II FZ 337/16

Dnia 30 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.T. i C.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Sz 19/15 w przedmiocie wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi M.T. i C.T. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie w zakresie wydania odpisów tytułów wykonawczych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Sz 19/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek M.T. i C.T. (dalej jako "Skarżący") o wyłączenie od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w sprawie ze skargi Skarżących na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie w zakresie wydania dokumentów egzekucyjnych i rozstrzygnięć w tej sprawie. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że pismem z dnia 23 listopada 2015 r. Skarżący wnieśli o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie od rozpoznania powyższej sprawy. Kolejnymi pismami z dnia 22 grudnia 2015 r. Skarżący sprecyzowali, że zgłaszają wniosek o wyłączenie dziewiętnastu sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w osobach: Jolanty Kwiecińskiej, Kazimierza Maczewskiego, Marzeny Kowalewskiej, Nadziei Karczmarczyk-Gawęckiej, Elżbiety Woźniak, Ewy Wojtysiak, Patrycji Joanny Suwaj, Arkadiusza Windaka, Katarzyny Grzegorczyk-Meder, Anny Sokołowskiej, Joanny Wojciechowskiej, Grzegorza Jankowskiego, Barbary Gebel, Danuty Strzeleckiej-Kuligowskiej, Elżbiety Makowskiej, Stefana Kłosowskiego, Marii Mysiak, Marzeny Iwankiewicz, Alicji Polańskiej, oraz domagają się "napisania oświadczeń przez wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że nie znają się z żadnym ze skarżonych urzędników Urzędu Skarbowego w P. i Izby Skarbowej w Szczecinie (obecnymi i byłymi)". Skarżący podnieśli, że wskazani sędziowie nie pozwalają im skarżyć "wykonanych nam bezprawnie egzekucji", są oszustami, kłamcami i fałszują procesy. Objęci wnioskiem sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożyli pisemne oświadczenia, że nie pozostają ze Skarżącymi w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą żadne okoliczności z powodu których zachodziłyby uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności przy orzekaniu w sprawie I SAB/Sz 19/15. Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na wstępie, że podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne przekonanie strony. Konieczne jest bowiem wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 P.p.s.a. Wobec powyższego Sąd uznał, że okoliczności powołane we wniosku Skarżących nie pozostają w związku z żadną z ustawowych przyczyn wyłączenia wskazanych w treści art. 18 P.p.s.a. Z powyższych względów Sąd dokonał analizy wniosku z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 19 P.p.s.a. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a., ma bowiem zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Sąd podkreślił, że samo przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe, jej zdaniem, orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. Sąd stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnili, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności wzbudzające wątpliwości co do bezstronności któregokolwiek z sędziów objętych żądaniem wyłączenia. Zdaniem Sądu, sam fakt, że Skarżący nie akceptują rozstrzygnięć procesowych, zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostają w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego ich sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Reasumując Sąd wskazał, że sędziowie złożyli w oparciu o treść art. 22 § 2 P.p.s.a. pisemne oświadczenia, z których wynika, że nie jest im znana jakakolwiek okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. W zażaleniu Skarżący wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia z powodu "niezgodności z prawem jego sposobu rozpatrzenia". Stwierdzili, że "skarżone postanowienie jest kłamliwe, a przez to niezgodne z prawem". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego służy zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Instytucja wyłączenia sędziego stanowi jedną z ustawowych gwarancji zabezpieczających konstytucyjne prawo do bezstronnego sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok TK z dnia 11 grudnia 2002 r., SK 27/01, OTK-A 2002, nr 7, poz. 93). Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) bądź na wniosek (art. 19 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zasadnie oddalił wniosek Skarżących, gdyż nie uprawdopodobnili oni konkretnych okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziów - wymienionych w piśmie z dnia 22 grudnia 2015 r., od prowadzenia sprawy. Subiektywne przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nie może być uznane za argument przemawiający za jego wyłączeniem. Nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 368/12). Jedną z okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego ex lege od udziału w konkretnej sprawie jest fakt pozostawania, aktualnie bądź w przeszłości, w stosunku pełnomocnictwa z jedną ze stron (por. art. 18 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Jednakże, aby w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 18 § 1 pkt 4 lub 5 P.p.s.a. należałoby wykazać, że sędzia Jolanta Kwiecińska była pełnomocnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w konkretnej sprawie materialnoprawnej Skarżących, która obecnie poddana została kontroli sądowoadministracyjnej. Taka okoliczność w analizowanej sprawie ponad wszelką wątpliwość nie wystąpiła, stąd wykluczone było wyłączenie tego sędziego od prowadzenia sprawy na mocy wskazanych powyżej przepisów. Ustawodawca w art. 22 § 2 P.p.s.a. nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. Tym samym sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w osobach: Jolanty Kwiecińskiej, Kazimierza Maczewskiego, Marzeny Kowalewskiej, Nadziei Karczmarczyk-Gawęckiej, Elżbiety Woźniak, Ewy Wojtysiak, Patrycji Joanny Suwaj, Arkadiusza Windaka, Katarzyny Grzegorczyk-Meder, Anny Sokołowskiej, Joanny Wojciechowskiej, Grzegorza Jankowskiego, Barbary Gebel, Danuty Strzeleckiej-Kuligowskiej, Elżbiety Makowskiej, Stefana Kłosowskiego, Marii Mysiak, Marzeny Iwankiewicz, Alicji Polańskiej złożyli pisemne oświadczenia: "ze Skarżącymi nie pozostaję w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i że nie zachodzą okoliczności w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., z powodu których zachodziłyby uzasadnione wątpliwości co do mojej bezstronności przy orzekaniu w tej sprawie". Wobec niewskazania okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tych oświadczeń, w sytuacji gdy nie budzi żadnych wątpliwości prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Należy również podkreślić, że argumentacja Skarżących opiera się na formułowaniu nie popartych konkretnymi dowodami twierdzeń o domniemanych relacjach łączących sędziów z pracownikami organów podatkowych. Ponadto Skarżący podnoszą, że z uwagi na fakt pozwania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przed sąd powszechny, zaistniały ustawowe przesłanki uniemożliwiające rozpatrywanie ich sprawy przez sędziów, z którymi są w sporze sądowym. Jednakże Skarżący nie przedstawiają na tę okoliczność żadnych dowodów - sygnatury spraw, sądów powszechnych, do których wystąpili z pozwami. Przesłanki wyłączenia sędziów nie stanowił także fakt, że brali oni udział w rozpoznawaniu innych spraw ze skarg Skarżących, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych przedmiotowo sprawach (nawet między tymi samymi stronami postępowania) byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w niniejszym zażaleniu, uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziów, którzy je podjęli od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Okoliczność orzekania wnioskowanych do wyłączenia sędziów w innej sprawie ze skargi Skarżących byłaby przesłanką ich wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brali udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z ich udziałem sporządzonego lub przez nich rozpoznanego oraz w sprawach, w których występowali jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brali udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 P.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędziowie ci brali udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie), a takie sytuacje w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.