II FSK 2219/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1298/15 w sprawie ze skargi H.A.D. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia 1. oddalić skargę kasacyjną; 2. zasądzić od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz H.A.D. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1298/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę H.A.D. i uchylił postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 marca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z 12 października 2012 r. ustalił odpowiedzialność Skarżącego jako członka zarządu za zaległości M. Sp. z o.o. (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od 2007/12 do 11/2008 r. w kwocie głównej 136 122 zł. Korespondencja zawierająca ww. decyzję, skierowana na adres w K., po dwukrotnym powiadomieniu adresata (16 października 2012 r. i 23 października 2012 r.) została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". W dniu 14 kwietnia 2014 r. Strona złożyła odwołanie od decyzji, z ostrożności procesowej wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z 11 marca 2015 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że termin do wniesienia odwołania określony w art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 613 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa), o którym Skarżący został prawidłowo pouczony w decyzji organu I instancji, upłynął 6 listopada 2012 r., zaś Skarżący odwołanie wniósł dopiero 14 kwietnia 2014 r. Organ zaznaczył, że postanowieniem z 26 lutego 2015 r. odmówiono Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Skarżącego, poparte zaświadczeniem (wraz ze stosownym tłumaczeniem na język polski) o zameldowaniu od dnia 4 listopada 1991r. Skarżącego oraz jego rodziny w B. przy [...]. W niniejszej sprawie mieszkanie, do którego należało kierować pisma w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na Skarżącego, nie znajdowało się pod adresem, pod który były one faktycznie kierowane. Skarżący wyraźnie oświadczył, że w czasie wszczynania postępowania, a także w jego trakcie, mieszkał w B. przy [...] Jednocześnie przedłożył też stosowny dokument administracyjny, co uprawdopodabniało jego oświadczenie. W ocenie Sądu, okoliczność ta zobowiązywała organ co najmniej do wyjaśnienia kwestii faktycznego miejsca zamieszkania Skarżącego, a w razie braku dowodów wskazujących na fakt, że miejscem zamieszkania był K. (ul. [...]) – do przyjęcia, iż miejscem tym był B. ([...]). W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. art. 228 § 1 pkt 2) Ordynacji podatkowej poprzez błędne uznanie, że stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania było przedwczesne, 2) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 pkt 2) w zw. z art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędne uznanie, kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy złożenie przez Skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania spowodowało, że do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku organ nie mógł wydać postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 150 § 1 pkt 1 i § 4 tej ustawy przejawiające się w wadliwym ustaleniu, że Skarżący uprawdopodobnił, iż mieszkanie do którego należało kierować pisma w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej nie znajdowało się pod adresem, pod który były faktycznie kierowane, a jednocześnie uznanie za niezbędne ustalenie w ramach tego postępowania miejsca zamieszkania Skarżącego. Minister wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Ministra od Skarżącego zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz od Ministra zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez WSA w Warszawie było postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Rozstrzygnięcie to zostało podjęte na podstawie art. 228 § 1 pkt 2) Ordynacji podatkowej, który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Co oczywiste, stwierdzenie powyższej okoliczności procesowej musi mieć oparcie w ustalonej przez organ podstawie faktycznej, dotyczącej m.in. kwestii związanych ze skutecznością doręczenia aktu, od której uzależniony jest początek biegu terminu do wniesienia odwołania. Strona postępownia podatkowego może żądać w postępowaniu przed sądem administracyjnym kontroli leglności wskazanego powyżej rozstrzygnięcia, również w zakresie ustaleń faktycznych, które legły u jego podstaw. Sąd administracyjny pierwszej instancji trafnie przyjął – zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3583/14) – że przepisy Ordynacji podatkowej jednoznacznie definiują adres rejestracyjny podatnika jako tożsamy z adresem zamieszkania, nie zaś z adresem zameldowania danej osoby. Wszelka korespondencja adresowana do podatnika w postępowaniu podatkowym, zgodnie z Ordynacją podatkową, powinna być kierowana na zgłoszony przez niego adres zamieszkania. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, "w niniejszej sprawie mieszkanie, do którego należało kierować pisma w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na Skarżącego, nie znajdowało się pod adresem, pod który były one faktycznie kierowane. Skarżący wyraźnie oświadczył, że w czasie wszczynania postępowania, a także w jego trakcie, mieszkał w B. przy [...]. Jednocześnie przedłożył też stosowny dokument administracyjny, co uprawdopodabniało jego oświadczenie" (por. str. 5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). W tym stanie rzeczy jako zgodną z prawem ocenić należy konstatację WSA w Warszawie, że stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania, organ naruszył art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a., bowiem oparł kontrolowane postanowienie na błędnej podstawie faktycznej, dotyczącej miejsca zamieszkania Skarżącego. Należy zaznaczyć, że okoliczności sugerujące wadliwość doręczenia decyzji organu pierwszej instancji nie mogą natomiast stanowić skutecznej argumentacji w ramach postępowania incydentalnego wszczętego na podstawie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Zarzut taki pozostawałby bowiem w logicznej sprzeczności z istotą wniosku o przywrócenie terminu. Nie można z jednej strony argumentować, że w sprawie nie dokonano skutecznego doręczenia decyzji podatkowej, z drugiej zaś przekonywać o zasadności przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zgłaszanie tego typu zarzutu w ramach postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu jest nielogiczne, gdyż uznanie, że decyzji nie doręczono, prowadziłoby do wniosku, iż termin w ogóle nie rozpoczął swego biegu, w konsekwencji zaś nie mogło dojść również do jego uchybienia. Zgłaszanie tego rodzaju zarzutu w ramach postępowania incydentalnego w przedmiocie przywrócenia terminu jest zatem niecelowe. Nie można motywować takiego wniosku również "ostrożnością procesową", bowiem przedstawiona argumentacja podważa sam sens zgłoszonego wniosku. Powyższej okoliczności – na którą zwrócił uwagę sąd administracyjny pierwszej instancji - nie dostrzegł ani Skarżący, ani organ. Raz jeszcze podkreślić należy, że uznanie za trafny argumentu o nieskuteczności doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, skutkowałoby koniecznością akceptacji jego procesowej konsekwencji, tj. że termin do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu, a wniosek o jego przywrócenie należałoby ocenić jako bezprzedmiotowy, a wobec tego zbędny. Sąd administracyjny pierwszej instancji trafnie wskazał, że "kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu odwołania". Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2) tej ustawy.