I OZ 324/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/GL 927/15 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B. B. na akt Śląskiej Izby Aptekarskiej w K. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za dostęp do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 927/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B.B. na akt Śląskiej Izby Aptekarskiej w K. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za dostęp do informacji publicznej. Wnioskiem z 11 lutego 2014 r. przesłanym drogą elektroniczną B.B. zwrócił się do Śląskiej Izby Aptekarskiej o udostępnienie wszystkich orzeczeń wydanych w ramach postępowań dyscyplinarnych za lata 2012 i 2013 w postaci skanów na adres mailowy [...]. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. Prezes Rady Śląskiej Izby Aptekarskiej (dalej ŚIA), powiadomił wnioskodawcę, że za udostępnienie wnioskowanej informacji zostanie obciążony kwotą 1908 zł oraz wskazał zasady jej wyliczenia. Pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r. B.B. wezwał ŚIA, na zasadzie art. 52 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do usunięcia naruszenia prawa wywołanego wyznaczeniem kosztów udostępnienia informacji publicznej, tj. orzeczeń dyscyplinarnych za lata 2012 i 2013, o których został poinformowany pismem z dnia [...] lutego 2014 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 18 kwietnia 2014 r. Prezes Rady ŚIA poinformował w/wym., że nie znalazł podstaw do zmiany wyznaczonej opłaty. Następnie przy piśmie z dnia 19 września 2014 r. skierowanym do wnioskodawcy Prezes Rady ŚIA załączył notę księgową z dnia [...]września 2014 r. z tytułu opłaty za udostępnienie informacji publicznej w wysokości 1438,97 zł B.B. pismem z dnia 7 października 2014 r. wezwał ŚIA do usunięcia naruszenia prawa, wywołanego wyznaczeniem kosztów udostępnienia informacji publicznej, o wysokości których został poinformowany we wskazanej wyżej nocie. Wobec nieuwzględnienia przez ŚIA stanowiska zaprezentowanego w wezwaniu pismem z dnia 24 listopada 2014 r. B.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach , którą objął notę księgową z dnia [...]września 2014 r. Skarga ta została odrzucona jako niedopuszczalna postanowieniem tut. Sądu z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. IV SA/Gl 294/15. Sąd uznał, że poddana zaskarżeniu nota księgowa nie jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., natomiast stwierdził, że aktem takim jest pismo organu z dnia [...] lutego 2014 r. Odpis wskazanego powyżej postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 14 września 2015 r. Pismem z dnia 21 września 2015 r. (data nadania) B.B. wniósł skargę na akt z dnia [...] lutego 2014 r. wyznaczający opłatę za udostępnienie informacji publicznej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej odrzucenie w związku z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności procesowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w dniu 21 września 2015 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na akt Prezesa Rady ŚIA z [...] lutego 2014 r. wraz ze skargą. Z treści uzasadnienia tego wniosku wynika, że dopiero z postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 294/15 skarżący dowiedział się, że podlegającym zaskarżeniu aktem wyznaczającym opłatę za udostępnienie informacji publicznej jest właśnie ten akt, a nie pismo z 19 września 2014 r. wraz z notą księgową z dnia [...] września 2014 r. Postanowienie to zostało mu doręczone w dniu 14 września 2015 r. Powyższe, w ocenie Sądu, uzasadniało przyjęcie, że wymogi formalne do wniesienia przedmiotowego wniosku zostały zachowane, gdyż skargę wraz z wnioskiem skarżący wniósł z zachowaniem siedmiodniowego terminu, licząc od dnia kiedy dowiedział się, że to akt z [...] lutego 2014 r. powinien być zaskarżony, co skutkowało uchybieniem terminu do wniesienia skargi na ten akt. W ocenie Sądu okoliczności podane w ww. wniosku nie usprawiedliwiają natomiast braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na akt z dnia [...] lutego 2014 r. ustalający wysokość opłaty za udostępnienie informacji publicznej. We wniosku tym skarżący wskazuje na brak stosownego pouczenia. W istocie wymieniony wyżej akt w swej treści nie zawiera pouczenia o tym, jakie przewidziane prawem działania powinna podjąć strona niezadowolona z wyznaczenia opłaty we wskazanej przez organ wysokości. Sąd podzielił przy tym stanowisko wyrażone w powołanym przez skarżącego postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 778/13, w kwestii braku pouczenia o trybie zaskarżenia aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Niemniej jednak, zdaniem Sądu orzekającego, brak pouczenia należy rozpatrywać w świetle danej sprawy i okoliczności jej towarzyszących, na co także wskazano w treści ww. orzeczenia NSA. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika zdaniem kontrolowanego sadu, że skarżący pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r., powołując się na art. 52 § 3 P.p.s.a w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., wezwał ŚIA do usunięcia naruszenia prawa w związku z wyznaczeniem kosztów udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej określonych w piśmie z dnia [...] lutego 2014 r. Zatem co najmniej w dacie wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa skarżący miał świadomość, że pismo z dnia [...] lutego 2014 r., w którym określono wysokość opłaty za udostępnienie informacji publicznej podlega zaskarżeniu do Sądu oraz miał wiedzę co do trybu zaskarżenia tego aktu, skoro na tryb ten wprost się powołał poprzez wskazanie art. 52 § 3 P.p.s.a. W treści tego wezwania B.B. powołał się także na orzecznictwo sądów administracyjnych w przedmiocie opłat związanych z udostępnieniem informacji publicznej, w tym na wyrok WSA w Warszawie z 17 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 850/07, zamieszczając fragmenty treści uzasadnień tych orzeczeń. Natomiast w uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, że ustalenie wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej następuje w drodze aktu, od którego przysługuje wezwanie do usunięcia naruszenia prawa a następnie skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wobec tego brak pouczenia co do możliwości zakwestionowania aktu z dnia [...] lutego 2014 r. wyznaczającego opłatę nie stanowi usprawiedliwienia braku winy dla uchybienia terminu do wniesienia skargi na ten akt, skoro skarżący, powołując się na regulację art. 52 § 3 P.p.s.a, podjął czynności procesowe związane z jego zaskarżeniem, co wskazuje, że znane mu były przepisy dotyczące wniesienia skargi do sądu. Natomiast skargę, B.B. wniósł od noty księgowej jaką otrzymał przy piśmie ŚIA z dnia 19 września 2014 r. wzywającym go do uiszczenia wskazanej w niej kwoty. Przy czym należy zauważyć, że skargę tę złożył z zachowaniem sposobu i terminu do jej wniesienia, pomimo braku pouczenia w tym zakresie. Odnosząc się do argumentacji skarżącego, że kwestia, który akt winien zostać zaskarżony mogła budzić jego wątpliwości, Sąd uznał, że nie stanowi ona także usprawiedliwienia dla uchybienia terminu do wniesienia skargi na akt z dnia [...] lutego 2014 r. Po pierwsze dlatego, że skarżący w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa na ten akt wniesionym w dniu 9 kwietnia 2014 r. wprost powołał się na podstawy prawne do jego zaskarżenia oraz na orzecznictwo sądowe, które to potwierdzało. Po wtóre nota księgowa została do niego wystosowana dopiero 19 września 2014 r., a więc po upływie terminu do zaskarżenia aktu z dnia [...] lutego 2014 r. Można byłoby mieć wątpliwości jaki akt powinien być zaskarżony, gdyby w terminie do zaskarżenia pierwszego z nich , drugi także był wydany. Tymczasem sekwencja dat wskazuje, że taka sytuacja nie miała miejsca. Dlatego też w świetle okoliczności sprawy nie sposób uznać zdaniem sądu I instancji , że pozbawiony pouczenia akt Prezesa Rady ŚIA z dnia [...] lutego 2014 r., co najmniej w dacie wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, nie był dla skarżącego zrozumiały co do możliwości oraz trybu wniesienia skargi na ten akt, skoro skarżący uruchomił procedurę związaną z jego zaskarżeniem. Brak takiego pouczenia mógłby natomiast stanowić podstawę do uznania dopuszczalności wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, gdyby było ono wniesione po terminie (powołane wyżej postanowienie NSA z 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 778/13 niepubl.) Zażalenie