I SA/Wa 557/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2016 r. sprawy ze skargi G. K., H. L., J. K. i W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie reformy rolnej. W uzasadnieniu Minister wskazał na następujący stan sprawy. Wnioskiem z 29 maja 2012 r., ostatecznie sprecyzowanym pismem z 29 listopada 2013 r., G. K., J. K., W. S. i H. L., wystąpili o wydanie decyzji – w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) –stwierdzającej, że część nieruchomości należącej do majątku ziemskiego G., należącego do Z. L., stanowiąca obecnie działkę nr [...] (KW nr [...]) nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 Iit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2014 r., w punkcie 1-szym stwierdził, że nieruchomość pochodząca z "[...]", objętych księgą hipoteczną nr [...], stanowiąca zespół dworsko-parkowy w G., odpowiadająca aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, położona w obrębie [...], ark. [...], powiat [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w punkcie 2-gim umorzył postępowanie w odniesieniu do nieruchomości pochodzącej z "[...]", objętych księgą hipoteczną nr [...], odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, położonej w obrębie [...], ark. [...], gm. [...], powiat [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] z uwagi na wycofanie wniosku w tym zakresie. Od pkt 1 powyższej decyzji odwołanie wnieśli G. K., J. K., W. S. i H. L., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 Iit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez stwierdzenie, iż sporna nieruchomość podpadała pod działanie tego przepisu, mimo braku ku temu przesłanek oraz naruszenie art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie. Ponadto zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 7 oraz art. 77 k.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz art. 8 k.p.a. poprzez postępowanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] lutego 2016 r.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że podstawą przejęcia majątku "[...]" był art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: dekret o reformie rolnej), zgodnie z którym pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych. Dekret o reformie rolnej nie zawierał definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska". Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Aby ocenić czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w trakcie postępowania administracyjnego należy zatem zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych. Natomiast – jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego – w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy (zamkowo-parkowy), należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Z żądaniem takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem po podjęciu uchwały I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko- parkowego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej. Wobec braku definicji związku funkcjonalnego, ustalenie co do występowania takiej zależności jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym, które wskazuje, że o związku funkcjonalnym nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyrok NSA IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08), brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, (wyroki NSA I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09), nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08), źródła dochodów właściciela (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10), zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (wyrok NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08), korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (wyrok NSA I OSK 1014/08). Natomiast istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to, skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (wyrok NSA I OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09). Dla niniejszego postępowania administracyjnego decydujące znaczenie mają dokumenty, które określają stan prawny i faktyczny przejętej nieruchomości oraz zawierają informację na temat funkcjonowania majątku na dzień jego przejęcia na cele reformy rolnej. W trakcie postępowania administracyjnego zgromadzone zostały dokumenty pochodzące z księgi wieczystej pn. "[...]" rep. [...], ark [...] oraz księgi wieczystej pn. "[...]" rep. 71. Zgromadzono także dokumentację pochodzącą z zasobów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K., Archiwum Państwowego w K., jak również dokumentację geodezyjną z rejestru gruntów obr. [...], gm. [...]