II SAB/Bd 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. I. i D. I. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie zawarcia umowy koniecznej do wydania warunków przyłączenia do sieci wodociągowej postanawia odrzucić skargę. Pismem z dnia [...] września 2015r. K. I. i D. I. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłe rozpoznanie przez Wójta Gminy sprawy w przedmiocie warunków zabudowy. Powyższa sprawa zarejestrowana została pod sygnaturą akt II SAB/Bd 96/15. Pismem z dnia [...] grudnia 2015r. doprecyzowali skargę oświadczając, że wnoszą jednocześnie o zobowiązanie Wójta Gminy do zawarcie umowy o płatne przejęcie wybudowanego wodociągu, jak również zobowiązanie ww. organu do wydania warunków przyłączenia do sieci wodociągowej na podstawie regulaminu dostarczania wody dla Gminy [...]. Skarga w ww. zakresie wyłączona została ze sprawy o sygn. akt II SAB/Bd 96/15 i zarejestrowana pod sygnaturą akt II SAB/Bd 4/16. W związku z powyższym, skarżący wezwani zostali do uzupełnienia braków formalnych skargi z [...] września 2015r. poprzez jednoznaczne sprecyzowanie zaskarżonego aktu lub czynności, czy też bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w jakiej sprawie z zakresu administracji publicznej (w pismach wskazano "zobowiązanie tegoż organu do zawarcia umowy o dostarczanie wody" oraz "zobowiązania Gminy [...] do zawarcia z nami umowy o płatne przejęcie wybudowanego przez nas wodociągu", "zobowiązania Gminy [...] do wydania nam warunków przyłączenia do sieci wodociągowej do działki [...] ..."), jak również oznaczenie organu, którego działania, bezczynności skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego oraz przedłożenie dowodu, że przed wniesieniem skargi z [...] września 2015r. skarżący wezwali właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Jak wynika z odpowiedzi na powyższe wezwanie udzielonej przez skarżących w dniu [...] stycznia 2016r. przedmiotem zaskarżenia uczynili oni bezczynność Wójta Gminy zakresie zawarcia ze skarżącymi umowy porozumienia koniecznej, w myśl § 27 regulaminu dostarczania wody dla Gminy [...], do wydania warunków przyłączenia do sieci wodociągowej. W konsekwencji naruszone zostaje prawo do uzyskania warunków zabudowy dla działki [...] Skarżący wskazali, że "wielokrotnie wzywano Wójta Gminy do zawarcia stosownego porozumienia, chociażby pismem z dnia [...] sierpnia 2015r." W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie, wskazując że skarżący wystąpili z wnioskiem o przyłączenie do sieci wodociągowych nieruchomości oznaczonych ewidencyjnie jako działki nr [...] i 97/4 w dniu [...] listopada 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu. Badanie merytoryczne skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności pod względem formalnym. Dlatego też Sąd zobligowany jest do zbadania czy skarga nie zawiera braków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 1-6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako P.p.s.a.). Na podstawie art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sąd obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Katalog skarg na określone w art. 3 § 2 P.p.s.a. działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność, rozszerzają, stosownie do art. 3 § 3 P.p.s.a., przepisy ustaw szczególnych, które przewidują sądową kontrolę. Skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i inne czynności z zakresu administracji publicznej, wymienione szczegółowo w art. 3 § 2 pkt 1 – 4a. bądź w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia określonych czynności proceduralnych, przewidzianych w obowiązujących przepisach prawa, nie wykonuje ich w terminie określonym przez te przepisy. W konsekwencji zarzut bezczynności powinien pojawić się wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do wydania np. decyzji lub innego aktu administracyjnego lub podjęcia czynności pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma bowiem na celu spowodowanie wydania przez organ administracji publicznej oczekiwanego aktu i rozstrzygnięcia określonej sprawy administracyjnej. Strona wnosząca do organu administracji publicznej żądanie określonej treści ma prawo domagać się rozstrzygnięcia o jej prawach i obowiązkach na podstawie i w granicach zakreślonych obowiązującymi przepisami prawa, w tym regułami proceduralnymi oraz normami kompetencyjnymi wyznaczającymi zakres właściwości tego organu. W sprawie niniejszej skarżący przedmiotem skargi uczynili bezczynność Wójta Gminy przejawiającą się w niezawarciu umowy porozumienia koniecznej w myśl § 27 regulaminu dostarczania wody do wydania warunków przyłączenia nieruchomości nr ewid.