na postanowienie złożył skarżący i zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a., w zakresie w jakim Sąd I instancji uznał, że w przypadku wyznaczenia opłaty w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej: a) zaskarżony musi być akt, który nie wyznacza rzeczywistej opłaty związanej z udostępnieniem informacji publicznej, a akt który wyznaczają ją tylko potencjalnie, b) podmiot zobowiązany może wyznaczyć dwie różne opłaty do tego samego wniosku, nie informując wnioskowanej osoby, który z tych aktów podlega zaskarżeniu, - co prowadzi do wspomnianego naruszenia art. 86 § ppsa w zakresie w jakim zdaniem Sądu I instancji nie zachodzą obiektywne przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia skargi na opłatę w dostępie do informacji publicznej. W uzasadnieniu wskazano, że bez jednoznacznego określenia przez podmiot zobowiązany jaki charakter ma pismo informujące o opłacie – ostateczny, poglądowy – trudno ocenić jaki akt – wysokość kwoty – ma być ostatecznie skarżona. W przedmiotowej sprawie zakwestionował skarżący oba wyliczenia, jednakże kierując się logiką uznał że kwotą wynikającą z art. 15 ust. 1 ustawy jest kwota niższa, czyli rzeczywiście poniesione koszty. Przy czy strona przeciwna pominęła jakiekolwiek wyjaśnienia w kwestii możliwości zaskarżenia opłaty. Skarżący wskazał, ze trudno uznać, ze nie dopełnił wszystkich obowiązków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się nieusprawiedliwione. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 5, Warszawa 2012, s. 270). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli stron okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności udaremniły dokonanie czynności w terminie. Zgodzić należało się z argumentacją przedstawioną przez sąd I instancji, który wskazał że skarżący co najmniej w dacie wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa z dnia 9 kwietnia 2014r. miał świadomość, że pismo z dnia [...] lutego 2014r podlega zaskarżeniu do sądu, wiedział również jaki jest tryb zaskarżenia aktu, w którym określono wysokość opłaty za udostępnienie informacji publicznej. Przyjąć należało zatem za kontrolowanym sądem, iż brak pouczenia co do możliwości zakwestionowania aktu z dnia [...] lutego 2014r nie mógł w okolicznościach sprawy stanowić usprawiedliwienia braku winy dla uchybienia skargi. Skarżący powołując się na regulację z art. 52§ 3 p.p.s.a. podjął w istocie czynności procesowe związane z zaskarżeniem, poczym ich kontynuację zaniechał na ponad rok. Odstąpienie od złożenia skargi miało charakter suwerennej decyzji skarżącego, podyktowane było jego wolą. Skarżący nie podał żadnych okoliczności, które miałyby uniemożliwić mu dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że nie wskazał wymaganej wśród przesłanek przywrócenia, przeszkody której nie można było przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wbrew stanowisku skarżącego nota księgowa z dnia [...] września 2014r nie mogła wywołać wątpliwości co do tego, który akt zaskarżyć, albowiem jak słusznie zauważa kontrolowany sąd dokument ten został sporządzony po upływie pół roku od sporządzenia aktu z dnia [...] lutego 2014r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe wyklucza możliwość przyjęcia niezawinionego uchybienia w złożeniu skargi, a przez to przywrócenia terminu do jej złożenia. Tego rodzaju działania nie świadczą o dopełnieniu przez skarżącego obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, którego można wymagać od osoby należycie dbającego o swoje interesy. Ocena prawidłowości prawomocnego postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 8 września 2015r, wydanego sprawie o sygn. akt I OSK 1810/15, rozstrzygającego zasadność skargi na notę z dnia [...] września 2014r wykracza poza ramy niniejszego postępowania. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny zaniechał rozważań co do podnoszonych w zażaleniu kwestii odnośnie dopuszczalności wyznaczenia dwóch różnych opłat od tego samego wniosku. W świetle powyższych okoliczności przyjąć należało za sądem I instancji, iż nie spełnione zostały przesłanki z art. 86§1 p.p.s.a, zażalenie podlegało więc oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 orzeczono jak w sentencji.