II SAB/Gd 207/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) sędzia WSA Jolanta Górska sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi T. Ź. na bezczynność A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w sprawie bezczynności; 3. zasądza od A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na rzecz skarżącego T. Ź. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania. T. Ź. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność A. w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Skarżący za pośrednictwem poczty elektronicznej wystąpił o udzielenie informacji publicznej w zakresie obejmującym odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy A. korzysta ze stałej pomocy prawnej udzielanej przez adwokata lub radcę prawnego, 2. Jakie są koszty roczne brutto oraz miesięczne brutto obsługi prawnej realizowanej na rzecz Spółki, 3. Jaka część (w procentach) środków przeznaczonych na funkcjonowanie Spółki pochodzi ze źródeł publicznych (w tym samorządowych), 4. Czy wystąpiło, a jeśli tak, to ile wyniosło zadłużenie brutto odbiorców usług komunalnych w obrębie działalności Spółki, 5. Ilu łącznie dłużników z tytułu świadczonych usług komunalnych posiada Spółka oraz o ile osób/podmiotów wzrosło zadłużenie w relacji roku 2014 do roku 2013? Do chwili wniesienia skargi skarżący nie uzyskał odpowiedzi na zadane pytania. W skardze twierdzi się, że organ obowiązany jest do udzielenia odpowiedzi w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej z dnia 6 września 2001 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 782), a wobec jej nieudzielenia pozostaje w bezczynności co do przedmiotowego wniosku. Skarżący skutecznie i w sposób prawnie dopuszczalny zwrócił się drogą poczty elektronicznej do strony przeciwnej o udostępnienie mu informacji publicznej. Adres poczty elektronicznej jest adresem powszechnie udostępnionym przez organ, przeznaczonym do odbioru korespondencji tą drogą. Skarżący podkreślił, że adresat wniosku jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej związanej z jej działalnością. Zgodnie z art. 7 ustawy o samorządzie gminnym zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz. W ocenie skarżącego żądane informacje mają charakter informacji publicznej, a prezes zarządu spółki jako upoważniony do reprezentowania jest zobowiązany do udzielenia odpowiedzi. Skarżący wniósł o zobowiązanie spółki do udzielenia żądanej informacji publicznej w terminie czternastu dni od daty doręczenia odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności oraz o stwierdzenie, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Wskazał też, że nawet udzielenie informacji po doręczeniu odpisu skargi nie uczyni niniejszego postępowania bezprzedmiotowym, gdyż skarga poza wnioskiem o zobowiązanie zawiera również wnioski co do orzeczenia o rażącym naruszeniu prawa wskutek bezczynności oraz o rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę A. wniosła o jej oddalenie. Wyjaśniono, że z wniosku skarżącego nie wynikało, aby ubiegał się o udostępnienie informacji na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Skarżący prosił o odpowiedź na pytania, wobec czego pracownik odczytujący pocztę elektroniczną nie zakwalifikował tego pisma jako wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a wyłącznie jako pytanie i to w postaci poczty elektronicznej (spam), jakich spółka codziennie otrzymuje bardzo wiele. Tego typu wiadomości są usuwane przez filtry antyspamowe. Dopiero ze skargi wynikało, że skarżący domagał się udostępnienia informacji publicznej. Żądana informacja została wnioskodawcy udzielona. Zdaniem zobowiązanej spółki nie doszło do bezczynności w zakresie udostępnienia skarżącemu informacji publicznej, a nieudostępnienie tej informacji nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Spółka wskazała, że przed skierowaniem sprawy do sądu skarżący nie wezwał A. do usunięcia bezczynności - wezwanie takie niewątpliwie spowodowałoby wszczęcie przez zarząd spółki postępowania wyjaśniającego i merytoryczne rozpoznanie wniosku. Według spółki w takiej sytuacji brak odpowiedzi na pytania skarżącego nie miało charakteru zawinionej bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 1014 r., poz. 1647)), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) obejmuje także skargi na bezczynność, w przypadku informacji publicznej organów władzy publicznej lub innych podmiotów zobowiązanych do