I FSK 1422/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 2438/15 w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki postanawia 1) odrzucić skargę kasacyjną, 2) zwrócić od Skarbu Państwa (z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach) na rzecz H. S. kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 2438/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) oddalił skargę H. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 września 2015 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i uchylenie zaskarżonych postanowień organów skarbowych, a nadto o zwrot kosztów postępowania obu instancji. Jako podstawę skargi kasacyjnej skarżący wskazał "naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy", argumentując, że w zaskarżonym orzeczeniu nie uwzględniono wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do "rażącego naruszenia przepisów postępowania przez Sąd w procesie badania i orzekania na tle zaniechania obowiązku dokonania pełnej oceny wszystkich znamion sprawy, mających wpływ na wynik orzeczenia". Zdaniem skarżącego sąd pierwszej instancji utrzymuje jedynie namiastkę lub pozory legalności zaskarżonego aktu, który w istocie nie ma żadnego merytorycznego znaczenia na tle umorzenia bezprawnie podjętej egzekucji. Utrzymanie aktu wpadkowego w mocy na tle nieważności całego postępowania i jego umorzenia kłóci się w ocenie skarżącego z zasadami logiki i celowości orzekania, a nadto powoduje, że w obiegu prawnym funkcjonuje akt, którego byt prawny ma się nijak do rzeczywistego stanu sprawy. Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna skarżącego podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 176 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skarga kasacyjna powinna zawierać: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W świetle natomiast art. 176 § 2 p.p.s.a. poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W art. 177a p.p.s.a. ustawodawca przewidział tryb usunięcia braków skargi kasacyjnej w przypadku, gdy skarga taka nie spełnia wymagań przewidzianych z art. 176. W myśl przywołanej regulacji tryb ten dotyczy wymogów "innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie". Przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie są zatem elementami konstrukcyjnymi skargi kasacyjnej, których brak skutkuje jej odrzuceniem, bez uprzedniego wzywania do usunięcia któregoś z tych braków. Wskazane elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej stanowią bowiem o jej istocie i trudno byłoby przyjąć, że w razie ich pominięcia mamy wciąż do czynienia ze skargą kasacyjną (por. pkt 3 uzasadnienia senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, druk nr 3197; także B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WK 2016, teza 4 komentarza do art. 177a). Należy podkreślić, że dodanie do ustawy procesowej art. 177a miało na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 r., SK 22/11, stwierdzającego niezgodność art. 180 w zw. z art. 178 i art. 176 p.p.s.a. z Konstytucją RP. Wyrok ten nie dotyczył jednak sytuacji, w której brak skargi kasacyjnej polegał na nieprzytoczeniu podstaw kasacyjnych bądź ich uzasadnienia, stąd też należy uznać, że w tym zakresie zachowują aktualność wcześniej ukształtowane – i ugruntowane – poglądy doktryny i orzecznictwa sądów administracyjnych wskazujące na nieusuwalność braku skargi kasacyjnej polegającego na niezachowaniu wymogu podania podstaw kasacyjnych (por. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, CH Beck, Warszawa 2015, s. 687, teza 6 i powołane tam orzecznictwo). Z uwagi na przewidzianą w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasadę związania granicami skargi kasacyjnej wskazane braki uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie środka zaskarżenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznawać sprawy, domyślając się jedynie intencji autora skargi kasacyjnej, mając wątpliwości interpretacyjne co do podstaw zaskarżenia. Są to zatem elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej, które mają charakter materialny i których brak uniemożliwia rozpoznanie sprawy, co w konsekwencji prowadzi do niedopuszczalności skargi kasacyjnej i jej odrzucenia (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2006 r., II OSK 553/05; z dnia 17 marca 2016 r., I OSK 2398/14; z dnia 20 maja 2016 r., I GSK 1594-1599/14). Wymóg przytoczenia podstaw kasacyjnych, choć ściśle związany z treścią art. 174 p.p.s.a. (przewidującego, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię albo niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy), nie może być przy tym uznany za spełniony, jeśli ogranicza się do literalnego powielenia części lub całości tego przepisu. Przytoczenie podstaw kasacyjnych wiąże się z koniecznością powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem autora skargi kasacyjnej - uchybił sąd, wraz z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu oraz innych jednostek redakcyjnych, a także aktu normatywnego, który je zawiera. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść art. 183 § 1 p.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poszukiwanie za stronę przepisów, którym ewentualnie mógł uchybić wojewódzki sąd administracyjny (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, op. cit., s. 688-690, tezy 13-16 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc powyższe do sprawy należy zauważyć, że w badanej skardze kasacyjnej ograniczył się do powołania jako podstawy kasacyjnej fragmentu art. 174 p.p.s.a., wskazał bowiem, że doszło do "naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy". Jak już wywiedziono wyżej, tak duży stopień ogólności uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu określenie granic skargi kasacyjnej, gdyż skarżący nie podjął żadnej próby uściślenia, jaki przepis postępowania w jego ocenie został naruszony. Wadliwość zgłoszonej podstawy kasacyjnej jest czasami możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jednak w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z takim przypadkiem, gdyż także uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera wskazania na jakikolwiek przepis, któremu sąd pierwszej instancji miałby uchybić. Opisując nieprawidłowości zaskarżonego orzeczenia autor skargi kasacyjnej odwołuje się do "zupełnej bezprzedmiotowości wyroku", "rażącego naruszenia przepisów postępowania przez Sąd w procesie badania i orzekania na tle zaniechania obowiązku dokonania pełnej oceny wszystkich znamion sprawy, mających wpływ na wynik orzeczenia", utrzymania przez sąd "jedynie namiastki lub pozorów legalności zaskarżonego aktu", co "kłóci się z elementarnymi zasadami logiki i celowości orzekania", wskazując, że zaskarża wyrok "na tle jego niezgodności z prawem oraz jako zapadły w następstwie niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy". Jedynymi przepisami wprost powołanymi w badanej skardze kasacyjnej są przepisy związane z formalnymi kwestiami dotyczącymi tego rodzaju pisma, tj. art. 173 § 1, art. 179a i art. 176 § 2 p.p.s.a., z których żaden nie stanowi podstawy kasacyjnej. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że wniesiona przez skarżącego skarga kasacyjna jest dotknięta brakiem istotnym i nienaprawialnym w trybie właściwym do usuwania braków formalnych, a w związku z tym, jako niedopuszczalna podlega ona odrzuceniu na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a. O zwrocie uiszczonego od skargi kasacyjnej wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.