. Ponadto przeprowadzono oględziny nieruchomości objętej wnioskiem oraz pozyskano dokumentację pochodzącą z akt sprawy cywilnej prowadzonej przed Sądem Rejonowym w B. I Wydział Cywilny, sygn. akt [...] w sprawie z wniosku H. L. przeciwko Powiatowi [...] o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zgodnie ze sprostowanym wnioskiem, przedmiotem niniejszego postępowania jest działka o aktualnym numerze [...]. Bezspornym jest, że na w/w działce w dniu jej przejęcia na cele reformy rolnej posadowiony był dwór (pałac) oraz staw. Jednak, jak wynika z akt sprawy w chwili przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej - z wyjątkiem pałacu, który zachował się do dnia dzisiejszego - na działce posadowione były jeszcze budynki typowo gospodarcze albo wykorzystywane przy prowadzeniu działalności rolniczej, jak: stajnia, obora, owczarnia czy czworaki dla pracowników. Powyższe wynika z dokumentacji zgromadzonej przed Sądem Rejonowym w B. oraz pozyskanej z [...] Urzędu Ochrony Zabytków w K. Jak zeznał świadek W. A. na rozprawie w dniu [...] października 2006 r. przed Sądem Rejonowym w B., sygn. akt [...] – na spornym terenie posadowione były pałac (dwór), park, czworaki dla pracowników (obecnie pralnia) oraz stojąca od strony północnej parku stajnia i obora (obecnie pawilon dla dzieci), w których znajdowało się 50 krów i 40 koni, a które odgrodzone były od pałacu płotem mającym zapobiegać rozchodzeniu się bydła po parku (dowodzi to również tego, że budynki te nie były wykorzystywane jako np. garaże). Zaznaczył także, że wokół pałacu był mur oraz płot, przez które można było dostać się do pałacu od strony wschodniej i południowej. Na potrzeby wspomnianego postępowania cywilnego powołany został biegły sądowy, którego zadaniem było sporządzenie szkicu sytuacyjnego ze wskazaniem położenia zabudowań znajdujących się na terenie kompleksu dworsko-parkowego oraz w jego sąsiedztwie, a także wykonanie szkicu z oględzin, co do rozkładu pomieszczeń w budynku pałacu z uwzględnieniem przeznaczenia pomieszczeń według stanu z 1944 r. Ze szkiców tych – sporządzonych przez biegłego Sądu Okręgowego w K. z zakresu geodezji A. M.– wynika, że w centralnej części obecnej działki nr [...] znajdował się budynek pałacu. W południowo-wschodniej zlokalizowany był zwarty kompleks stajni, obory i owczarni, budynki czworaków zlokalizowane były we wschodniej części działki (obok stawu) oraz w północnej części działki. Szkice te sporządzone zostały na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, badanie ksiąg wieczystych oraz ustaleń dokonanych 3 kwietnia 2007 r. na gruncie w trakcie oględzin sądowych. Dodatkowo także w dokumentach pozyskanych z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. znajduje się odrys planu gruntów majątku państwowego G., sporządzony w 1946 r., który pokrywa się z w/w szkicem autorstwa biegłego A. M. Jedyną różnica jest to, że we wschodniej części spornej nieruchomości naniesiony jest dodatkowo budynek kurnika i chlewu. O istnieniu w/w budynków gospodarczych zaświadcza także znajdujące się w aktach sprawy pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Kultury, do Państwowego Domu Specjalnego dla dzieci z [...] maja 1967 r. informujące o konieczności przedłożenia projektu architektonicznego pawilonu wypoczynkowego dla dzieci, który miał być postawiony na istniejących wówczas fundamentach stajni oraz ekspertyza techniczna z [...] października 1976r. dotycząca stanu technicznego budynku mieszkalnego (b. czworaka) w aspekcie jego adaptacji na pralnię. W/w dokumenty jednoznacznie wskazują, że na spornej działce znajdowały się budynki gospodarcze, które już tylko ze swojej natury nadawały się do wykorzystania w produkcji rolniczej, a tym samym mogły zostać przejęte na cele związane z reformą rolną. Wprawdzie istnieją nieznaczne różnice w ich umiejscowieniu na terenie spornej nieruchomości, jednakże nie ma wątpliwości, że takie budynki jak stajnia, obora, owczarnia czy czworaki dla pracowników były na niej umiejscowione. Ponadto odnosząc się do istniejącego muru i płotu odgradzającego założenie dworsko-parkowe od reszty gospodarstwa należy wskazać, że dla oceny występowania związku funkcjonalnego nie ma znaczenia fizyczne odgrodzenie części spornej działki od pozostałych zabudowań gospodarczych (m.in. spichlerza czy gorzelni) oraz gruntów takich jak pastwiska i ogród. Ogrodzenia części dworsko- parkowych służyły wyłącznie zapewnieniu intymności i prywatności (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08). Istnienie takiego ogrodzenia nie wyklucza występowania związku funkcjonalnego. Odnośnie zlokalizowanego we wschodniej części spornej nieruchomości stawu, w trakcie oględzin dokonanych przez Sąd Rejonowy w B. w dniu 3 kwietnia 2007 r. świadek W. A. zeznał, że był on wykorzystywany do hodowli ryb, które następnie przeznaczone były na sprzedaż. Ponadto należy zaznaczyć, że nie jest on zlokalizowany w parku otaczającym