III SA/Wa 1301/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi H. D. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz H. D. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe, Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z [...] listopada 2012 r. ustalił odpowiedzialność H. D. (dalej "Skarżący") jako członka zarządu za zaległości Spółki M. Sp. z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2008 r. do września 2009 r. w kwocie głównej 106 706 zł. Decyzja ta została doręczona Skarżącemu za pośrednictwem Poczty Polskiej, listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, na adres w K.. Korespondencja po dwukrotnym powiadomieniu adresata (22 listopada 2012 r. i 29 listopada 2012 r.) została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Skarżący 14 kwietnia 2014 r. złożył odwołanie, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Skarżący wskazał, że doręczenie decyzji było nieskuteczne z uwagi na wysłanie jej na adres, pod którym od wielu lat nie mieszka. Z tej samej przyczyny wadliwie zostało adresowane postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego przez Prezesa Zarządu PFRON oraz zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego na podstawie art. 200 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.), dalej "Ordynacja podatkowa". Skarżący wskazał, iż od wielu lat zamieszkuje w B. na terenie Niemiec, w związku z tym wskazana wyżej korespondencja została wadliwie doręczona na adres w K.. Doszło do sytuacji, w której uchybienie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wynikiem braku wiedzy Skarżącego, co do faktu wydania aktu administracyjnego, od którego przysługuje ten środek, dzień ustania przyczyny uchybienia terminowi, od którego liczy się 7-dniowy termin, w którym należy wnieść podanie o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej musi być określony w sposób bezsporny co do faktu powzięcia przez stronę informacji o wydaniu tego aktu i uchybieniu terminu do jego zaskarżenia. Skarżący wskazał, iż jej pełnomocnik dopiero 7 kwietnia 2014 r. otrzymał drogą elektroniczną skan zaskarżonej decyzji oraz pozostałych pism, dlatego termin do wniesienia wniosku o przywrócenia terminu do wniesienia odwołania powinien zostać uznany za dochowany. Skarżący dołączył zaświadczenie o zameldowaniu w Niemczech, z którego wynika, iż zameldowany jest od [...] listopada 1991 w B.. Postanowieniem z [...] lutego 2015 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Uzasadniając organ wskazał, że zasadnicze znaczenie ma wyjaśnienie kwestii, czy skutecznie doręczył Skrzącemu decyzję z [...] listopada 2012 r. Przywołując art. 150 Ordynacji podatkowej stwierdził, że konieczne w tym celu jest wykazanie, że decyzja ta została wysłana pod właściwy adres, a urząd pocztowy zawiadomił stronę w sposób prawidłowy o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może je odebrać. Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził, że organ I instancji wysłał decyzję listem poleconym na adres Skarżącego widniejący w Centralnej Bazie RCIPESEL, udostępniony organowi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zaznaczył, że organ I instancji w piśmie z 30 kwietnia 2014 r. wskazał, że adres ten został sprawdzony przed wszczęciem postępowania [...] stycznia 2012 r. oraz 23 kwietnia 2014 r. i stanowi adres zameldowania Skarżącego na pobyt stały od 4 lutego 1999 r. Doręczyciel przesyłek listowych tam adresowanych nie dokonywał adnotacji, że adresat wyprowadził się (przesyłki awizowano). Zdaniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej okoliczności te należy uznać za obiektywne przesłanki pozwalające stwierdzić, iż nie nastąpiła zmiana adresu zamieszkiwania Skarżącego. W chwili wysyłania decyzji, organ dysponował jedynie dotychczasowym adresem i pod ten adres zobowiązany był kierować wszelką korespondencję. Uzyskanie przez organ informacji o wskazanym w odwołaniu adresie, nie spowodowało konieczności powtórnego wysłania decyzji na ten adres. Minister Pracy i Polityki Społecznej uznał, że Skarżący nie wykazał przesłanki z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, umożliwiającej przywrócenie wnioskowanego terminu tj. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Zdaniem organu Skarżący nie wywiązując się w Polsce z obowiązku meldunkowego wynikającego z ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst. jedn. Dz. U. z 2006 r. poz. 139 nr 993 ze zm.) dalej "ustawa o ewidencji ludności", nie wykazał należytej staranności dbania o własne interesy, co w efekcie końcowym zaowocowało uchybieniem terminu do wniesienia przedmiotowego odwołania. Skarżący zameldował się od [...] lutego 1999 r. na stałe w K., z udostępnionej organowi I instancji danych z ewidencji ludności wynikało, iż nie wskazano żadnego adresu na pobyt czasowy, ani też nie dokonano wymeldowania. Tym samym strona powinna się liczyć z tym, że korespondencja związana z szeregiem działań należących do zadań państwa czy samorządu terytorialnego będzie kierowana na adres w K.. W ocenie organu Skarżący na czas swojej nieobecności w kraju nie podjął działań zmierzających do ochrony swoich interesów, wynikających z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności tj. nie dokonał zgłoszenia wyjazdu właściwemu ze względu na stałe miejsce pobytu organowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 163 § 1 w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niezastosowanie tegoż przepisu i nieprzywrócenie terminu do wniesienia odwołania; - art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię, że Skarżący nie uprawdopodobnił faktu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji bez jego winy; - art. 165 § 4 w zw. z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię, gdyż organ nie zbadał okoliczności czy postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zostało wszczęte wobec braku doręczenia Skarżącemu postanowienia o wszczęciu postępowania; - art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego nieprawidłową wykładnię, gdyż organ mylnie przyjął, że miejscem zamieszkania Skarżącego jest miejsce jego zameldowania; - art. 150 § 2 w zw. z art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez jego zastosowanie w przypadku skierowania postanowienia o wszczęciu postępowania na adres niebędący adresem zamieszkania Skarżącego, a zatem zastosowanie domniemania doręczenia dla wszystkich pism procesowych kierowanych do Skarżącego na adres niebędący adresem jego zamieszkania. Uzasadniając skargę wskazał, że zarówno decyzja jak i zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie zostały mu w ogóle doręczone, gdyż wszelka korespondencja w tej sprawie była wysyłana na nieaktualny adres Skarżącego w K. ([...]) ul. [...]. Skarżący od 1991 roku mieszka w B. przy [...] Str. ([...] B., Republika Federalna Niemiec). Skarżący od ponad 24 lat zamieszkuje na terenie Republiki Federalnej Niemiec w B., a w Polsce przebywa jedynie okazjonalnie. Zaznaczył, że miejsce zamieszkania nie jest równoznaczne z miejscem zameldowania Skarżącego, jak błędnie przyjął organ. Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a."). Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając skargę w świetle przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór, jaki toczyły strony, sprowadza się do pytania, czy decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2012 r. została skutecznie doręczona, a przez to weszła do obrotu prawnego w dniu 29 listopada 2012 r., czy też taki skutek w tym dniu nie nastąpił. Jest to kwestia pierwotna, gdyż doręczenie decyzji warunkuje w ogóle jakiekolwiek rozważania dotyczące najpierw uchybienia terminowi, a później zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z akt sprawy decyzja ta została doręczona Skarżącemu na adres w K., ul. [...], w trybie zastępczym na podstawie art. 150 Ordynacji podatkowej. Organ kierował się przy ustalaniu adresu do doręczeń informacjami o zameldowaniu Skarżącego pod tym adresem pochodzącymi z Centralnej Bazy RCIPESEL, udostępnionej organowi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wobec tego, w ocenie organu skuteczność doręczenia wynika zatem, jak należy przyjąć, z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej. W aktach sprawy znajduje się jednak oświadczenie Skarżącego, poparte zaświadczeniem (wraz ze stosownym tłumaczeniem na język polski) o zameldowaniu od dnia [...] listopada 1991r. Skarżącego oraz jego rodziny w B. przy [...] Str. ([...] B., Republika Federalna Niemiec). W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, w postępowaniu podatkowym