II FSK 183/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Maciej Jaśniewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2016 r. sygn. akt I SAB/Wr 10/16 w zakresie odrzucenia skargi G. J. na bezczynność Prezydenta Miasta L. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2013 i 2014 postanawia: oddalić skargę kasacyjną Postanowieniem z dnia 3 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w sprawie I SAB/Wr 10/16, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej zwana: "p.p.s.a."), odrzucił skargę G. J. na bezczynność Prezydenta Miasta L., w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2013 r. i 2014 r. Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 24 marca 2016 r. G. J. wniósł skargę do WSA we Wrocławiu na bezczynność Prezydenta Miasta L. w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2013 r. i 2014 r. Z akt sprawy wynika też, że sprawa z wniosku skarżącego o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2013 i 2014 została zawieszona postanowieniem Prezydenta Miasta L. z uwagi na konieczność uprzedniego określenia wysokości należnego podatku od nieruchomości za rok 2013. Postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. zostało wszczęte wobec Z. M. i G. J. wspólników spółki cywilnej "G." s.c. w L. postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. Natomiast postanowieniami z dnia 3 i 11 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy w L. Wydział V Gospodarczy (sygn. akt [...] i [...]) ogłosił upadłość w stosunku do dłużników G. J. oraz Z. M. prowadzących działalność gospodarczą pod firmą "G." spółka cywilna w L. obejmującą likwidacją majątku dłużnika. Decyzją z dnia 19 sierpnia 2015 r., Prezydent Miasta L. umorzył postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2013. WSA we Wrocławiu odrzucenie skargi uzasadnił tym, że została ona wniesiona przez osobę nieuprawnioną. Wskazał na art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm., dalej zwana: "prawo upadłościowe"), z którego wynika, że jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego przez błędne zastosowanie wskazanego przepisu w sytuacji, gdy żądanie Skarżącego nie dotyczyło masy upadłości, a było jedynie skargą na bezczynność organu i żądaniem między innymi ukarania organu karą grzywny. Dalej zarzucono naruszenie przepisów p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 141 poprzez przyjęcie błędnych ustaleń faktycznych i pomylenie postępowań administracyjnych, którego dotyczy skarga upadłego, ponieważ Sąd I instancji mylnie przyjął, że skarga upadłego dotyczy postępowania o ustalenie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, które istotnie zostało umorzone, gdyż SKO, wskutek odwołania Skarżącego uznało, że organ administracji nie miał prawnych podstaw do wszczęcia takiego postępowania, podczas gdy obecne postępowanie dotyczy zaniechania wszczęcia postępowania i nierozpoznania wniosków Skarżącego o umorzenie zaległości podatkowych wynikających z deklaracji Skarżącego, co dało Skarżącemu podstawę do złożenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych, w konsekwencji postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na wniosek Skarżącego, a nie z powodu ogłoszenia upadłości i do dzisiaj nie zostało podjęte, nie rozpoznano wniosku Skarżącego o umorzenie zaległości podatkowych, nie powiadomiono i nie wezwano w sprawie syndyka masy upadłości. W kolejnym zarzucie wskazano na naruszenie art. 141 p.p.s.a. w związku z art. 174 § 1 pkt 4 i § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822, dalej zwana: "k.p.c."), przez pominięcie faktu, że organ zaniechał powiadomienia i wezwania do udziału w sprawie syndyka masy upadłości, co skutkowało ograniczeniem prawa Skarżącego do dochodzenia swoich praw. Wskazując na powyższe zarzuty, strona wnosząca skargę kasacyjną domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto, wniesiono o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. W piśmie z dnia 5 grudnia 2016 r., pełnomocnik Skarżącego, na wezwanie Sądu oświadczył, że rezygnuje z prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało ją oddalić. Przed ustosunkowaniem się do zarzutów skargi kasacyjnej, wywiedzionych w oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należy wskazać, ze zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, publ. OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, publ. OSP 2005/3, poz. 36). Ponadto zarzuty kasacyjnej powinny zawierać uzasadnienie, a w przypadku zarzutów naruszenia przepisów procesowych, opartych na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., także wskazanie jaki wpływ na wynik sprawy miało zarzucane uchybienie procesowe. Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. W tym zakresie zmian nie wprowadziła uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), w której stwierdzono, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2016 r., I FSK 2080/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach podstawy kasacyjnej wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 141 p.