pałac i nie tworzy z nim kompozycyjnej całości, która mogłaby ewentualnie wykluczyć jego rolniczy charakter. Nie budzi zatem wątpliwości, że i ta część majątku podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Powyższe nie przesądza jednak o podpadaniu całej spornej nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O ile charakter zabudowań gospodarczych nie wzbudza wątpliwości co do ich potencjalnego zastosowania, o tyle dla niniejszego postępowania kwestią istotną jest ustalenie funkcji, jaką spełniał dwór (pałac). Zdaniem wnioskodawców, wyrażonym w pismach złożonych w trakcie przedmiotowego postępowania administracyjnego, dwór spełniał funkcję mieszkalną, reprezentacyjną, co podniósł także m.in. w swoim zeznaniu złożonym przed Sądem Rejonowym w B. w dniu 16 października 2006 r. H. L., który wskazał, że budynek ten miał charakter budynku mieszkalnego. Powyższe niejako potwierdził W. A., jednakże zaznaczył on w trakcie swoich zeznań złożonych przed Sądem Rejonowym w dniu [...] października 2006 r. oraz podczas oględzin w dniu 3 kwietnia 2007 r., że właściciele majątku zamieszkiwali na górnej kondygnacji, podczas gdy dolna kondygnacja wykorzystywana była do innych celów. Mieściła się tu kuchnia czeladna, w której przygotowywało się posiłki dla pracowników gospodarstwa oraz pokoje mieszkalne dla nich, ale przede wszystkim mieściło się tu biuro zatrudnionego w majątku rządcy (on sam mieszkał w miejscowości P.) i skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem. Podczas oględzin budynku pałacu świadek wskazał umiejscowienie kuchni czeladnej (na prawo od wejścia od wschodniej strony do pałacu) oraz znajdujące się naprzeciwko biuro rządcy (pomieszczenie o pow. ok. 30 metrów kwadratowych), które zdaniem świadka znajdowało się w tym miejscu, aż do czasu parcelacji majątku. Wskazał także pomieszczenia zajmowane przez pracowników gospodarstwa zlokalizowane na końcu budynku, gdzie jak zaznaczył sam mieszkał w 1940 r. po przeprowadzce z K. Powyższe pomieszczenia naniesione zostały także na szkicu sporządzonym przez biegłego Sądu Okręgowego w K. A. M. Opierając się na wymienionych dokumentach Minister stwierdził, że cała działka o obecnym numerze [...] wraz ze wszystkimi budynkami znajdującymi się na niej wykorzystywana była do prowadzenia działalności rolniczej. Nie bez znaczenia jest bowiem fakt, że pałac, w którym znajdowało się biuro rządcy, stanowił ośrodek decyzyjny całego majątku, co świadczy o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią majątku, a resztą gospodarstwa przejętego na cele reformy rolnej. Dwór nie tylko spełniał funkcje obiektu rezydencjalnego właścicieli, ale urzędowała w nim osoba będąca rządcą majątku (wyrok WSA w Warszawie z 26 listopada 2013 r., I SA/Wa 857/13 oraz utrzymujący go w mocy wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., I OSK 1038/14). Ponadto – jak wspomniano wyżej – kuchnia czeladna służyła kucharkom za pomieszczenie, gdzie przygotowywane były posiłki dla robotników dworskich oraz miejsce, gdzie robotnicy ci posiłki jadali (poza sezonem), natomiast w opisywanych przez W. A. dwóch pomieszczeniach w zachodniej części pałacu zamieszkiwali robotnicy dworscy zatrudnieni w gospodarstwie. Zespół dworsko-parkowy posadowiony był w bezpośredniej bliskości zabudowań gospodarczych (część z nich – jak stajnia i obora – znajdowała się nawet w jego obrębie), a pomimo odgrodzenia murem, łatwy i swobodny dostęp mieli do niego pracownicy dworscy (od czworaków do pałacu możliwe było przejście furtką). Podstawowe jednak znaczenie miał fakt, że w budynku dworskim miał swoją siedzibę rządca dworu, a zatem tu skupiał się ośrodek majątku i zaplecze do jego funkcjonowania. Odnotować należy także, że ustalenia poczynione przez organ I instancji dotyczące stanu faktycznego, sposobu wykorzystania konkretnych pomieszczeń w pałacu oraz przeznaczenia budynków gospodarczych i stawu nie były bezpośrednio kwestionowane przez wnioskodawców, którzy jedynie ogólnie podnosili, że pałac w G. był domem rodzinnym stanowiącym odrębny element architektoniczny i kompozycyjny całego założenia dworsko-folwarcznego. Brak jest przesłanek do przyjęcia, że działka o aktualnym nr [...], bądź jej część wraz z pałacem, nie była funkcjonalnie powiązana z pozostałą częścią nieruchomości albo bezpośrednio wykorzystywana w produkcji rolnej. Zdaniem organu drugiej instancji dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy mniejsze znaczenie mają takie dokumenty jak protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku G. i P., sporządzony w dniu [...] lutego 1945 r., który zawiera ogólną informację na temat położenia majątku, jego powierzchni (w tym powierzchni użytków), inwentarza martwego i żywego oraz zakładów przemysłowo - rolnych i budynków, jednak bez