jej udostępnienia. W niniejszej sprawie przedmiotem wniesionej skargi jest bezczynność A., polegająca na nieudostępnieniu wnioskodawcy T. Ź. w ustawowym terminie 14 dni informacji publicznej zawartej w opisanym wniosku z dnia 7 sierpnia 2015 r., przesłanym do zobowiązanej pocztą elektroniczną. Wbrew stanowisku zawartemu w odpowiedzi na skargę z przedmiotowego wniosku wynikało, że dotyczy on informacji publicznej, poprzez wskazanie na nieodpłatność udostępnienia takiej informacji. Zatem wniosek został złożony na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2014 r., poz. 782). Jest zaś niesporne, że żądana informacja publiczna została udostępniona po wniesieniu skargi do sądu, przy piśmie spółki z dnia 8 grudnia 2015 r. stanowiącym odpowiedź na skargę. Nie ma zatem wątpliwości na gruncie rozpoznawanej sprawy, że bezczynność A. w udostępnieniu przedmiotowej informacji publicznej ustała po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, a przed wydaniem wyroku. Odnosząc się do stanowiska zawartego w odpowiedzi na skargę sąd zwraca uwagę, że według utrwalonego już stanowiska judykatury w sprawach skarg na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie występuje wymóg wyczerpania środków zaskarżenia określony w art. 52 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 262/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 601/05, teza 1, LEX nr 236545). Skoro tak, bezcelowe byłoby oczekiwanie przez podmiot zobowiązany na wezwanie strony do usunięcia bezczynności. Żądanie oddalenia skargi jest w niniejszej sprawie chybione, nie może bowiem stanowić usprawiedliwienia bezczynności sposób organizacji pracy, brak wnikliwości w odczytywaniu wiadomości email przez pracowników czy też ustawienia serwera. Rozważając kwestie istotne na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej przyjąć należy, że A. jest podmiotem wykonującym zadania publiczne, niebędącym organem władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy). Jak wynika z informacji zawartych w odpisie aktualnym z rejestru przedsiębiorców (Krajowy Rejestr Sądowy KRS nr [...], karta 14 – 22) spółka powstała w wyniku przekształcenia zakładu budżetowego gminy miejskiej w C., posiadającej 100% udziałów w spółce, a przedmiotem jej działalności jest w szczególności zbiorowe odprowadzanie wody i ścieków. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1515), zwanej dalej u.s.g., zadaniem własnym gminy, oznaczającym zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, jest między innymi sprawa wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych. W celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi (art. 9 ust. 1 u.s.g.). Formy prowadzenia gospodarki gminnej określa ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r., nr 45, poz. 236). Na gruncie tej ostatniej ustawy, zgodnie z art. 1, określone zostały zasady i formy gospodarki komunalnej jednostek samorządu terytorialnego, polegające na wykonywaniu przez te jednostki zadań własnych, w celu zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej. Gospodarka komunalna obejmuje w szczególności zadania o charakterze użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 tej ostatniej ustawy gospodarka komunalna może być prowadzona przez jednostki samorządu terytorialnego w szczególności w formach samorządowego zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego. Zgodnie z art. 13 ustawy o gospodarce komunalnej spółka określa w regulaminie zasady korzystania z usług publicznych świadczonych przez spółkę, a także obowiązki spółki wobec odbiorców usług. Regulamin ten oraz jego zmiany obowiązują na obszarze jednostek samorządu terytorialnego po zatwierdzeniu przez organy wykonawcze tych jednostek. W sytuacji, jak w niniejszej sprawie, gdy gmina miejska zaangażowała w spółkę prawa handlowego środki publiczne w wysokości 100% kapitału, to majątek spółki ma charakter publiczny, a sposób jego wykorzystania nie może być wyłączony spod społecznej kontroli. Jednocześnie spółka realizuje zadania publiczne powierzone gminie, co oznacza, że również w tym zakresie zobowiązana być może do udostępnienia informacji publicznej, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Żądana w przedmiotowym wniosku informacja dotycząca kosztów działalności spółki związanych z obsługą prawną, ujawnienia procentowego wysokości środków finansowych pochodzących ze źródeł publicznych oraz skali zadłużenia odbiorców