I OZ 1805/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 865/15 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...]. P.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku podał, że chce podjąć zatrudnienie wiążące się z opuszczeniem terytorium kraju, co pozwoli mu na spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Ponadto wskazał, iż skutkiem ostatecznej decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, co w konsekwencji może spowodować brak możliwości opuszczenia kraju i świadczenia pracy, zaś fakt prowadzenia postępowania karnego przeciw skarżącemu dyskredytuje go w oczach ewentualnych pracodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 865/15 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia podał, że celem omawianej instytucji jest ochrona strony przed wystąpieniem nieodwracalnych skutków lub znacznej szkody przed zbadaniem przez sąd administracyjny legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Z konstrukcji art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) wynika, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku, tj. przedstawienia takich okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego rozstrzygnięcia faktycznie spowoduje znaczną szkodę lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Zadaniem sądu jest zbadanie, czy argumenty przedstawione przez stronę przemawiają za uwzględnieniem jej wniosku. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wywoła niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki. WSA w Gliwicach podkreślił, iż do wykazania w/w przesłanek nie jest wystarczające samo twierdzenie strony (por. postanowienie NSA z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt II OZ 358/12, Lex nr 1166174). Ponadto użyte w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia, tj. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, wymagają skonkretyzowania w postaci argumentacji strony skarżącej, względnie – gdy okaże się to konieczne – zobrazowania opisanej we wniosku sytuacji za pomocą odpowiednich dokumentów (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 921/12, Lex nr 1137672). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyjaśnił, że powoływanie się przez skarżącego wyłącznie na okoliczność, że chce on podjąć zatrudnienie wiążące się z opuszczeniem terytorium kraju, gdyż taka praca pozwoli mu na spłatę zadłużenia alimentacyjnego oraz twierdzenie, że prowadzenie przeciwko niemu postępowania karnego dyskredytuje go w oczach ewentualnych pracodawców nie jest wystarczające do uznania, iż wykazał on, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, uzasadniające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadnianie wniosku nie może stanowić czysto hipotetycznej ewentualności. Musi istnieć realne i wymierne zagrożenie wyrządzenia szkody. Wniosek o wstrzymanie wykonania w/w decyzji winien być wnikliwie uzasadniony oraz zawierać argumentację popartą faktami wraz z odnoszącymi się do nich dowodami. Ogólnikowe twierdzenia skarżącego nie mogą stanowić podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, bowiem nie wykazał on, aby w sprawie zaszła którakolwiek z przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Nie wyjaśnił, dlaczego w jego konkretnym przypadku konieczne jest podjęcie pracy za granicą oraz że jest to jedyna praca, która umożliwi mu uzyskiwanie dochodów na poziomie pozwalającym na spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Należy podzielić stanowisko skarżącego, że fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego może utrudnić mu opuszczenie kraju i dyskredytować go w oczach ewentualnych pracodawców, to jednak nie łączy się on automatycznie z "niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody" lub "niebezpieczeństwem spowodowania trudnych do odwrócenia skutków", a tylko takie przesłanki pozwalają na wstrzymanie wykonania aktu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia P.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz wniósł o jego zmianę, poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącego w sposób wystarczający wykazał on, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody, polegającej na utracie możliwości zarobkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby dla strony wywołać taka decyzja, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżanej decyzji, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trudne zaś do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 138/04, publ. LEX nr 281811). Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. Powyższe oznacza, że Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić, czy to właśnie wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować takie zmiany w rzeczywistości, które mieściłyby się w tych dwóch wskazanych przez ustawodawcę kategoriach pojęciowych, przy czym tego rodzaju ustalenia Sąd powinien dokonać w oparciu o argumenty przywołane przez stronę. Odnosząc się do zasadności wniosku w przedmiotowej sprawie uznać należy, iż skarżący w sposób wystarczający wykazał, że przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania kwestionowanej przez niego decyzji zostały spełnione. Zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. W orzecznictwie przyjmuje się, iż skutkiem wydania decyzji o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest wszczęcie postępowania karnego, co może w negatywny sposób wpływać na sytuację strony i uzasadnia wstrzymanie wykonania takiej decyzji (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 116/14 oraz z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt I OZ 784/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Fakt prowadzenia postępowania karnego przeciw skarżącemu może dyskredytować go w oczach ewentualnych pracodawców oraz zdecydowanie zmniejszyć jego atrakcyjność na rynku pracy, co spowoduje z kolei niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody, polegającej na utracie możliwości zarobkowych w celu spłaty zaległości alimentacyjnych. Ponadto ubocznie zauważyć należy, na co nie zwrócił uwagi Sąd pierwszej instancji, iż w kwestionariuszu wywiadu alimentacyjnego (karta nr 29 akt administracyjnych) skarżący oświadczył, że wykonywanym przez niego zawodem jest zawód kierowcy. Jak już wyżej wskazano, stosownie do treści art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Wprawdzie zatrzymanie prawa jazdy nie jest bezpośrednim skutkiem wydania zaskarżonej decyzji, to jednak zgodnie z art. 5 ust. 5 cyt. ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z przywołanych przepisów wynika zatem, iż decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy wydawana jest obligatoryjnie przez właściwego starostę, a więc jest ona bezpośrednim następstwem wydania decyzji o uznaniu strony za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W konsekwencji zatrzymanie prawa jazdy będzie powodować niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie szkody, w szczególności, gdy dokument ten jest jej niezbędny do wykonywania pracy zarobkowej, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż okoliczności niniejszej sprawy stanowią wystarczającą podstawę do uzyskania przez skarżącego ochrony tymczasowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 61 § 3 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.