dokładnego oznaczenia ich lokalizacji; wymienione na wstępie księgi hipoteczne określające jedynie powierzchnię nieruchomości i jej właściciela oraz protokół z oględzin nieruchomości obejmujący zespół dworsko - parkowy w G., który zawiera aktualny opis nieruchomości, rozmieszczenia zlokalizowanych na nim budynków wraz z opisem ich obecnego wykorzystania, a nie historycznego. Organ administracji drugiej instancji nie podziela zarzutów podniesionych przez odwołujących się. Materiał zgromadzony w trakcie postępowania prowadzi do wniosku, że cała nieruchomość położona na działce o aktualnym numerze [...] nadawała się na cele reformy rolnej spełniając przesłanki wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz w orzecznictwie, w zakresie związku funkcjonalnego (na wstępie uzasadnienia zostało przytoczone bogate orzecznictwo w tym zakresie). Była to nieruchomość o charakterze rolniczym, a między dworem znajdującym się w jej centrum, a pozostałą częścią gospodarstwa występował związek funkcjonalny. Ponadto w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 96 ust. 1b u.g.n., który stanowi, że w przypadku podziału nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostało nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji zatwierdzającej podział. Postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej rozstrzyga jedynie kwestię, czy dana nieruchomość podpadała bądź nie pod działanie dekretu o reformie rolnej, a decyzja wydana w oparciu o ten przepis nie jest równoznaczna z wydzieleniem nieruchomości. Odnośnie stanowiska Powiatu B., na które powołują się odwołujący, dotyczące woli tego organ zwrotu nieruchomości oraz jej podziału, tak by wydzielić z niej dwór, Minister stwierdził, że nie ma ono znaczenia dla sprawy, gdyż podstawą prawną wydania decyzji są konkretne przepisy prawa dotyczące reformy rolnej, a nie wola jednej ze stron postępowania (obecnego właściciela nieruchomości). Podobnie należy ocenić pismo z 6 listopada 2012 r. organu pierwszej instancji kierowane do wnioskodawców, w treści którego organ ten informuje, że z uwagi na orzecznictwo sądowoadministracyjne zespoły dworsko-parkowe, jako nieruchomości nie mające charakteru rolnego, nie podpadały pod działanie przepisów o reformie rolnej. Pismo to sporządzone zostało przed skompletowaniem całego materiału dowodowego i ma jedynie walor informacyjny. Ponadto nie ma ono mocy wiążącej, którą posiada decyzja tego organu zawierająca rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli G. K., J. K., W. S. i H. L.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej poprzez stwierdzenie, w ślad za poprzedzającą ją decyzją Wojewody [...], że nieruchomość stanowiąca obiekt dworsko - parkowy podpadała pod działanie wskazanego przepisu, mimo braku ku temu przesłanek; 2. art. 96 ust. 1b u.g.n. poprzez uznanie, że przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie i nie stwierdzenie w tym zakresie uchybienia organu I instancji, pomimo wydania przez Wojewodę [...] w stosunku do całej działki ewidencyjnej nr [...] o podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, w sytuacji, w której część jej stanowiąca zespół dworsko - parkowy wykorzystywany w celach mieszkalno - reprezentacyjnych przez właścicieli majątku - rodzinę L., nie podpadał pod działanie wskazanego powyżej przepisu, co nie wymaga odrębnej decyzji podziałowej czy też uprzedniej zgody konserwatora zabytków, gdyż sama taka decyzja zatwierdza podział; 3. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jak również stanowisk uczestniczących w postępowaniu stron, w tym szczególności poprzez: - nieuzasadnione przyjęcie, wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, iż zespół dworsko - parkowy w G. nie stanowił wyodrębnionego obiektu "[...]" i pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałym majątkiem ziemskim, - pominięcie okoliczności uznania przez Powiat [...], jako właściciela spornej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], praw wnioskodawców do tej nieruchomości, czego potwierdzeniem były uzgodnienia dokonane pomiędzy Powiatem [...] a wnioskodawcami, zgodnie z którymi ci ostatni ograniczyli wniosek o te części spornej nieruchomości, które według stanowiska Powiatu [...] zagwarantowałyby optymalne korzystanie z budynków wzniesionych bądź rozbudowanych na obszarze nieruchomości; 4. art. 8 k.p.a. poprzez postępowanie sprzeczne z podstawową zasadą postępowania administracyjnego, tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej poprzez w szczególności jako nie mającej jakiekolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności: - zmiany stanowiska i wydania przez organ I instancji decyzji sprzecznej z informacją udzieloną w toku postępowania wnioskodawcom, pismem z 6 listopada 2012 r. znajdującym