miejscem doręczenia pism osobom fizycznym jest ich mieszkanie (Sąd pomija inne miejsca wskazane w §§ 2 i 3 tego przepisu, gdyż nie miały one w sprawie zastosowania). Zgodnie z literalnym rozumieniem pojęcia "mieszkanie", stosownie też do cywilistycznego znaczenia pojęcia "miejsce zamieszkania", zgodnie z istniejącym orzecznictwem sądowym dotyczącym art. 148 § 1 Ordynacji oraz literaturą przedmiotu, mieszkaniem jest miejsce, gdzie osoba fizyczna rzeczywiście, faktycznie mieszka, gdzie przebywa z zamiarem dłuższego, a nie krótkotrwałego pobytu. Miejsce zameldowania jest natomiast kategorią formalną, która z punktu widzenia omawianego przepisu Ordynacji podatkowej nie ma prawnego znaczenia. Oczywiście nie jest prawidłowa sytuacja, gdy te dwa miejsca (zameldowania i zamieszkania) są różne – prawo administracyjne określa wówczas taką sytuację mianem fikcji meldunkowej, i wiąże z tym faktem określone skutki prawne dla osoby, która tej fikcji się dopuszcza (art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń). W niniejszej sprawie mieszkanie, do którego należało kierować pisma w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na Skarżącego, nie znajdowało się pod adresem, pod który były one faktycznie kierowane. Skarżący wyraźnie oświadczył, że w czasie wszczynania postępowania, a także w jego trakcie, mieszkał w B. przy [...] Str., przedłożył też stosowny dokument administracyjny, co uprawdopodabniało jego oświadczenie. Zobowiązywało to organ co najmniej do wyjaśnienia kwestii faktycznego miejsca zamieszkania Skarżącego, a w razie braku dowodów wskazujących na fakt, że miejscem zamieszkania był K. (ul. [...]) – do przyjęcia, iż miejscem tym był B. ([...] Str.). W niniejszej sprawie wspomnianej oceny organu zabrakło, choć Skarżący przywiązywał zasadniczą wagą do zgłoszonych oświadczeń. Wskazywane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej nie wywiązanie się przez Skarżącego z obowiązku meldunkowego wynikającego z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności, wobec wynikającego ze wspomnianego art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązku ustalenia prawidłowego adresu zamieszkania Skarżącego, nie ma znaczenia. Podkreślenia również wymaga, że odmowa przywrócenia terminu odwołania jest możliwa tylko wtedy, kiedy temu terminowi uchybiono. Natomiast w niniejszej sprawie Minister Pracy i Polityki Społecznej rozpatrując wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2012 r. najpierw postanowieniem z dnia [...] lutego 2015r. (będącym przedmiotem skargi w niniejszej sprawie) odmówił przywrócenia tego terminu, a następnie postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu nie jest to działanie prawidłowe. Sąd bowiem opowiada się za stanowiskiem wyrażonym w wyrokach z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 112/08 i z dnia 23 listopada 2007r., sygn. akt II FSK 1316/06, a zwłaszcza w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1443/11 (wszystkie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim). Zdaniem Sądu podanie o przywrócenie terminu składa się po ziszczeniu okoliczności faktycznej, polegającej na jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. W związku z tym kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu odwołania. A zatem organ będzie zobowiązany do uwzględnienia powyższych rozważań Sądu najpierw w postępowaniu w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a następnie przeanalizowania wniosku Skarżącego w ramach przesłanek określonych w art. 162 i 163 Ordynacji podatkowej w ramach postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do jego wniesienia. Sąd podaje zatem znaną mu z urzędu okoliczność (znaną też stronom), iż w dniu 23 marca 2016 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1302/15, uchylił postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. A zatem odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania było co najmniej przedwczesne. Z wyżej wskazanych względów wypowiedź Sądu w tej kwestii byłaby na obecnym etapie niedopuszczalna. Na obecnym etapie sprawy można jedynie stwierdzić, że organ bezpodstawnie zastosował art. 162 i 163 Ordynacji podatkowej, gdyż kwestią otwartą pozostaje nadal skuteczność doręczenia decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.