd Najwyższy omówił źródło interesu prawnego w świetle art. 510 K.p.c. dla podmiotów, które są zainteresowane wynikiem takiej sprawy, tj. o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi. W sprawie niniejszej kwestia ta nie ma jednak decydującego znaczenia, gdyż bez względu na to, czy Gmina uczestniczyła w postępowaniu przed sądem opiekuńczym, czy też nie, zakończyło się ono prawomocnym postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt III RNs 159/14; przyznając wynagrodzenie Sąd wskazał, że jego wypłata nastąpi ze środków publicznych. Należy podkreślić, że po uprawomocnieniu się postanowienia sądu (tu z dnia 23 czerwca 2014 r.) rolą gminy jest jedynie zarządzenie dokonania wypłaty (bez wydawania decyzji administracyjnej), skoro z art. 53a ust. 1 zdanie pierwsze wynika wprost, iż wynagrodzenie wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd. Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela w pełni stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale cyt. wyżej. Organy administracji nie mogą się skutecznie uchylać od obowiązku wypłaty kuratorowi wynagrodzenia przyznanego prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego orzekającym co do istoty. Obowiązek wypłaty takiego wynagrodzenia wynika z art. 18 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 36 pkt 1 lit. h ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 178 § 2 k.r.o. oraz w zw. z art. 162 § 3 k.r.o. i art. 53a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wykładnia art. 178 § 2 k.r.o. nakazującego w zakresie nieregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienie kuratora, stosowanie odpowiednio do kurateli przepisów o opiece nie może skutkować uznaniem, że nie ma podstaw prawnych do wypłaty przez Gminę wynagrodzenia kuratorowi zgodnie ze wskazaniami prawomocnego postanowienia sądu powszechnego. Skutki takiego postanowienia muszą być bowiem oceniane również w aspekcie przepisów art. 361 w zw. z art. 365 § i art. 13 § 2 k.p.c. Gmina nie może więc ignorować prawomocnego postanowienia sądu powszechnego orzekającego co do istoty sprawy, zaś w przypadku wskazania obowiązku wypłaty kuratorowi wynagrodzenia ze środków publicznych z mocy wyżej wspomnianych przepisów k.r.o., w związku z wskazanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej, z racji odpowiedniego stosowania przepisów o opiece, gmina jest zobligowana do wypłaty wynagrodzenia kuratorowi. Reasumując, z mocy art. 178 § 2 w zw. z art. 162 § 3 k.r.o. w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 9, art. 36 pkt 1h oraz art. 53a ustawy o pomocy społecznej Gmina [...] jest zobowiązana, w ramach świadczeń z pomocy społecznej, do wypłaty wynagrodzenia kuratorowi ubezwłasnowolnionej B. P. Dlatego na podstawie art. 146 § 1 i 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.