się w aktach sprawy, w którym organ wskazał wprost, iż "zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych zespoły dworsko - parkowe i płacowo - parkowe jako nieruchomości nie mające charakteru rolnego, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", jak również w konsekwencji sprzecznej z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że obok pałacu funkcjonowało szereg budynków, które faktycznie oraz według pierwotnego przemyślanego założenia spełniały funkcje gospodarcze i to wszelkie – zarówno dla pracowników dworskich (ośmioraki, czworaki), zwierząt (obora), jak i inwentarza martwego (spichlerz, stodoły). Absolutnie nieuprawnione pozostają twierdzenia organu II instancji jakoby "z pałacu prowadzony był zarząd nad gospodarstwem" przez zarządcę zatrudnionego w majątku. Organ wywodzi powyższą konstatację z zeznań świadka W. A. Świadek ten nie był słuchany w toku postępowania przed organem I czy też II instancji, a przed sądem powszechnym. Świadek ten w zakresie zarządcy wskazał jedynie, że w pałacu znajdowało się biuro rządcy. Świadek absolutnie nie wskazał, iż z tego pomieszczenia odbywało się zarządzanie całym majątkiem. Twierdzenia organu II instancji w tym zakresie stanowią nadinterpretację, nie znajdującą potwierdzenia w materiale dowodowym. Świadek A. nie wyjaśnił również, co ma na myśli używając zwrotu "biuro". Kolejnymi elementami, na jakich koncentruje się organ I jak i II instancji, to kuchnia czeladna oraz pokoje, w których zamieszkiwali pracownicy – według zeznań świadka A. umiejscowione na parterze pałacu. Należy zwrócić uwagę, iż świadek opisywał w swoich zeznaniach okres wojny, czyli czas wyjątkowy. Należy zatem podkreślić, iż ani "biuro rządcy" ani "kuchnia czeladna", których znaczenie nie zostało wyjaśnione dla spornej nieruchomości, ani zamieszkiwanie w pałacu przez pracowników – które to rozwiązania należy uznać za następstwo wyjątkowości okresu wojny – nie przesądzają o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a gospodarstwem rolnym. Okoliczności te nie mogą być bowiem oceniane z pominięciem następujących faktów, znajdujących potwierdzenie w materiale dowodnym: - w odrębnie zorganizowanej – poza częścią parkowo pałacową – części folwarcznej majątku, zlokalizowane były stodoły, spichlerz ośmioraki, inne budynki mieszkalne, - funkcjonowanie odrębnych w ramach [...] kliku jeszcze folwarków, które stanowiły ośrodki gospodarcze i zarządcze funkcjonujące poza zespołem dworsko - parkowym, - zespół pałacowo - parkowy wyodrębniony był od pozostałych budynków o funkcji gospodarczej w tym także od budynków sąsiadujących z parkiem stajnio - obory, jak zeznał świadek A. budynki te pozostawały odgrodzone od pozostałych zabudowań w tym od pałacu - drewnianym płotem zbudowanym w odległości 30 m od budynku stajnio-obory (przy uwzględnieniu, iż stan ten charakterystyczny był dla okresu wojny, ponieważ świadek A. pracował we dworze i mieszkał tam od 1940 r. do 1943 r.). Wjazd do stajni - obory zorganizowany był odzienie bezpośrednio od drogi oraz pozostałych zabudowań folwarcznych położonych po drugiej stronie wskazanej drogi. Innych budynków - jak zeznał świadek na terenie kompleksu ogrodzonego murem nie było, - poza zespołem pałacowo - parkowym znajdował się staw oraz czworaki, spichlerz, stodoły, gorzelnia. Wyżej wymienione okoliczności potwierdzają iż w niniejszej sprawie poza obiektem pałacowo - parkowym znajdowała się część folwarczna, budynki mieszkalne dla robotników, oficyny, stodoły, spichlerz, jak również inne folwarki które pozostawały niezbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego i jednocześnie wystarczające dla takiego celu bez potrzeby wykorzystania samego pałacu. Ponadto w sytuacji, w której z całą pewnością znaczna część działki oznaczonej obecnie nr [...] stanowiąca zespół pałacowo -parkowy – nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej – koniecznym było sporządzenie mapy w trybie § 36 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, która to mapa określałaby przebieg granicy części obecnej działki [...] , nie podlegającej pod działanie dekretu. Decyzja Wojewody w przedmiocie niepodpadania określonej nieruchomości pod działanie dekretu, której integralną częścią pozostawałby wskazana powyżej mapa - zatwierdzałaby podział działki nr [...]