III SA/Wa 1298/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA del. Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. D. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz H. D. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ustalił odpowiedzialność H. D. (zwanemu dalej także jako "Strona", "Skarżący") jako członkowi zarządu za zaległości spółki M. sp. z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2007r. do listopada 2008r. w kwocie głównej 136.122 zł. Powyższa decyzja została doręczona Stronie za pośrednictwem Poczty Polskiej listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru, na adres w K. przy ul. [...] , po dwukrotnym powiadomieniu adresata (16 października 2012r. i 23 października 2012r.) w tzw. trybie zastępczym uregulowanym w art. 150 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. zwaną dalej "Ordynacja podatkowa" lub "O.p.") w dniu 23 października 2012 r. W dniu 14 kwietnia 2014r. Strona złożyła odwołanie od decyzji, z ostrożności pr0pcesowej wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z [...] marca 2015 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że termin do wniesienia odwołania określony w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, o którym Skarżący został prawidłowo pouczony w decyzji organu I instancji, ekspirował 6 listopada 2012 r., zaś Skarżący odwołanie wniósł dopiero 14 kwietnia 2014 r. Organ zaznaczył, że postanowieniem z [...] lutego 2015 r. odmówiono Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił Organowi naruszenie: - art. 163 § 1 w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niezastosowanie tegoż przepisu i nieprzywrócenie terminu do wniesienia odwołania; - art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię, że Skarżący nie uprawdopodobnił faktu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji bez jego winy; - art. 165 § 4 w zw. z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię, gdyż organ nie zbadał okoliczności czy postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zostało wszczęte wobec braku doręczenia Skarżącemu postanowienia o wszczęciu postępowania; - art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego nieprawidłową wykładnię, gdyż organ mylnie przyjął, że miejscem zamieszkania Skarżącego jest miejsce jego zameldowania; - art. 150 § 2 w zw. a art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez jego zastosowanie w przypadku skierowania postanowienia o wszczęciu postępowania na adres niebędący adresem zamieszkania Skarżącego, a zatem zastosowanie domniemania doręczenia dla wszystkich pism procesowych kierowanych do Skarżącego na adres niebędący adresem jego zamieszkania. Uzasadniając skargę wskazał, że zarówno decyzja jak i zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie zostały mu w ogóle doręczone, gdyż wszelka korespondencja w tej sprawie była wysyłana na nieaktualny adres Skarżącego w K. ([...] ) ul. [...] . Tymczasem Skarżący od ponad 24 lat zamieszkuje na terenie Republiki Federalnej Niemiec i od 1991 roku mieszka w B. przy [...] ([...] a w Polsce przebywa jedynie okazjonalnie. Zaznaczył, że miejsce zamieszkania nie jest równoznaczne z miejscem zameldowania Skarżącego, jak błędnie przyjął organ. Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012r. poz. 270 – zwaną dalej "p.p.s.a."). Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając skargę w świetle przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór między stronami sprowadza się do kwestii czy decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] października 2012 r. została skutecznie doręczona, a przez to weszła do obrotu prawnego w dniu 23 października 2012 r., czy też taki skutek w tym dniu nie nastąpił. Jest to kwestia pierwotna, gdyż doręczenie decyzji warunkuje w ogóle jakiekolwiek rozważania dotyczące w pierwszej kolejności uchybienia terminowi, a następnie zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd podaje zatem znaną mu z urzędu okoliczność (znaną też stronom), iż w dniu 5 kwietnia 2016 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1297/15, uchylił postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wskazać jednak należy, że Minister Pracy i Polityki Społecznej rozpatrując wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] października 2012 r., najpierw postanowieniem z dnia [...] lutego 2015r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania, a następnie, postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. (będącym przedmiotem skargi w niniejszej sprawie) stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu taki tryb postępowania uznać należy za nieprawidłowy. Sąd w składzie orzekającym aprobuje tę linię orzeczniczą, która opowiada się za stanowiskiem wyrażonym w wyrokach z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 112/08 i z dnia 23 listopada 2007r., sygn. akt II FSK 1316/06, a zwłaszcza w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1443/11 (wszystkie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), tj. że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim). Jest bowiem oczywistym, że podanie o przywrócenie terminu składa się po ziszczeniu okoliczności faktycznej, polegającej na jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. W związku z tym kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu odwołania. Odnosząc powyższe do realiów sprawy Sąd stwierdza, iż - jak wynika z akt sprawy - decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] października 2012 r. została doręczona Skarżącemu na adres w K. , ul. [...] , w trybie zastępczym na podstawie art. 150 Ordynacji podatkowej. Organ kierował się przy ustalaniu adresu do doręczeń informacjami o zameldowaniu Skarżącego pod tym adresem pochodzącymi z Centralnej Bazy RCIPESEL, udostępnionej organowi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wobec tego, w ocenie organu skuteczność doręczenia wynika zatem, jak należy przyjąć, z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej. W aktach sprawy znajduje się jednak oświadczenie Skarżącego, poparte zaświadczeniem (wraz ze stosownym tłumaczeniem na język polski) o zameldowaniu od dnia [...] listopada 1991r. Skarżącego oraz jego rodziny w B. przy [...] ([...] ). W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z art. 148 § 1 O.p. w postępowaniu podatkowym miejscem doręczenia pism osobom fizycznym jest ich mieszkanie (Sąd pomija inne miejsca wskazane w § 2 i 3 tego przepisu, gdyż nie miały one w sprawie zastosowania). Zgodnie z literalnym rozumieniem pojęcia "mieszkanie", stosownie też do cywilistycznego znaczenia pojęcia "miejsce zamieszkania", zgodnie z istniejącym orzecznictwem sądowym dotyczącym art. 148 § 1 O.p. oraz literaturą przedmiotu przyjąć należy, że mieszkaniem jest miejsce, gdzie osoba fizyczna rzeczywiście, faktycznie mieszka, gdzie przebywa z zamiarem dłuższego, a nie krótkotrwałego pobytu. Miejsce zameldowania jest natomiast kategorią formalną, która z punktu widzenia omawianego przepisu Ordynacji podatkowej nie ma prawnego znaczenia. Oczywiście nie jest prawidłowa sytuacja, gdy te dwa miejsca (zameldowania i zamieszkania) są różne – prawo administracyjne określa wówczas taką sytuację mianem fikcji meldunkowej, i wiąże z tym faktem określone skutki prawne dla osoby, która tej fikcji się dopuszcza (por. art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń). W niniejszej sprawie mieszkanie, do którego należało kierować pisma w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na Skarżącego, nie znajdowało się pod adresem, pod który były one faktycznie kierowane. Skarżący wyraźnie oświadczył, że w czasie wszczynania postępowania, a także w jego trakcie, mieszkał w B. przy [...] . Jednocześnie przedłożył też stosowny dokument administracyjny, co uprawdopodabniało jego oświadczenie. W ocenie Sądu, okoliczność ta zobowiązywała organ co najmniej do wyjaśnienia kwestii faktycznego miejsca zamieszkania Skarżącego, a w razie braku dowodów wskazujących na fakt, że miejscem zamieszkania był K. (ul. [...] ) – do przyjęcia, iż miejscem tym był B. ([...] ). W niniejszej sprawie wspomnianej oceny organu zabrakło, choć Skarżący przywiązywał zasadniczą wagą do zgłoszonych oświadczeń. Zdaniem Sądu, wskazywane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej niewywiązanie się przez Skarżącego z obowiązku meldunkowego wynikającego z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności, wobec wynikającego ze wspomnianego art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązku ustalenia prawidłowego adresu zamieszkania Skarżącego, nie ma znaczenia. Jak wskazano wcześniej, odmowa przywrócenia terminu odwołania jest możliwa tylko wtedy, kiedy temu terminowi uchybiono. Tymczasem stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania było co najmniej przedwczesne. Konieczne bowiem będzie, w dalszym postępowaniu, jednoznaczne ustalenie miejsca zamieszkania Skarżącego. Na obecnym etapie sprawy organ bezpodstawnie zatem zastosował art. 162 i 163 Ordynacji podatkowej, gdyż kwestią otwartą pozostaje nadal skuteczność doręczenia decyzji z dnia [...] października 2012 r. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.