VIII SA/Wa 831/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, A. J. prowadzący Przedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe "[...]" Export - Import (dalej: "skarżący") wystąpił po raz kolejny do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy, ponownie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] maja 2014 r. Uzasadniając wniosek wskazał na podobne okoliczności faktyczne, o których mowa w jego wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] września 2015 r. W szczególności wyjaśnił, że obecnie nie osiąga dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie uzyskuje również dochodów ze stosunku pracy. Dodatkowo ma zasądzone alimenty na małoletniego syna ([...] zł poprzednio [...] zł), z którego to obowiązku nie jest w stanie się wywiązać z powodu trudnej sytuacji finansowej. Posiada zaległe zobowiązania na rzecz Urzędu Miasta i Gminy w K. (ok. [...] zł). Nie posiada środków na bieżące utrzymanie i korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Nie posiada też żadnych oszczędności oraz majątku (ruchomego i nieruchomego), który mógłby ewentualnie spieniężyć w celu pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis od skargi kasacyjnej [...] zł). Jako nową okoliczność wskazał, że jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody w wysokości około [...] zł netto miesięcznie. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "uppsa") oświadczył, że: 1) nie składał zeznania podatkowego za 2014 r., 2) z żoną posiada rozdzielność majątkową, 3) nie posiada żadnych rachunków bankowych (firmowych i prywatnych), 4) prowadzona dotychczas działalność gospodarcza została wykreślona z właściwego rejestru z dniem [...] maja 2015 r., 5) jest prezesem zarządu spółki z o. o. [...], która obecnie nie generuje żadnych dochodów. Postanowieniem z 19 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] lutego 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył dotychczas wskazywaną argumentację. Zgodnie z art. 260 uppsa, w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r., wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 uppsa obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 uppsa sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim. Nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "kro") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.; dalej jako "CBOSA"). Oznacza to, że dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Skarżący nie przedstawił informacji o majątku swojej żony. Oświadczył tylko, że osiąga ona dochody z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto miesięcznie, gdy na obecnym etapie postępowania sądowego do wymagalnych kosztów sądowych można zaliczyć tylko kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Pomijając fakt, że skarżący nie ujawnił sytuacji majątkowej swojej żony, pomimo stosownej inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, to jest to wystarczająca przesłanka do tego, aby odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Dodać należy, że drugą przesłanką jest niewykazanie przez skarżącego w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. Okoliczność ta stanowiła już podstawę do odmówienia skarżącemu prawa pomocy (zob. wydane w niniejszej sprawie postanowienie Sądu z 12 stycznia 2015 r.; zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 31 marca 2015 r., I FZ 76/15; CBOSA). Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 uppsa, sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści niż uprzednio wydane. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku w przedmiocie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 uppsa. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA z 30 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 672/14 oraz II FZ 673/14; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Skarżący uchylając się od obowiązku rzetelnego przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej nie wykazał, że spełnia warunki do przyznania mu prawa pomocy, a także nie przedstawił okoliczności, o których mowa w art. 165 uppsa, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 i art. 260 uppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.