. Przebieg granic działek ewidencyjnych nie może wpływać na zakres prawa własności do określonych nieruchomości. W przypadku obiektu pałacowo - parkowego w G., część działki ewidencyjnej nr [...] jaką on zajmuje, stanowi de facto odrębną nieruchomość, która nigdy nie przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej z powodu niespełnienia ustawowych przesłanek. Wobec braku zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na proponowany przez Powiat [...] podział działki nr [...] - wnioskodawcy ponownie zmodyfikowali wniosek występując o całość, podtrzymując jednocześnie cały czas wolę wzajemnych uzgodnień pomiędzy stronami celem rozstrzygnięcia zaistniałej sytuacji, przy uwzględnieniu interesów obu stron. Powiat [...] nie chciał jednak podjąć rozmów (pismo wnioskodawców z 6 czerwca 2014 r.). Jednocześnie Powiat [...] w toku postępowania uznawał prawa wnioskodawców do spornej działki, a Wojewoda zmienił zdanie na temat charakteru zespołu pałacowo – parkowego, co świadczy o naruszeniu art. 8 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2014 r. stwierdzającą, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy w G., odpowiadająca aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, położona w obrębie [...], ark. [...], gm. [...], powiat buski, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tylko w tej części została zaskarżona odwołaniem decyzja organu I instancji). Ze względu na zarzuty skargi już w tym miejscu należy wyjaśnić zakres żądania wnioskodawców. Bez względu na motywy, jakie kierowały wnioskodawcami, ostateczna treść żądania sprecyzowana została w piśmie z 29 listopada 2013 r. (k. 453). Wynika z niego, że przedmiotem orzeczenia o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej miała być cała działka nr [...], co ma znaczenie przy ocenie zarzutów skargi, w tym zarzutu naruszenia art. 96 ust. 1b u.g.n., o czym będzie jeszcze mowa. Działka Nr [...] o pow. [...] ha stanowi obecnie własność powiatu [...], na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2001 r. i znajduje się w trwałym zarządzie Domu Pomocy Społecznej w G. Dla działki tej prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w B. księga wieczysta Nr [...]. Przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej wchodziła ona w skład dawnego majątku [...], stanowiącego własność Z. L., przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) wspomnianego dekretu. Wnioskodawcy niniejszego postępowania są spadkobiercami Z. L. Bezspornym jest, że na terenie obecnej działki nr [...] w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej posadowiony był dwór (pałac), park, staw oraz budynki typowo gospodarcze albo wykorzystywane przy prowadzeniu działalności rolniczej, jak: stajnia, obora, owczarnia czy czworaki dla pracowników. Powyższe wynika z dokumentacji zgromadzonej przed Sądem Rejonowym w B. oraz pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. Jak zeznał świadek W. A. na rozprawie w dniu [...] października 2006 r. przed Sądem Rejonowym w B., sygn. akt [...] – na spornym terenie posadowione były pałac (dwór), park, czworaki dla pracowników (obecnie pralnia) oraz stojąca od strony północnej parku stajnia i obora (obecnie pawilon dla dzieci), w których znajdowało się 50 krów i 40 koni, a które odgrodzone były od pałacu płotem mającym zapobiegać rozchodzeniu się bydła po parku. Na potrzeby wspomnianego postępowania cywilnego powołany został biegły sądowy, którego zadaniem było sporządzenie szkicu sytuacyjnego ze wskazaniem położenia zabudowań znajdujących się na terenie kompleksu dworsko-parkowego oraz w jego sąsiedztwie, a także wykonanie szkicu z oględzin, co do rozkładu pomieszczeń w budynku pałacu z uwzględnieniem przeznaczenia pomieszczeń według stanu z 1944 r. Ze szkiców tych – sporządzonych przez biegłego Sądu Okręgowego w K. z zakresu geodezji A. M.– wynika, że w centralnej części obecnej działki nr [...] znajdował się budynek pałacu. W południowo-wschodniej części zlokalizowany był zwarty kompleks stajni, obory i owczarni, budynki czworaków zlokalizowane były we wschodniej części działki (obok stawu) oraz w północnej części działki. Szkice te sporządzone zostały na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, badania ksiąg wieczystych oraz ustaleń dokonanych 3 kwietnia 2007 r. na gruncie w trakcie oględzin sądowych. Dodatkowo także w dokumentach pozyskanych z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. znajduje się odrys planu gruntów majątku państwowego Gnojno, sporządzony w 1946 r., który pokrywa się z w/w szkicem autorstwa biegłego A. M. Jedyną różnicą jest to, że we wschodniej części spornej nieruchomości naniesiony jest dodatkowo budynek kurnika i chlewu. Ponadto, odnośnie zlokalizowanego we wschodniej części spornej nieruchomości stawu, w trakcie oględzin dokonanych przez Sąd Rejonowy w B. w dniu [...] kwietnia 2007 r. W. A. zeznał, że był on wykorzystywany do hodowli ryb, które następnie przeznaczone były na sprzedaż. Staw nie jest zlokalizowany w parku otaczającym pałac i nie tworzy z nim kompozycyjnej całości, która mogłaby ewentualnie wykluczyć jego rolniczy charakter. Odnosząc się do zarzutów skargi odnośnie do wiarygodności, czy też wręcz dopuszczalności powyższych dowodów z zeznań