świadczonych usług komunalnych stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zgodnie z którym informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, która podlega udostępnieniu i ponownemu wykorzystaniu na zasadach i w trybie określonym w ustawie. Uszczegóławiając zaś, stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych, którymi w niniejszej sprawie są zarówno środki wydatkowane przez spółkę, uzyskiwane ze źródeł publicznych jak i środki należne jej z tytułu świadczonych usług komunalnych. Tym samym A. zobowiązana była do udostępnienia posiadanej informacji publicznej w sposób określony w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Co do zasady udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje z reguły w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem. Przedmiotowe żądanie udostępnienia informacji publicznej sformułowana zostało w formie pytań drogą elektroniczną, na które należało udzielić odpowiedzi tą samą drogą. Bezczynność spółki w udostępnieniu niniejszej informacji publicznej datowana od dnia 7 sierpnia 2015 r. i istniejąca na dzień wniesienia skargi (23 listopada 2015 r.) ustała po doręczeniu odpisu skargi wraz z udostępnioną przy tym piśmie odpowiedzią spółki na wniosek, to jest z dniem 28 grudnia 2015 r. Sąd rozpoznając sprawę ze skargi na bezczynność sąd uwzględnia stan faktyczny z dnia orzekania. Jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej lub inny podmiot zobowiązany wydał akt lub dokonał czynności, chociażby z przekroczeniem ustawowych terminów, nie pozostaje już w stanie bezczynności (zob. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1979/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że sąd nie stosuje przepisu art. 149 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 9 kwietnia 2015 r., Dz. U. z 2015 r., poz. 658 z uwagi na wniesienie niniejszej skargi po dniu 15 sierpnia 2015 r.) i nie orzeka o obowiązku wydania przez organ (podmiot zobowiązany) w określonym terminie aktu albo dokonania czynności. Z tych też względów postępowanie dotyczące bezczynności w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami (zob. też uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej udostępnienie informacji publicznej przez podmiot zobowiązany w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie zwalniało sądu z obowiązku rozpoznania skargi w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce rażącym naruszeniem prawa oraz od obowiązku rozważenia zasadności wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12 oraz z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 1143/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie art. 149 § 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd ma obowiązek stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa niezależnie od tego, że w dniu wyrokowania organ nie pozostawał już w bezczynności. Rozważając tę kwestię na gruncie niniejszej sprawy sąd uznał, że bezczynność spółki nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Należało przede wszystkim wziąć pod uwagę okoliczność, że spółka uczyniła zadość żądaniu niezwłocznie jak otrzymała skargę, nie kwestionowała swego obowiązku udostępnienia przedmiotowej informacji publicznej, a opóźnienie w jej udostępnieniu trwało około 5 miesięcy. W przedstawionych okolicznościach należało ocenić, że skoro bezczynność spółki A. nie była długotrwała, a wniesienie skargi spowodowało natychmiastowe jej uwzględnienie, nie wystąpiło naruszenie prawa określane jako rażące w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji zbędne i niecelowe byłoby rozważanie i orzeczenie z urzędu w przedmiocie nałożenia grzywny, czy też przyznania sumy pieniężnej, o których mowa w art. 149 § 2 tej ustawy. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 206 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który przewiduje w uzasadnionych przypadkach możliwość odstąpienia przez sąd od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Sąd uznał za uzasadnione żądanie zwrotu kosztów uiszczonego w sprawie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, natomiast wobec tego, że w sprawie w istocie doszło do uwzględnienia skargi przez podmiot zobowiązany, a sąd z kolei nie uwzględnił skargi w całości poprzez orzeczenie o braku rażącego naruszenia prawa mimo wniosku strony skarżącej, nie ma potrzeby, aby obciążyć zobowiązanego dodatkowo kosztami zastępstwa procesowego.