[...] położonej w obrębie ewidencyjnym Ludwinowo do sieci wodociągowej. W myśl art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2015r. poz. 139 z późn.zm) rada gminy uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, zwany dalej "regulaminem", który jest aktem prawa miejscowego. Ust. 2 wskazanego przepisu wskazuje jakie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług powinien określać regulamin, wśród nich warunki przyłączania do sieci i techniczne warunki określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych (pkt 4 i 5). Obowiązujący na terenie Gminy [...] regulamin, przyjęty uchwałą Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] października 2012 r. w sprawie przyjęcia regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy [...] (Dz.Urz.Woj. Kuj. – Pom. z 2012r., poz. 2292). Warunki przyłączenia do sieci reguluje Rozdział 5 uchwały, w tym § 24 - 25 wymogi wniosku osoby ubiegającej się o przyłączenie jej nieruchomości do sieci, § 26 konieczność uzyskania warunków technicznych. Zgodnie z § 27 ust. 1 regulaminu, warunki przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej wydawane osobie ubiegającej się o przyłączenie do sieci mogą za zgodą tej osoby, obejmować zgodę nie tylko na wybudowanie przyłącza wodociągowego i/lub kanalizacyjnego, ale również możliwość wybudowania przez przyszłego odbiorcę ze środków własnych, urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych. W przypadku określonym w ust. 1 Wójt Gminy i osoba ubiegająca się o przyłączenie, przed wydaniem "Warunków przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej" są zobowiązani do zawarcia umowy regulującej tryb i zasady odpłatnego przejęcia przez Gminę urządzeń wybudowanych przez przyszłego odbiorcę ze środków własnych (ust. 2). Ust. 3 stanowi, że w sytuacji współfinansowania przez osobę ubiegającą się o przyłączenie budowy urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, umowa zawierana pomiędzy Wójtem Gminy, a osobą ubiegającą się o przyłączenie reguluje tryb i zasady odpłatnego przejęcia przez gminę części inwestycji sfinansowanej przez osobę ubiegającą się o przyłączenie. Odpłatne przejęcie – jak stanowi § 27 ust. 4 uchwały polegać może na przeniesieniu na gminę prawa własności urządzenia, jak również na zawarciu umowy obligacyjnej, w szczególności umowy dzierżawy, a także prawno-rzeczowej, w szczególności ustanowieniu użytkowania, w sposób umożliwiający Urzędowi Gminy korzystanie z urządzenia. W ust. 5 i 6 określono formę i elementy powyższych umów. Mając na uwadze powyższe oraz stanowiska stron postępowania sądowego, w ocenie Sądu bezspornym jest, iż w niniejszej sprawie skarżący oczekują od organu, dokonania określonej czynności zmierzającej do nawiązania stosunku cywilnoprawnego w postaci umowy dotyczącej warunków odpłatnego przejęcia przez Gminę własności wybudowanych urządzeń celem podłączania do sieci nieruchomości skarżących. Omawiana skarga dotyczy zatem roszczeń cywilnoprawnych wynikających z przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. nr 16 poz. 93 ze zm.) oraz wskazanej już ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Ustawa z dnia o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wskazuje z kolei, że realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci (art. 15 ust. 2 ustawy), a przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług (art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków). Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 w/w ustawy dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy (art. 6 ust. 2). Do zakupu wody lub wprowadzania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ścieków do urządzeń kanalizacyjnych niebędących w jego posiadaniu stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (art. 6 ust. 1 a). W orzecznictwie podkreśla się, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie gminnym oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług, a umowa na dostarczenie wody stanowi umowę o świadczenie usług w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, a do rozpoznania tego rodzaju spraw powołane są sądy powszechne (wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I ACa 484/12). Zwrócić uwagę należy na art. 31 ustawy o zbiorowym....., zgodnie z którym osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie. W wyroku z 26.02.2003 r. (sygn. akt II CK 40/02, niepubl.) Sąd Najwyższy podkreślił, iż na przedsiębiorstwo wod-kan (gminę) nałożony został ustawowy obowiązek zawarcia umowy wskazanej w art. 31 ustawy Stanowi