świadka W. A. i opinii biegłego A. M., które nie zostały przeprowadzone w trakcie niniejszego postępowania administracyjnego, ale na użytek postępowania przed sądem cywilnym, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jeśli nawet zeznania W. A. i opinia A. M. nie mogą być traktowane jako dowód z zeznań świadka i z opinii biegłego – jako nie przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym – to niewątpliwie mogą być traktowane jako dowód z dokumentów (akt sądowych), których wykorzystanie nie jest sprzeczne z prawem. Przeprowadzenie (powtórzenie) dowodu z zeznań świadka W. A. w obecnym postępowaniu administracyjnym zapewne nie byłoby możliwe z uwagi na jego wiek. Już bowiem w 2006 r. świadek ten miał [...] lat, co wynika z protokołu sądowego (k. 270). Sąd nie dostrzega też powodów do zakwestionowania ustaleń, które zostały poczynione przez organy na podstawie powyższych dowodów. W szczególności nie zaprzeczają temu dokumenty Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. W związku z tymi ustaleniami niezbędne jest poczynienie kilku uwag natury ogólnej, dla wyjaśnienia, jak sąd w obecnym składzie odczytuje normę prawną zawartą w powołanym art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, co jest konieczne dla późniejszej oceny, czy stan faktyczny w tej sprawie wypełnił znamiona tej normy. Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej: rozporządzenie wykonawcze. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r." Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości powyższe stanowisko podziela. Reasumując stwierdzić należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. W podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563). Zgodzić należy się z oceną organów, że na terenie spornej działki o obecnym numerze [...] w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej znajdowały się budynki gospodarcze, które już tylko ze swojej natury nadawały się do wykorzystania w produkcji rolniczej, a tym samym pozostawały w oczywistym związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku. Wprawdzie istnieją nieznaczne różnice w umiejscowieniu wspomnianych budynków na terenie spornej nieruchomości, jednakże nie ma wątpliwości, że takie budynki jak stajnia, obora, owczarnia czy czworaki dla pracowników były na niej umiejscowione. Ponadto istnienie muru i płotu odgradzającego założenie dworsko-parkowe od reszty gospodarstwa nie ma znaczenia dla owego związku funkcjonalnego. Ogrodzenia części dworsko – parkowych służyły wyłącznie zapewnieniu intymności i prywatności lub także – jak w tym wypadku, jak zeznał W. A. – zapobiegały wchodzeniu krów do parku. Istnienie takiego ogrodzenia nie wyklucza jednak występowania związku funkcjonalnego. Zgodzić należy się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że powyższe ustalenia nie przesądzają o podpadaniu całej spornej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. O ile charakter zabudowań gospodarczych nie wzbudza wątpliwości co do ich związku z rolniczą częścią majątku, to kwestią istotną jest także ustalenie funkcji, jaką spełniał sam dwór (pałac). Zdaniem wnioskodawców dwór spełniał funkcję mieszkalną, reprezentacyjną. Potwierdził to W. A., jednakże zaznaczył w trakcie swoich zeznań złożonych przed Sądem Rejonowym w dniu ...] października 2006 r. oraz podczas oględzin w dniu 3 kwietnia 2007 r., że właściciele majątku zamieszkiwali na górnej kondygnacji, podczas gdy dolna kondygnacja wykorzystywana była do innych celów. Mieściła się tu kuchnia czeladna, w której przygotowywane były posiłki dla pracowników gospodarstwa oraz mieściły się pokoje mieszkalne dla nich, ale przede wszystkim mieściło się tu biuro zatrudnionego w majątku rządcy (on sam mieszkał w miejscowości P.) i skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem. Podczas oględzin budynku pałacu świadek wskazał umiejscowienie kuchni czeladnej (na prawo od wejścia od wschodniej strony do pałacu) oraz znajdujące się naprzeciwko biuro rządcy (pomieszczenie o pow. ok. 30 m2), które zdaniem świadka znajdowało się w tym miejscu aż do czasu parcelacji majątku. Wskazał także pomieszczenia zajmowane przez pracowników gospodarstwa zlokalizowane na końcu budynku, gdzie jak zaznaczył sam mieszkał w 1940 r. po przeprowadzce z K. Powyższe pomieszczenia naniesione zostały także na szkicu sporządzonym przez biegłego Sądu Okręgowego w K. A. M. Opierając się na wymienionych dokumentach Minister stwierdził – z czym należy się zgodzić – że cała działka o obecnym numerze [...] wraz ze wszystkimi budynkami znajdującymi się na niej wykorzystywana była do prowadzenia działalności rolniczej. Nie można bowiem pominąć, że pałac, w którym znajdowało się biuro zarządcy, pomieszczenia dla sporządzania i spożywania posiłków przez pracowników