II OSK 923/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Paweł Groński (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 216/16 w sprawie ze skargi R.T. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 216/16 oddalił skargę R.T. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W skardze kasacyjnej od ww. wyroku pełnomocnik R.T., opierając się na podstawie z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm., dalej: "ustawa"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niesłusznym przyjęciu, iż opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [...] miało charakter dobrowolny, wobec faktu, że bezpośrednią jego przyczyną była konieczność odbycia przez R.T. kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, co nie może zostać uznane jako dobrowolne opuszczenie lokalu w rozumieniu przytoczonego przepisu ustawy o ewidencji ludności. Podnosząc powyższy zarzut pełnomocnik R.T., na podstawie art. 188 w zw. z art. 176 p.p.s.a., wniósł o zmianę w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie poprzez uwzględnienie skargi w całości i uchylenie decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2015 r. znak: [...] W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wskazał, że przytoczony w zarzucie art. 35 ustawy należy uzupełnić stanowiskiem judykatury, sformułowanym jeszcze na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r., które również obecnie zachowuje aktualność, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego przepisu, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Podniósł, że nieobecność skarżącego w lokalu przy ul. [...] nie ma charakteru trwałego, ponieważ deklaruje on chęć powrotu do mieszkania po zakończeniu odbywania kary. Wskazał również, że obowiązek odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym nie może być traktowany jako dobrowolne opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ stan ten jest niezależny od skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku, uwzględniwszy, że rozpoznaniu podlega sprawa w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowego określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów naruszenia przepisów postępowania, lecz opiera się na zarzucie naruszenia prawa materialnego w postaci art. 35 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niesłusznym przyjęciu, iż opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [...] miało charakter dobrowolny, a w konsekwencji nie mogło zostać uznane za wypełniające przesłankę do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w ww. lokalu. Zgodnie z treścią powołanego wyżej art. 35 ustawy organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do tego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżący kasacyjnie nie podważył stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji publicznej i przyjętego przez Sąd I instancji. Ze stanu tego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że wyrokiem zaocznym z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II C 2295/13 Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie II Wydział Cywilny nakazał eksmisję B.T. i R.A. T. z lokalu nr [...]. Z kolei w dniu 23 maja 2015 r. nastąpiło wydanie lokalu przez matkę skarżącego – B.T.. Opuszczenie zaś przez R. T. lokalu nr [...] nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego, za które został on skazany prawomocnym wyrokiem karnym i odbywa karę pozbawienia wolności. Podsumowując nie ulega wątpliwości, że w okolicznościach faktycznych spraw skarżący opuścił lokal przy ul. [...] i w nim nie zamieszkuje (nastąpiło wydanie lokalu). Odnosząc się natomiast do argumentów o braku dobrowolności w opuszczeniu ww. lokalu, na wskutek pozbawienia wolności i przebywania w zakładzie karnym, należy podzielić stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w przypadku, gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. Przepisy o zameldowaniu służą bowiem celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu, a nie utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez wiele lat nie będzie mogła tam przebywać (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11). Jeżeli zatem nawet osoba pozbawiona wolności jest potencjalnie zainteresowana powrotem do lokalu, w którym wcześniej przebywała, to nie może mieć to znaczenia prawnego dla obowiązku wymeldowania jej przez odpowiedni organu w celu doprowadzenia do zgodności z prowadzoną ewidencją. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 565/17 "istota przymusu państwowego polega na tym, że jest on stosowany w przypadku oporu, a więc w przypadku gdy brak jest zgody na opuszczenie miejsca pobytu". Skoro zatem nastąpiło opuszczenie lokalu na skutek działania organów władzy publicznej, w tym przymusu państwowego, zaś wieloletnia kara pozbawienia wolności wyczerpuje znamiona trwałości, nie można twierdzić o niewłaściwym zastosowaniu art. 35 ustawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.