I OZ 422/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 585/15 odrzucające skargę T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. odrzucił skargę T.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd podał, że w wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez T. R. od decyzji, działającego z upoważnienia Burmistrza N., Kierownika Działu Świadczeń Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] maja 2015 r. w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja organu odwoławczego została doręczona T. R. w dniu 29 października 2015 r. do rąk upoważnionego pracownika Kancelarii syndyka masy upadłości skarżącego – M. J. za pisemnym pokwitowaniem na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. W piśmie z dnia 9 listopada 2015 r. T.R. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez ustanowienie m.in. adwokata bądź radcy prawnego, celem wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O.z dnia [...] sierpnia 2015 r. We wniosku skarżący podał, że decyzję otrzymał w dniu 5 listopada 2015 r. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. ustanowiono dla skarżącego adwokata. W dniu 4 grudnia 2015 r. T. R. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł skargę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Odrzucając skargę, Sąd uznał, że została ona wniesiona z uchybieniem terminu (58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd przytoczył treść art. 176 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, ze zm.). Wskazał, że w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt V KZ 15/09, Lex nr 491232 wyrażony został pogląd, iż skoro w myśl ww. przepisu placówki pocztowe doręczają syndykowi adresowane do upadłego przesyłki pocztowe, a ten zobligowany jest je przekazać upadłemu (o ile dotyczą masy upadłości), to tym samym syndyka należy traktować jak "domownika" o którym mowa w art. 132 § 2 K.p.k. z wszystkimi tego konsekwencjami. Oznacza to, iż datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień oddania go syndykowi. Domniemanie to - co oczywiste - może zostać obalone w toku postępowania, gdy adresat wykaże, pomimo prawnie skutecznego doręczenia, że pismo nie zostało mu oddane w ogóle lub otrzymał je z opóźnieniem. Biorąc pod uwagę powołany przepis regulujący skuteczność doręczeń dla upadłego oraz powołane orzeczenie Sądu Najwyższego, Sąd uznał, że skuteczne doręczenie T. R., zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r., nastąpiło w dniu doręczenia jej syndykowi, tj. w dniu 29 października 2015 r., a więc w dniu oznaczonym na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji skierowanej bezpośrednio na adres kancelarii syndyka. W tym dniu decyzja weszła więc od obrotu prawnego i otworzył się termin do wniesienia od niej skargi. Późniejsze przekazanie korespondencji upadłemu, nie mogło wywołać takiego skutku, gdyż przepisy k.p.a. nie znają instytucji podwójnego doręczenia. WSA w Oplu przyjął więc, że ustalony w art. 53 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi rozpoczął bieg w dniu 30 października 2015 r. i upłynął z dniem 30 listopada 2015 r. Natomiast skarga została wniesiona przez pełnomocnika skarżącego do organu osobiście w dniu 4 grudnia 2015 r., czyli po upływie terminu warunkującego skuteczne wniesienie skargi. Sąd zwrócił ponadto uwagę, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że decyzję doręczono mu w dniu 5 listopada 2015 r., ale składający skargę w jego imieniu pełnomocnik nie obalił domniemania wynikającego z art. 176 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego, że doręczenie zaskarżonej decyzji z dnia 31 sierpnia 2015 r. nastąpiło do rąk skarżącego w dniu innym, jak data doręczenia syndykowi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T. R. zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. polegające nie nieprawidłowym przyjęciu, iż termin do wniesienia skargi liczy się od dnia 29 października 2015 r., tj. od daty doręczania decyzji syndykowi. Skarżący wskazał, że nie może ponosić winy za brak możliwości wskazania przez syndyka dokładnej daty doręczenia decyzji oraz za działania syndyka, który nie prowadzi ewidencji wydawanej korespondencji. Podkreślił, że sam podał, iż decyzja został mu doręczona w dniu 5 listopada 2015 r. i to właśnie w tej dacie nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji stronie. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne. Słusznie bowiem skarżący kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, który przyjął, iż skuteczne doręczanie zaskarżonej decyzji miało w niniejszej sprawie miejsce w dniu 29 października 2015 t., tj. w dniu doręczania decyzji ustanowionemu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 1 września 2015 r., sygn. akt V GU 23/15 of syndykowi masy upadłości skarżącego M.J.. Wskazać przede wszystkim trzeba, że w postępowaniu administracyjnym zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio adresatowi. Przepis art. 43 k.p.a. określa dozwolone przypadki doręczenia przesyłki do rąk innej osoby niż adresat, tj. domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu. Przewidziane w nim doręczenie zastępcze stwarza fikcję, że to adresat przesyłki odebrał ją w dacie doręczenia jej innej osobie. Założenie to pociąga za sobą doniosłe konsekwencje prawne dla adresata, między innymi to, że początkiem biegu terminu do wniesienia skargi będzie dzień doręczenia przesyłki osobie wymienionej w art. 43 k.p.a. Dlatego też jako wyjątek od reguły przepis ten musi być interpretowany ściśle. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu pierwszej instancji, że syndyka masy upadłości należy traktować jako "domownika", o którym mowa w art. 43 k.p.a. i wynikających z tego konsekwencji polegających na uznaniu, iż w niniejszej sprawie datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień oddania go syndykowi. Takiego wniosku nie można wywieść z brzmienia art. 176 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe, zgodnie z którym syndyk zawiadamia placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) o ogłoszeniu upadłości. Placówki te doręczają syndykowi adresowane do upadłego przesyłki pocztowe. Syndyk wydaje upadłemu przesyłki pocztowe, które nie dotyczą majątku masy upadłości lub których zatrzymanie nie jest potrzebne ze względu na zawarte w nich wiadomości (zob. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt I OZ 454/16, dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie dokonywano wykładni pojęcia "domownik" przyjmując, że domownikiem będzie stały mieszkaniec jakiegoś domu, człowiek razem z kimś mieszkający, np. członek rodziny, współlokator, pracownik domowy. Syndyk masy upadłości warunków tych nie spełnia, a przyznane mu w art. 176 ust. 2 ww. ustawy uprawnienie do odbioru korespondencji adresowanej do upadłego, nie oznacza, iż w każdym przypadku odbiór korespondencji przez syndyka wywoła skutek prawny doręczenia. Tego rodzaju skutek może wywołać jedynie doręczenie korespondencji dotyczącej majątku wchodzącego w skład masy upadłości, bowiem tylko w tych sprawach syndyk posiada legitymację do działania na rachunek upadłego. Pozostałą korespondencję syndyk ma obowiązek przekazać upadłemu. Skutek doręczenia tych pism następuje na zasadach ogólnych z datą ich przekazania adresatowi. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż korespondencja zawierająca decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego nie dotyczyła majątku masy upadłości (art. 63 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w zw. z art. 831 § 1 pkt 6 k.p.c.). Rozstrzygające znaczenie dla ustalenia biegu terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego miała zatem data przekazania T. R. korespondencji zawierającej ww. decyzję. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że otrzymał zaskarżoną decyzję w dniu 5 listopada 2015 r. i tę datę należało uznać za datę skutecznego doręczania decyzji stronie. W tej sytuacji bez znaczenia pozostają twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie obalił domniemania wynikającego z art. 176 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego, iż doręczenie zaskarżonej decyzji nastąpiło do jego rąk w innym dniu, niż w dniu doręczenia syndykowi. Jak wyżej wykazano, data doręczenia przedmiotowej przesyłki syndykowi nie wywarła w niniejszej sprawie skutku, o którym mowa w tym przepisie. Wskazać jedynie trzeba, że w piśmie z dnia 1 lutego 2016 r. (k. 49 akt sądowych) syndyk masy upadłości T. R. poinformował, iż nie prowadzi szczegółowej ewidencji dotyczącej przekazywania upadłym ich korespondencji i w związku z tym nie jest w stanie wskazać daty, w jakiej wydał skarżącemu korespondencję zawierającą decyzję SKO z dnia [...] sierpnia 2015 r. Skoro syndyk nie posiada jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego datę przekazania przedmiotowej przesyłki, nie jest również możliwym udokumentowanie przez skarżącego daty jej otrzymania od syndyka. Mając na uwadze powyższe okoliczności, jak również negatywne konsekwencje procesowe przyjęcia innej daty doręczenia decyzji skarżącemu (odrzucenie skargi), przyjąć należało, iż oświadczenie skarżącego co do daty otrzymania decyzji jest wystarczającym dowodem potwierdzającym, iż był to dzień 5 listopada 2015 r. Zatem T. R. wnosząc w dniu 4 grudnia 2015 r. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. zachował trzydziestodniowy termin określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. Brak było więc podstaw do odrzucenia skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.