II OSK 152/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Protokolant asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 887/16 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2016 r. oddalił skargę A. S. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej W-MPWIS) z dnia [...] maja 2016 r., w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej zespół cieśni nadgarstka prawego, kurcz pisarski obustronny u A. S., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej PPIS) wszczął postępowanie administracyjne w tej sprawie. W toku postępowania zostały wydane dwa orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek orzeczniczych, to jest orzeczenie z dnia [...] stycznia 2016 r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. oraz orzeczenie z dnia [...] marca 2016 r. Instytutu Medycyny Pracy w L. Zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, jak i Instytut Medycyny Pracy orzekły o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, to jest przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (j.t. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367; dalej jako "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. PPIS, powołując m.in. art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej k.p.) oraz § 4 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, nie stwierdził u skarżącego opisanej powyżej choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował twierdzenie zawarte w orzeczeniu lekarskim, jakoby stwierdzone u niego schorzenia w postaci zespołu cieśni nadgarstka prawego oraz uszkodzenia nerwu w obrębie nadgarstka lewego były wynikiem czynników niezwiązanych z wykonywaniem przez niego czynności zawodowych, lecz czynnikami zdrowotnymi w postaci zaburzeń lipidowych oraz otyłości. Decyzją z [...] maja 2016 r. W-MPWIS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił naruszenie jego prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz nienależyte wyjaśnienie okoliczności podniesionych przez niego w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę W-MPWIS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Sąd wskazał, że niesporne jest, iż u skarżącego uprawnione lekarskie jednostki orzecznicze stwierdziły wystąpienie schorzenia w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka prawego. W świetle jednak art. 235¹ k.p., okoliczność ta nie jest wystarczająca do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Warunkiem bowiem uznania, że dane schorzenie wymienione w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, to jest w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, ma etiologię zawodową, jest stwierdzenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W niniejszej sprawie istnienie takiego związku przyczynowo-skutkowego zostało jednak wykluczone w obu wydanych orzeczeniach lekarskich. W ocenie Sądu, organy sanitarne dołożyły należytej staranności w gromadzeniu materiału dowodowego i oparły swoje decyzje na prawidłowo sporządzonych orzeczeniach lekarskich. Sąd ocenił, że wydane w toku postępowania orzeczenia lekarskie zostały należycie uzasadnione, a zawarte w ich uzasadnieniu twierdzenia nie pozostają w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, zatem organy inspekcji sanitarnej nie miały podstaw do kwestionowania, zawartego w tych orzeczeniach, rozstrzygnięcia o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Wobec zaś wykluczenia w obu tych orzeczeniach istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym u skarżącego schorzeniem a narażeniem zawodowym konieczne było wydanie przez organy inspekcji sanitarne decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W ocenie Sądu bez wpływu na prawidłowość tych decyzji pozostają argumenty skarżącego sformułowane zarówno w odwołaniu, jak i skardze. Argumenty te dotyczą bowiem wskazywanych w orzeczeniach lekarskich czynników pozazawodowych ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka, a takie czynniki nie stanowią przesłanki do stwierdzenia, bądź nie, choroby zawodowej. Natomiast schorzenia w postaci kurczu pisarskiego i dystonii ogniskowej nie zostały wymienione w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł A. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów procesowych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, iż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a.; art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.; czego wyrazem jest: a) niedopełnienie przez organy obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia skarżącego oraz czasu i przyczyn wystąpienia u niego choroby zespołu cieśni nadgarstka, jak i okresu, od którego u skarżącego występuje otyłość i zaburzenia gospodarki lipidowej, wskazane jako czynniki pozazawodowe choroby zespołu cieśni nadgarstka, w szczególności, czy czynniki te powstały przed czy po wystąpieniu objawów tej choroby; b) przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i uznanie, iż orzeczenia lekarskie są spójne, przekonywujące i spełniają kryteria opinii biegłego, podczas gdy są oparte na bliżej niesprecyzowanej dokumentacji medycznej skarżącego i nieokreślonej analizie czynności zawodowych skarżącego, ponadto w orzeczeniach nie wyjaśniono w żaden sposób, dlaczego prace pisarskie ręczne i obsługa komputera nie są uznanym czynnikiem ryzyka rozwoju zawodowego zespołu cieśni nadgarstka, nie podano żadnych badań, z których wynikałby taki wniosek, nie uzasadniono na jakiej podstawie uznano, że skarżący nie wykonywał podczas pracy ruchów monotypowych, skoro od 1980 r. i przeszło przez 30 lat wykonywał je nieprzerwanie (co wynika choćby z karty oceny ryzyka choroby zawodowej), nie uzasadniono w sposób szczegółowy, jakie czynniki pozazawodowe miały wpływ na chorobę skarżącego; c) zaniechanie wystąpienia przez organy