gospodarstwa rolnego oraz do ich zamieszkiwania, świadczą o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią majątku, a resztą gospodarstwa przejętego na cele reformy rolnej. Dwór więc nie tylko spełniał funkcje obiektu rezydencjalnego właścicieli, ale miał także powiązania funkcjonalne z resztą majątku. Jak wspomniano wyżej, kuchnia czeladna służyła kucharkom za pomieszczenie, gdzie przygotowywane były posiłki dla robotników dworskich oraz miejsce, gdzie robotnicy ci jadali (poza sezonem), natomiast w opisywanych przez W. A. dwóch pomieszczeniach w zachodniej części pałacu zamieszkiwali robotnicy dworscy zatrudnieni w gospodarstwie. Zespół dworsko-parkowy posadowiony był w bezpośredniej bliskości zabudowań gospodarczych (część z nich – jak stajnia i obora – znajdowała się nawet w jego obrębie), a pomimo odgrodzenia murem, łatwy i swobodny dostęp mieli do niego pracownicy dworscy (od czworaków do pałacu możliwe było przejście furtką). Nic nie wskazuje też na to, że sytuacja ta była wyjątkowa (tylko na czas wojny, jak twierdza skarżący) pomijając już fakt, że właśnie na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) oceniany powinien być sposób funkcjonowania nieruchomości i jej stan, o ile zniszczenia, czy ogólniej działania wojenne, nie zmieniły charakteru nieruchomości lub nie zakłóciły jej funkcjonowania, co w tym wypadku nie miało miejsca. Oceny tej nie mogą zmienić argumenty podnoszone przez skarżących, dotyczące historycznego założenia pałacu i parku oraz jego funkcji w przeszłości (w poprzednich wiekach). Sposób funkcjonowania zespołu pałacowo – parkowego należy bowiem oceniać, jak wspomniano wyżej, na chwilę wejścia w życie dekretu. Ocena głównego dowodu na okoliczność tego, jak funkcjonował sam pałac, a więc dokumentu przedstawiającego zeznania świadka W. A. złożone przed sądem powszechnym, została już przedstawiona wyżej. Odkąd dokument ten znalazł się w aktach niniejszej sprawy skarżący mieli czas, aby ewentualnie zakwestionować okoliczności, na które powoływał się W. A., jako naoczny świadek. Tego jednak nie zdołali uczynić, ani w tym postępowaniu, ani we wcześniejszym postępowaniu sądowym (przed sądem powszechnym), a niewątpliwe jest, że takie zeznania W. A. złożył. Niezasadny, a wręcz niezrozumiały jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 96 ust. 1b u.g.n. Przepis ten generalnie stanowi o tym, że ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego z mocy prawa albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział, bez konieczności wydawania osobnej decyzji o podziale. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja nie jest żadną z tych dwóch, o jakich wspomina ten przepis. Mimo to w okolicznościach tej sprawy sąd rumienie ten zarzut w ten sposób, że przeszkodą do orzeczenia, iż część działki nr [...] obejmująca sam pałac z parkiem (z wyłączeniem jej części zabudowanej ówcześnie budynkami "gospodarczymi, rolniczymi" wraz ze stawem) nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej – nie mogą być granice geodezyjne obecnej działki. Z tym stwierdzeniem sąd się co do zasady zgadza, ale byłoby ono trafne w tych konkretnych okolicznościach tylko wówczas, gdyby część nieruchomości obejmująca pałac wraz z parkiem nie mogła być uznana za nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym lub nie posiadała związków funkcjonalnych z pozostałą częścią majątku rolnego. Tak jednak nie jest, co wykazano wyżej. W konsekwencji oznacza to, że zgodne z prawem jest stanowisko organów, iż cała działka nr [...] podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Pomijając już fakt, że w ogóle przedmiotem żądania zgłoszonego w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego była cała działka nr [...], a nie jej część. Już tylko na marginesie dodać jedynie należy, że sąd w niniejszej sprawie nie mógł mieć żadnego wpływu na ocenę projektu podziału tej działki (sporządzonego przez jej właściciela), dokonaną przez konserwatora zabytków, gdyż oceny takiej dokonano w osobnym wyroku, w odrębnym postępowaniu, a wyrok ten jest prawomocny. Na koniec stwierdzić również należy, że nie jest zasadny także zarzut naruszenia art. 8 k.p.a., gdyż negocjacje prowadzone przez skarżących z Powiatem [...] nie toczyły się z udziałem organu administracji publicznej, który rozstrzygał niniejszą sprawę (Wojewodą [...]), a Powiat [...] występował w nich w charakterze właściciela nieruchomości, a nie organu administracji publicznej. Informacyjne pismo Wojewody z [...] listopada 2012 r., o którym wspominają skarżący, nie odnosiło się zaś do konkretnych okoliczności tej sprawy (które wówczas nie były jeszcze ustalone), ale odwoływało się do poglądów orzecznictwa na tle innych spraw. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł jak w wyroku.