II FSK 3146/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 414/16 w sprawie ze skargi G.S. reprezentowanej przez opiekuna prawnego K.S. na interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy) z dnia 10 lutego 2016 r. nr ITPB4/4511-597/15/RH w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: umorzyć postępowanie kasacyjne II FSK 3146/16 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 414/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi G.S. (skarżąca, strona), reprezentowanej przez opiekuna prawnego K.S., uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 10 lutego 2016 r. w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Od powyższego orzeczenia Minister Finansów wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną żądając jego uchylenia i rozpoznania skargi, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącej, wykonujący zawód adwokata, pismem z dnia 2 lipca 2018 r., poinformował, że skarżąca zmarła w dniu 14 stycznia 2018 r. Do pisma dołączono poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię Odpisu skróconego aktu zgonu. Jednocześnie tym samym pismem, pełnomocnik strony, do udziału w sprawie zgłosił K.S., syna skarżącej. Oświadczył, że spadek po zmarłej skarżącej K.S. nabył na podstawie ustawy, wprost. Do pisma załączono też pełnomocnictwo K.S. do reprezentowania go w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 3146/16, Naczelny Sąd Administracyjny odmówił dopuszczenia K.S. do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Śmierć strony postępowania na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a.") powoduje, w zależności od kategorii przedmiotu sprawy, konieczność zawieszenia lub umorzenia toczącego się postępowania sądowego. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela (art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (art. 124 § 3 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. W każdej więc sprawie, w sytuacji potwierdzenia śmierci strony (sąd musi bowiem dysponować pewną informacją w tym zakresie – por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 6/13, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) należy rozważyć, czy przedmiot postępowania odnosi się "wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego". W rozpatrywanym stanie faktycznym zweryfikować zatem należy, czy sprawa ze skargi G.S. na indywidualną interpretację Ministra Finansów z dnia 10 lutego 2016 r. dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą podmiotu skarżącego. Instytucję indywidualnej interpretacji podatkowej regulują przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.). Jej istota polega na tym, że w sytuacji, w której podatnik na tle konkretnego stanu faktycznego – który już miał miejsce lub dopiero nastąpi – ma wątpliwości co do wykładni danego przepisu może złożyć do Ministra Finansów wniosek o wydanie w jego sprawie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego. Indywidualna interpretacja prawa podatkowego jest ukształtowanym przez Ministra Finansów i wydanym na wniosek zainteresowanego wzorem wykładni praw, który zawiera reguły wykładni i rozumienia pojęć oraz zwrotów obowiązującego prawa dla sytuacji faktycznej istniejącej lub mogącej zaistnieć w przyszłości, a opisanej we wniosku o interpretację (H. Dzwonkowski, Charakter prawny indywidualnych interpretacji podatkowych – wybrane zagadnienia, [w:] Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego. Księga Jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego, Wrocław 2009, str. 143). Rozstrzygnięcie zawierające interpretację prawa podatkowego (podobnie jak odpowiedź na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) nie jest rozstrzygnięciem władczym (por. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., I GSK 11/10, publik. CBOSA). Nie ma także charakteru aktu stosowania prawa. Organ podatkowy, wydając interpretację, nie ustanawia żadnej normy indywidualnej, lecz jedynie przedstawia swój pogląd dotyczący rozumienia treści przepisów prawa podatkowego i sposobu ich zastosowania w odniesieniu do określonej sprawy indywidualnej, której zakres przedmiotowy w tym wypadku jest zakreślony stanem faktycznym przedstawionym przez pytającego we wniosku (art. 14c Ordynacji podatkowej). Nie bez znaczenia dla takiej kwalifikacji indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych jest również fakt, że walor ochronny indywidualnej interpretacji przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. Interpretacja indywidualna, choć upubliczniana w trybie i na podstawie art. 14i § 3 Ordynacji podatkowej, nie powoduje bowiem ochrony prawnej innych aniżeli jej wnioskodawca – adresat – podmiotów, chociażby się do niej zastosowali (por. J. Brolik, Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, Warszawa 2010 r., str. 177). Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znany jest pogląd, zgodnie z którym następcy prawnemu wnioskodawcy przysługuje ochrona wynikająca z art. 14k, art. 14m i art. 14l Ordynacji podatkowej (por. m. in. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2046/10, wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2046/10, publik. CBOSA). Jednakże wymienione orzeczenia dotyczą następców prawnych przekształcanych spółek, a nie spadkobierców (inne podstawy prawne odpowiedzialności: w art. 93-95 Ordynacji podatkowej następcy prawni wstępują w prawa i obowiązki, a w art. 97 Ordynacji podatkowej spadkobierca przejmuje prawa i obowiązki), a ponadto – jak wskazano w uzasadnieniach powołanych wyroków – ochrona następców prawnych zainteresowanego ograniczona jest do sytuacji, w której zainteresowany, któremu udzielono interpretacji, uprzednio się do niej zastosował. Następca prawny uzyskuje w takiej sytuacji ochronę, o której mowa w art. 14k i art. 14m Ordynacji podatkowej tylko w takim zakresie i na takich samych warunkach, na jakich przysługiwałaby jego poprzednikowi prawnemu. Stan faktyczny niniejszej sprawy natomiast dotyczy sytuacji, w której sądowej kontroli poddano niekorzystną dla wnioskodawcy interpretację. Ponadto sąd pierwszej instancji ją uchylił, a więc organ interpretacyjny musiałby wydać nową interpretację w stosunku do de facto innego wnioskodawcy (weryfikując m. in. czy dana osoba – spadkobierca – żeby być w danej sprawie uznany za zainteresowanego w rozumieniu art. 14b Ordynacji podatkowej). Ponadto, odmienne stanowisko (uznanie, że postępowanie o wydanie interpretacji, czy postępowanie sądowe kontrolujące zaskarżoną interpretację toczy się z udziałem spadkobiercy wnioskodawcy) mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba (spadkobierca) dysponuje dwiema interpretacjami podatkowymi wydanymi na gruncie tego samego stanu faktycznego: jednej wydanej w konsekwencji jej własnego wniosku, oraz drugiej – uzyskanej w drodze spadkobrania. Taka sytuacja, w świetle art. 14b § 4 i 5 Ordynacji podatkowej, jest niedopuszczalna. Stosownie bowiem do art. 14b § 4 Ordynacji podatkowej wnioskujący o wydanie interpretacji indywidualnej składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, że elementy stanu faktycznego objęte wnioskiem o wydanie interpretacji w dniu złożenia wniosku nie są przedmiotem toczącego się postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej oraz że w tym zakresie sprawa nie została rozstrzygnięta co do jej istoty w decyzji lub postanowieniu organu podatkowego lub organu kontroli skarbowej. W razie złożenia fałszywego oświadczenia wydana interpretacja indywidualna nie wywołuje skutków prawnych. Zgodnie natomiast z art. 14b § 5 Ordynacji podatkowej nie wydaje się interpretacji indywidualnej w zakresie tych elementów stanu faktycznego, które w dniu złożenia wniosku o interpretację są przedmiotem toczącego się postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej albo gdy w tym zakresie sprawa została rozstrzygnięta co do jej istoty w decyzji lub postanowieniu organu podatkowego lub organu kontroli skarbowej. Za zasadnością prezentowanego stanowiska przemawia również fakt, że interpretacja podatkowa nie jest "majątkowym prawem", o którym mowa w art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem, spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2 (nie mającym znaczenia w rozpatrywanym stanie faktycznym), przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Spadkobiercy są tą grupą następców prawnych, która nie wstępuje w prawa i obowiązki spadkodawcy, lecz przejmują te prawa i obowiązki. Spadkobierca wobec którego orzeczono o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spadkodawcy odpowiada za podatki cudze, nie staje się zatem podatnikiem podatku wynikającego ze zobowiązania ciążącego na spadkodawcy (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 2203/09, publik. CBOSA). Wprawdzie w prawie podatkowym nie zdefiniowano ani pojęcia praw i obowiązków "majątkowych", ani też "niemajątkowych", jednakże pojęcia te próbowano dookreślić w prawie cywilnym, zwracając uwagę na bezpośredni wpływ praw majątkowych na ekonomiczny interes podmiotu i brak takiego bezpośredniego oddziaływania w przypadku uprawnień niemajątkowych. Na gruncie prawa publicznego w literaturze przedmiotu wskazuje się, że podział praw i obowiązków na materialne i niematerialne przebiega po linii podziału prawa finansowego na materialne i formalne. Zatem prawa niemajątkowe - proceduralne, to takie, na podstawie których zawiązują się organizacyjne stosunki prawno-finansowe, a majątkowe dotyczą uprawnień i obowiązków, na podstawie których zawiązują się stosunki prawno-finansowe (C. Kosikowski, Prawno-finansowe uprawnienia i obowiązki, stosunki i zobowiązania (w:) System instytucji prawno-finansowych, t. I, Instytucje ogólne, Ossolineum 1982, s. 154-155). Przyjmując linię podziału praw i obowiązków na majątkowe i niemajątkowe, zgodną z podziałem prawa finansowego na materialne i formalne, pierwsza ze wskazanych grup będzie związana przede wszystkim z wymiarem podatków bądź ich płatnością. Należy przy tym podkreślić, iż sukcesją w przypadku spadkobierców objęte są jedynie te majątkowe prawa i obowiązki, które wynikają z przepisów prawa podatkowego. Będzie to więc np. prawo do zapłaty podatku w odroczonym terminie płatności albo też jego zapłaty w ratach, uprawnienie do zwrotu nadpłaty, prawo zwrotu podatku lub różnicy podatku naliczonego, prawo rozliczenia straty, prawo do ulgi podatkowej (por. R. Dowgier, [w:] Ordynacja Podatkowa. Komentarz, red. L. Etel, Lex 2013). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przyczyn wskazanych powyżej nie można do takich praw zaliczyć interpretacji indywidualnych. Ponadto, z samej już tylko nazwy (interpretacja indywidualna) oraz z charakteru prawnego interpretacji podatkowej wydawanej na podstawie art. 14b Ordynacji podatkowej można wnioskować, że jest to "prawo ściśle związane z osobą zmarłego", o którym mowa w art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W przypadku zatem śmierci strony w trakcie postępowania sądowego w sprawie ze skargi na indywidualną interpretację podatkową, o której mowa w art. 14b Ordynacji podatkowej, postępowanie to umarza się na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem przedmiot sprawy odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (por. także: postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 698/11 oraz postanowienie NSA z dnia 20 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 769/15 publik. CBOSA). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.