I OSK 287/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędzia del. WSA Sławomir Antoniuk Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 765/15 w sprawie ze skargi U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę kasacyjną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 2 marca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 19 stycznia 2015 r., Nr [...], odmawiającą U.O. pomocy finansowej na wyrobienie zdjęć do dowodu osobistego, na zakup obuwia zimowego, leki, dofinansowanie diety, środki czystości, faktury bilansującej za wodę oraz wymianę zaworu odcinającego wodę w łazience. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W dniu 22 grudnia 2014 r. U.O. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Ochota z wnioskiem o "dofinansowanie faktury za wodę, pomoc w wykupieniu lekarstw, dofinansowanie diety, obuwie zimowe, środki czystościowe, wymiana zaworu w łazience, dowód osobisty." Do wniosku dołączono fakturę rozliczeniową za wodę z dnia 12 listopada 2014 r., z której wynikała niedopłata za wodę w wysokości 688,85 zł. Decyzją z dnia 19 stycznia 2015 r., Nr [...], Prezydent m.st. Warszawy odmówił U.O. wnioskowanej pomocy finansowej. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 stycznia 2015 r. ustalono, że U.O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, tj. w listopadzie 2014 r. dochodem strony było świadczenie emerytalne ZUS w wysokości 799,49 zł. oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 271,10 zł. Łączny dochód wyniósł 1070,59 zł., co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 542 zł. Podczas wizyty pracownika socjalnego zainteresowana poinformowała, że w dalszym ciągu nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu u matki. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że od 26 maja 2013 r. nie ma kontaktu z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w Anglii. Organ I instancji uznał zatem, że postawa wnioskodawczyni nadal uniemożliwia organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji, realnej oceny i zakresu wsparcia ze strony najbliższych poprzez ustalenie oraz wynegocjowanie z rodziną możliwości świadczenia pomocy materialnej na rzecz klientki. Ponadto podkreślono, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu nie wykorzystuje własnych uprawnień i możliwości (nie występuje o obniżkę w opłatach czynszowych oraz dodatek energetyczny, pomimo że przedmiotowa kwestia była wielokrotnie poruszana przez pracownika socjalnego) w celu poprawienia sytuacji finansowej. Wobec powyższego Prezydent uznał, że z uwagi na okoliczność, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń na zasadach ogólnych, należało rozważyć możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy pomocowej, tj. przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Powołując się na treść ww. przepisu organ pierwszej instancji uznał jednak, że w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na cele wskazane we wniosku. Od powyższej decyzji U.O. wniosła odwołanie wskazując na trudną sytuację zdrowotną i finansową, w której się znalazła, zarzucając jednocześnie organowi niedokładne zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją dnia 2 marca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 19 stycznia 2015 r. Organ odwoławczy wskazał na ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji stwierdzając, że Prezydent m.st. Warszawy nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Następnie wskazał na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas gdy wnioskodawca z przyczyn rodzinnych, losowych znalazł się w trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania tego rodzaju pomocy jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Skoro łączny dochód wnioskodawczyni w listopadzie 2014 r. wyniósł 1.070,59 zł, tj. znacznie przekroczył kryterium dochodowe, to tym samym organ nie miał podstaw prawnych do przyznania pomocy finansowej na pokrycie bieżących potrzeb określonych we wniosku w ramach zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Natomiast, w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ może przyznać pomoc osobie przekraczającej kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest to rodzaj pomocy o charakterze wyjątkowym, powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot “szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy, co oznacza, iż rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające pomocy społecznej nie narusza prawa i mieści się granicach uznania administracyjnego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że strona nie współdziała w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym fakt, że odwołująca w dalszym ciągu nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu u matki. Ponadto twierdzi, że z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w Anglii nie ma kontaktu od maja 2013 r. Powyższe działania strony uniemożliwiają organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji i zakresu wsparcia ze strony najbliższych na rzecz wnioskodawczyni, co w konsekwencji nie może uwalniać najbliższych od obowiązku alimentacji na rzecz uprawnionej, zaś na organ przenosić obowiązku świadczenia pomocy. Ponadto strona nie stosuje się do zaleceń i wskazówek pracownika socjalnego i nie występuje o dodatek energetyczny oraz o obniżenie czynszu za lokal mieszkalny, co mogłoby wygenerować dla niej dodatkowe oszczędności. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie U.O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 20 października 2015 r. sporządzonym przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej adwokat K.W.-L. uzupełniono wniesioną skargę. W piśmie tym pełnomocnik skarżącej zarzuciła organom naruszenie: 1) art. 7, 77 § 1, 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 pkt 1, ustawy o pomocy społecznej, poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie dotyczącym pogorszenia się stanu zdrowia skarżącej, co skutkowało błędnym ustaleniem, iż nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do przyznania skarżącej zasiłku celowego, 2) art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie dotyczącym współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym, co skutkowało błędnym ustaleniem, iż skarżąca nie współdziała z pracownikiem socjalnym, co w ocenie organu stanowiło podstawę do odmowy przyznania stronie pomocy finansowej, 3) art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania polegające na braku odniesienia się organu do istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz pominięciu twierdzeń skarżącej odnoszących się do sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji. Pełnomocnik strony podkreśliła, że organ całkowicie pominął milczeniem fakt, iż stan zdrowia skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu. Ponadto nie uwzględnił twierdzeń skarżącej dotyczące jej 83-letniej matki, o tym, że nie posiada ona wystarczających dochodów aby spełniać świadczenia alimentacyjne na rzecz córki, a ustalenie sytuacji bytowej dzieci jest niemożliwe z przyczyn niezależnych od skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego U.O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód wynosi 1070,59 zł. Kwota ta niewątpliwie przekracza wysokość kryterium dochodowego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie zatem, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy uznały, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 39 ustawy. Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 omawianej ustawy, Sąd wskazał, że przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącej. Kwestia regulowania opłat za wyrobienie zdjęć do dowodu osobistego, na zakup obuwia zimowego, leki, dofinansowanie diety, środki czystości, faktury bilansującej za wodę czy nawet wymianę zaworu odcinającego wodę w łazience, dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta m.st. Warszawy decyzji z dnia 19 stycznia 2015 r., zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego. Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, niemniej jednak strona skarżąca, nie może oczekiwać od organów pomocowych przyznawania jej zasiłków celowych specjalnych w celu podwyższenia w sposób stały otrzymywanej emerytury. Ponadto za prawidłowe Sąd uznał stanowisko organu o braku współdziałania przez skarżącą z pracownikiem socjalnym. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 4 ustawy pomocowej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania – stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Wbrew stanowisku strony skarżącej nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z matką wnioskodawczyni oraz udzielenia informacji o pełnoletnich dzieciach. Skarżąca poprzez własne działanie ograniczyła zatem organowi możliwość pełnej i wnikliwej oceny jej sytuacji życiowej. Organ zatem nie mógł zdaniem Sądu ustalić, czy wnioskodawczyni ma możliwość uzyskania pomocy od osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Ponadto w ocenie Sądu za brak chęci od współdziałania ze strony skarżącej, należało uznać uporczywe uchylanie się od wystąpienie o obniżkę opłat czynszowych oraz przyznanie dodatku energetycznego, co korzystnie wpłynęłoby na zmniejszenie wysokości opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Wnioskodawczyni nie wykazała podjęcia w tym kierunku żadnych działań, chociaż zdawała sobie sprawę, że może o takie ulgi się starać. Podsumowując, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko – zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Prawidłowo też zastosowały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o pomocy społecznej, zaś wydając zaskarżone decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ właściwie wykazał brak przesłanek do przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy, co czyni niezasadnym zarzuty pełnomocnika skarżącej o naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80, 107 §1 k.p.a. oraz art. 11 ust. 2 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła U.O. Podniosła w niej kilka zarzutów. Po pierwsze, naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi, mimo że w sprawie w sposób niewłaściwy zebrano oraz rozpatrzono materiał dowodowy i ustalono okoliczności, jakie nie znajdują poparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym poprzez: a) ustalenie, że skarżąca nie wypełniła swojego obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej odmawiając podania adresu swojej matki oraz dzieci, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca nie dysponowała adresem swoich dzieci, a jej matka ma 83 lata i utrzymuje się z renty rodzinnej, co wyklucza możliwość obciążenia jej