on zdarzenie cywilnoprawne, będące z mocy ustawy podstawą stosunku zobowiązaniowego między inwestorem, który poniósł koszty budowy urządzenia wodociągowo-kanalizacyjnego a przedsiębiorstwem wod-kan (gminą). Poza obowiązkiem zawarcia umowy, ww. ustawa stanowi o odpłatnym charakterze umowy przejęcia urządzeń i wskazuje podmioty zobowiązane do poniesienia ciężaru finansowego będącego następstwem dopełnienia tego obowiązku. Niewykonanie tego zobowiązania przesądza o roszczeniu uprawnionego z tytułu niewykonania zobowiązania. Gmina lub przedsiębiorstwo wod-kan mogą odmówić przejęcia urządzeń wybudowanych przez inne podmioty tylko wówczas, gdy nie odpowiadają one warunkom technicznym określonym w odrębnych przepisach. Tym samym skarżący nie mogą skutecznie na drodze postępowania administracyjnego domagać się podjęcia przez Wójta Gminy aktywności w oczekiwanym zakresie. Sprawa ewentualnego zawarcia lub nie umowy, o której mowa w § 27 ust. 2 i 3 regulaminu – dotycząca możliwość wybudowania przez potencjalnego odbiorcę nie tylko przyłącza lecz również urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych i odpłatnego ich przejęcia lub współfinansowania przez gminę, nie podlega rozstrzygnięciu w drodze jednostronnego, indywidualnego aktu administracyjnego bądź czynności, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. W konsekwencji nie może również być przedmiotem skargi na bezczynność, stosownie do przepisu art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż należy odróżnić tę kwestię od określenia warunków technicznych przyłączenia nieruchomości do sieci wodociągowej. Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy na przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nałożono obowiązek przyłączenia do sieci nieruchomości, o ile, po pierwsze, spełnione są warunki przyłączenia określone w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków, a po drugie, istnieją techniczne możliwości świadczenia usług. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z pkt 8 p.p.s.a. skarga na bezczynność służy w przypadku niedokonania czynności lub niewydania aktu administracyjnego. Aby czynność materialno-techniczna mogła być poddana kontroli sądu administracyjnego musi spełniać następujące warunki: a) jest podejmowana przez organ administracji lub inny podmioty uprawnione do rozstrzygania spraw administracyjnych; b) ma charakter władczy; c) jest podejmowana w sprawie indywidualnej; d) ma charakter publicznoprawny; e) dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa, co oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność. Podzielić należy stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2014r. sygn. IV SAB/Wa 153/13, zgodnie z którym określenie warunków technicznych przyłączenia obiektu budowlanego do sieci wodociągowej spełnia wymogi uznania za czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z pkt 8 P.p.s.a. Jest to bowiem czynność, która ma oparcie w przepisach prawa miejscowego, jakim w rozpoznawanej sprawie jest § 26 ust. 1 Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy [...], stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] października 2013r. Zgodnie z tym przepisem, odbiorca zamierzający korzystać z dostaw wody i odbioru ścieków powinien uzyskać warunki techniczne na wykonanie sieci i przyłączy wodociągowo kanalizacyjnych. Urząd Gminy w terminie 30 dni od otrzymania prawidłowo wypełnionego wniosku, o którym mowa w § 24 wraz z kompletem załączników, wydaje osobie ubiegającej się o podłączenie nieruchomości, dokument pod nazwą "Warunki przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej". W razie braku możliwości podłączenia nieruchomości do sieci, Urząd Gminy, w terminie 21 dni od otrzymania wniosku, o którym mowa w § 24, informuje osobę ubiegającą się o podłączenie, wskazując wyraźnie na powody, które uniemożliwiają podłączenie. Ustalenie warunków technicznych przyłączenia nieruchomości do sieci ma charakter władczy i publicznoprawny i nie jest możliwe ich ustalenie na podstawie umowy zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowym a podmiotem ubiegającym się o ustalenie tych warunków. Ustalenie warunków technicznych, jak również opisana wyżej odmowa, dotyczy sprawy indywidualnej albowiem dotyczy ono zindywidualizowanego podmiotu nie zaś zbiorowości. Urząd Gminy wydając te warunki działa, jako organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym. Skarga na bezczynność służy zmuszeniu organu administracji do wydania rozstrzygnięcia, dokonania czynności , jednakże nie służy do zmuszenia tego organu do wydania rozstrzygnięcia lub