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnych ustaleń stanu faktycznego. Sąd miał nieprawidłowo przyjąć, że skarga w rozpoznawanej sprawie dotyczy postępowania o ustalenie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, podczas gdy obecne postępowanie dotyczy zaniechania wszczęcia postępowania i nierozpoznania wniosków strony skarżącej o umorzenie zaległości podatkowych wynikających z deklaracji skarżącego w podatku od nieruchomości. Bezzasadność tego zarzutu polega na tym, że nie został on sformułowany w sposób prawidłowy. Nie wskazano bowiem, który konkretnie przepis art. 141 p.p.s.a. (czyli jednostka redakcyjna) miał zostać naruszony przez Sąd I instancji. Z poczynionych powyżej uwag, w tym dotyczących art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego formułowania zarzutów skargi kasacyjnej, w tym do wskazywania konkretnych przepisów, które miały zostać naruszone przez Sąd I instancji. Wobec zatem niewskazania w skardze kasacyjnej, którego z pięciu paragrafów art. 141 dotyczy zarzut, należało uznać, że został on podniesiony nieskutecznie. Niezależnie od powyższego nie sposób podzielić twierdzeń strony skarżącej, iż w zaskarżonym postanowieniu Sąd nieprawidłowo przyjął, że skarga w rozpoznawanej sprawie dotyczy postępowania o ustalenie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia bezsprzecznie wynika, że Sąd przyjął, iż przedmiotem rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest skarga G. J. na bezczynność Prezydenta Miasta L. w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2013 i 2014 r. (zdanie 1 uzasadnienia). Na uwzględnienie nie zasługuje również drugi sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut, który oparty został na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a i dotyczy naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, to jest art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego. W myśl tego przepisu, po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że prawomocnym postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r., Sąd Rejonowy w L. sygn. akt [...], ogłosił upadłość w stosunku do dłużnika G. J. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą "G." spółka cywilna w L. obejmującą likwidację majątku dłużnika oraz wyznaczył Sędziego Komisarza oraz Syndyka Masy Upadłości. Pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt [...] adresowanym do Sędziego Komisarza, wierzyciel to jest Prezydent Miasta L. zgłosił wierzytelności wobec dłużnika, to jest Z. M. "G." s.c., istniejące na dzień ogłoszenia upadłości, to jest 11 czerwca 2015 r., wśród których znajdują się również zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za okres od lutego 2013 r. do czerwca 2015 r. Skargę z dnia 24 marca 2016 r. na bezczynność Prezydenta Miasta L. w sprawie wniosków Skarżącego o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za 2013 r. i 2014 r. wniósł Skarżący, to jest G. J. Okoliczności te nie są w skardze kasacyjnej kwestionowane. Z ugruntowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepisy prawa upadłościowego, stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, dotyczą również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym, co oznacza, że wyłączną legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. Takiej formalnej legitymacji nie posiada natomiast upadły, który nadal pozostaje stroną w znaczeniu materialnym (stroną rzeczywistą) i – co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – podatnikiem podatku od nieruchomości. Brzmienie art. 144 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego jest w tym zakresie jasne i nie nasuwa wątpliwości. Jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu (ust. 1). Zwrot "jedynie" jest kategoryczny i przesądza o tym, że jedynie syndyk ma legitymację procesową do udziału w toczących się postępowaniach dotyczących masy upadłości (por. wyrok NSA z dnia 15 października 2009 r., I FSK 1033/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwana: "CBOSA"). WSA we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo zatem w przedstawionych powyżej okolicznościach uznał, że skarga na bezczynność organu w sprawie z wniosku o umorzenie zaległości podatkowych za 2013 r. i 2014 r. złożona samodzielnie przez G. J. była niedopuszczalna i na zasadzie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należało ją odrzucić. Niezasadne jest twierdzenie przedstawione w skardze kasacyjnej, że skarga na bezczynność nie dotyczyła masy upadłości. Z treści skargi wynika bezspornie, że jej autor wnosi między innymi o zobowiązanie organu do rozstrzygnięcia w drodze decyzji wniosków o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za 2013 r. i 2014 r., a także o ustalenie, że bezczynność organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa oraz o ukaranie organu grzywną. W konsekwencji z uwagi na przedmiot prowadzonego obecnie postępowania, poza merytoryczną oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje zarzut naruszenia art. 141 p.p.s.a. w związku z art. 174 § 1 pkt 4 i § 3 k.p.c., przez pominięcie, że organ zaniechał powiadomienia i wezwania do udziału w sprawie syndyka masy upadłości, co skutkowało ograniczeniem prawa skarżącego do dochodzenia swoich praw. Zarzut ten będzie mógł być przedmiotem rozważań sądu jedynie w przypadku po pierwsze wydania rozstrzygnięcia organu w sprawie z wniosku o umorzenie zaległości podatkowych oraz po drugie zaskarżenia go do sądu administracyjnego przez syndyka. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23, wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwały (art. 269 § 1 p.p.s.a.). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. Z uwagi natomiast na oświadczenie strony wnoszącej skargę kasacyjną zawarte w piśmie z dnia 21 grudnia 2016 r., o zrzeczeniu się rozprawy, oraz mając na uwadze to, że pozostałe strony w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 182 § 1, § 2 i § 3, a także art. 181 § 2 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.