świadczeniami alimentacyjnymi na rzecz skarżącej; b) ustalenie, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do przyznania skarżącej zasiłku celowego, w sytuacji gdy organ pomocy społecznej nie podjął żadnych czynności zmierzających do zebrania materiału dowodowego dotyczącego rozpoznania chorób, które wykryte zostały u skarżącej podczas wizyty u lekarza oraz sposobu i przewidywanych kosztów ich leczenia, podczas gdy okoliczności te miały zasadnicze znaczenie dla ustalenia spełnienia przesłanek z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. Po drugie, naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca współpracowała z organami pomocy, a w konsekwencji nie zachodziły przesłanki do odmowy przyznania jej świadczenia. W ocenie skarżącej kasacyjnie podeszły wiek oraz trudna sytuacja materialna matki skarżącej przemawiały za odmową podania jej adresu, gdyż osoba ta nie sprostałaby obowiązki alimentacji na rzecz skarżącej. Po trzecie, naruszenie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Takim przypadkiem zdaniem skarżącej kasacyjnie może być ciężka, długotrwała choroba. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje w oczywisty sposób na oddalenie. Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieusprawiedliwione. Prawo do pomocy społecznej przysługuje pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego, o czym stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z wyjątkiem przypadku przewidzianego, m.in. w art. 41, przy czym jednocześnie ze spełnieniem kryterium muszą wystąpić podstawy wskazane w art. 7 pkt 2–15 lub inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. Ustawa o pomocy, uzależniając przyznanie pomocy od kryterium dochodowego definiuje w art. 8 ust. 3, co należy uznać za dochód, stanowiąc, że jest to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego wniosek pomniejszonych o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Otrzymując zatem wniosek o przyznanie pomocy społecznej organy pomocy społeczne są obowiązane ustalić jaki jest dochód ubiegającego się o pomoc i czy znajduje się on w jednej z okoliczności wskazanych w art. 7 pkt 2–15 ustawy o pomocy i jeżeliby się okazało, że kryterium dochodowe zostało przekroczone, mogą dokonać ustalenia czy nie zachodzi sytuacja wskazana, m.in. w art. 41. Z akt sprawy wynika, że U.O. jest osobą samotnie gospodarującą, zatem kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy, wyniosło w jej przypadku 542 zł. Dochód skarżącej, w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji, wynosił zaś 1061,25 zł, Oznacza to, że dochód strony przekraczał ustawowe kryterium dochodowe. Z powodu przekroczenia kryterium dochodowego skarżąca wnioskowanej przez siebie pomocy, tj. zasiłku celowego, otrzymać nie mogła. Znając sytuację skarżącej, organy rozważyły jednak sytuację unormowaną w art. 41 ustawy o pomocy. Stosownie do niego pomoc społeczna, w tym specjalny zasiłek celowy może być przyznany mimo przekroczenia kryterium dochodowego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zarówno organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że U.O. nie znajduje się w takiej szczególnej sytuacji, która umożliwiałaby przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego. Z oceną taką należy się zgodzić, gdyż stan sprawy został ustalony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a wniosek z tak ustalonego stanu wysunięty prawidłowo. Zarówno organy jak i Sąd I instancji słusznie zwróciły uwagę na fakt, iż potrzeby, które wskazała skarżąca, nie mają charakteru szczególnie uzasadnionego i związane są z normalnymi obowiązkami życia codziennego, takimi jak konieczność pokrycia kosztów użytkowania lokalu mieszkalnego. Artykuł 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, to klauzula generalna, będąca jedynie ogólną zasadą, którą winny kierować się organy administracji publicznej w sprawach o przyznanie świadczeń pieniężnych w ramach pomocy społecznej. Zauważyć też trzeba, że pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej, wymienione w art. 3 ust. 1 tej ustawy, nie zostało ustawowo zdefiniowane, będąc prawnie niedookreślonym i wymagając indywidualnego podejścia. Przyznanie zatem pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żądań, lecz także konieczności dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, a także uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Uznać trzeba, iż w sprawie organy, działając na podstawie art. 39 ust. 1 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo oceniły sytuację bytową skarżącej i zasadnie odmówiły udzielenia jej pomocy. Stanowisko Sądu I instancji, który uznał działania organów w tym zakresie za odpowiadające prawu, było w pełni zasadne. Należy także podkreślić, iż art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Nie można w żadnym razie przyjąć, że w razie spełniania ustawowych przesłanek każda potrzeba osoby ubiegającej się o pomoc winna być przez organy uznana za niezbędną do zaspokojenia i na każdą z nich należy udzielić pomocy w postaci zasiłku. Podkreślić trzeba też, że zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy należą do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że, w odróżnieniu od form obowiązkowych, właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać, w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.