dokonania czynności o określonej treści. Z pewnością nie służy przymuszeniu do zawarcia umowy cywilnoprawnej, nawet gdy warunkuje ona późniejsze akty czy czynności o charakterze publicznoprawnym. Wbrew oczekiwaniu skarżących, przyłączenie ich nieruchomości do sieci wodociągowej nie stanowi zatem czynności administracyjnoprawnej. Nie można interpretować przepisów ustawy zaopatrzeniowej w ten sposób, że na organach gminy spoczywa obowiązek podjęcia czynności czy aktu administracyjnego w tym zakresie (postanowienie WSA w Krakowie z dnia 10 lipca 2009 r., II SAB/Kr 49/09, LEX nr 785678; wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 lutego 2011 r., II SA/Lu 268/10, LEX nr 1258183). Przyłączenie do sieci jest to czynność faktyczna dokonywana między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a osobą ubiegającą się o przyłączenie i następuje w formie umowy cywilnoprawnej. Nie mieści się zatem w zakresie kognicji sądu administracyjnego. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r. II OSK 917/05), indywidualizacji warunków świadczonych usług służy bowiem umowa, a nie decyzja administracyjna do wydawania, której nie ma żadnych podstaw prawnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2007 r. II SA/Gl 629/06). Z treści skargi z dnia 17 września 2015r. wraz z pismami ją uzupełniającymi, które wszakże nie mogą zmienić już przedmiotu zaskarżenia, czyli bezczynności Wójta Gminy w podjęciu konkretnego aktu administracyjnego lub dokonaniu czynności wynika, że skarżący przedmiotem skargi uczynili bezczynność w zawarciu umowy, a nie określenia warunków technicznych podłączenia działki nr [...] do sieci wodociągowej. Nadto zasadnie organ podnosi, iż skarga ma bezpośredni związek ze skargą na przewlekłe prowadzenie przez Wójta Gminy sprawy dotyczącej ustalenia warunków zabudowy dla tej działki (toczy się pod sygn. II SAB/Bd 96/15), co pośredni wynika z pism skarżących w tym z dnia [...] stycznia 2016r. Potwierdzenie w aktach sprawy znajduje także stanowisko organu, zgodnie z którym dopiero [...] listopada 2015r. ( zatem po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego) skarżący złożyli wniosek o przyłączenie do sieci wodociągowej powołując się na § 24, 26 i 27 Regulaminu, który jednakże nie spełniał warunków tam określonych. W ocenie Sądu nie znajduje potwierdzenia w aktach administracyjnych twierdzenie skarżących, iż charakter wniosku o wydanie warunków przyłączenia do sieci mają wcześniejsze wskazywane przez nich pisma, w szczególności z [...] sierpnia 2015r., [...] września 2015r. Z powyższych względów skarga podlega zatem odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako niemieszczącą się w granicach właściwości sądów administracyjnych. Niezależnie od powyższego należy również zważyć, że skarżący nie wykazali aby przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego spełnili warunek formalny, którym jest m.in. wyczerpanie środków zaskarżenia służących stronie skarżącej na dany akt, czynność lub bezczynność czy przewlekłość postępowania. Powyższe zagadnienie reguluje art. 52 P.p.s.a., zgodnie z § 1 którego: skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2). Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. W sprawie niniejszej skarżący wezwani zostali do wykazania, że przed wniesieniem skargi z [...] września 2015r. wezwali właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa. Jak wynika z odpowiedzi udzielonej przez stronę skarżącą, "wielokrotnie wzywano Wójta Gminy do zawarcia stosownego porozumienia, chociażby pismem z dnia [...] sierpnia 2015r." Zwrócić uwagę należy, że to samo pismo skarżący wskazują jako wniosek o ustalenie warunków podłączenia do sieci wodociągowej. Nadto wezwanie do usunięcia naruszenia prawa jest czynnością przysługującą stronie tylko jeden raz, a kolejne pisma w tej samej sprawie, pochodzące od tego samego podmiotu, nie mają już takiego charakteru. Analizując odpowiedź skarżących w wyżej wskazanym kontekście, stwierdzić należy, że pismo z dnia [...] sierpnia 2015r. nie jest jedynym pismem skierowanym do organu jako wezwanie do naruszenia prawa – skarżący piszą bowiem o wielokrotnym wzywaniu Wójta. Ponadto, z treści pisma stanowiącego odpowiedź skarżących, nie wynika aby stanowiło ono wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Skarżący określili je bowiem jako wezwanie do zawarcia stosownego porozumienia w zakresie wybudowania własnym staraniem brakującej części wodociągu. To, że pismo z dnia [...] sierpnia 2015r. stanowi w istocie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie wynika również z treści samego pisma.