do jednostek orzeczniczych celem sporządzenia dodatkowego uzasadnienia wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, podczas gdy nie wskazano w nich: konkretnych dokumentacji medycznych skarżącego i analiz czynności zawodowych skarżącego; dlaczego prace pisarskie ręczne i obsługa komputera nie są uznanym czynnikiem ryzyka rozwoju zawodowego zespołu cieśni nadgarstka i na podstawie jakich badań, przez kogo przeprowadzonych, wysnuto taki wniosek; na jakiej podstawie uznano, że skarżący nie wykonywał podczas pracy ruchów monotypowych, skoro, jak wynika choćby z karty oceny ryzyka choroby zawodowej, od 1980 r. i przeszło przez 30 lat wykonywał je nieprzerwanie; nie uzasadniono w sposób szczegółowy, jakie czynniki pozazawodowe miały wpływ na chorobę zespołu cieśni nadgarstka, zwłaszcza w świetle zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] maja 2016 r. przedłożonego przez skarżącego, z którego wynika, że schorzenia te wystąpiły u niego w 2014 r., zaś objawy choroby zespołu cieśni nadgarstka uwidoczniły się w 1991 r.; d) nie rozstrzygnięcie sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w szczególności pominięto kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem u skarżącego choroby zawodowej oraz zaświadczenia lekarskiego z [...] maja 2016 r., w którym stwierdzono, iż zaburzenia gospodarki lipidowej i nadwaga, wskazane w orzeczeniach lekarskich jako pozazawodowe przyczyny choroby zespołu cieśni nadgarstka, występują u skarżącego od 2014 r., natomiast objawy zespołu cieśni nadgarstka datuje się na 1991 r.; e) nie dokonanie przez organy samodzielnej oceny sprawy, w tym orzeczeń lekarskich, przyjmując automatycznie jako własne stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach; f) brak szczegółowego, logicznego uzasadnienia zaskarżonych decyzji, w tym nie wskazanie, jakie fakty oraz dowody zostały uwzględnione, a jakie fakty oraz dowody nie zostały uwzględnione; 2) oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, iż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 2352 k.p. przez: a) dokonanie przez organy wadliwego procesu subsumpcji przepisów materialnoprawnych do stanu faktycznego sprawy, na skutek nie dość zupełnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dowolnej oceny materiału dowodowego, nie rozpoznania istoty sprawy; b) brak obalenia przez organy domniemania istnienia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną u skarżącego chorobą zespołu cieśni nadgarstka a warunkami narażającymi na jej powstanie. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył W-MPWIS, wnosząc o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty odnoszące się zarówno do naruszenia przez organy przepisów postępowania, w tym polegającego na niewystarczającym wyjaśnieniu i uzasadnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, jak i do naruszenia art. 2352 k.p., w istocie stanowią polemikę z orzeczeniami lekarskimi, na podstawie których organy administracyjne nie stwierdziły u skarżącego kasacyjnie choroby zawodowej. Podkreślić trzeba, że kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcia zostały wydane na podstawie orzeczeń Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. oraz Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. w L., które to jednostki orzecznicze, właściwe do rozpoznania chorób zawodowych, dysponowały niezbędną dokumentacją lekarską i wiedzą specjalistyczną z zakresu medycyny. Wbrew zarzutom podnoszonym w skardze kasacyjnej, organy administracyjne ustosunkowały się do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i nie zaniechały żadnych mających wpływ na wynik sprawy czynności. Skoro bowiem jednostki orzecznicze zajęły jednoznaczne stanowisko w kwestii braku możliwości stwierdzenia u skarżącego kasacyjnie choroby zawodowej, do podważenia prawidłowości orzeczeń lekarskich konieczne byłoby posiadanie wiadomości specjalnych. Zauważyć przy tym wypada, że jednostki orzecznicze, będące w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych wyspecjalizowanymi podmiotami, dysponujące konieczną wiedzą i profesjonalnym sprzętem do przeprowadzania koniecznych badań, miały możliwość uzyskania od skarżącego wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania występujących u niego schorzeń, czasu i przyczyn ich powstania i gdyby zachodziła konieczność uzyskania dalszych wyjaśnień lub uzupełnienia dowodów, jednostki te niewątpliwie podjęłyby w tym kierunku niezbędne czynności. Do skutecznego zakwestionowania orzeczeń sporządzonych przez wyspecjalizowane jednostki medyczne konieczne byłoby posiadanie wiadomości specjalnych. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty nie odwołują się jednak do wiadomości specjalnych z zakresu medycyny pracy i rozpoznawania chorób zawodowych, a jedynie – w istocie – do subiektywnych odczuć osób nie posiadających w tym zakresie wiedzy specjalistycznej. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie NSA, orzeczenia lekarskie placówek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego i prawidłowo sporządzone pod względem formalnym są dla organu wiążące. Nie oznacza to jednak, że zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego nie jest w ogóle możliwe. Jednakże należy mieć na uwadze, że zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie). Nie może to jednak dotyczyć treści merytorycznej tych orzeczeń. Zakwestionować orzeczenie lekarskie można także w przypadku, gdy w materiale dowodowym sprawy znajdują się inne orzeczenia lekarskie o odmiennej treści, lecz nawet wówczas organy i sąd nie są uprawnione do zakwestionowania merytorycznie treści orzeczenia, a jedynie mogą domagać się wydania dalszych orzeczeń przez inne uprawnione podmioty w celu ujednolicenia stanowiska (por. np. wyrok NSA z 23 maja 2012 r., II OSK 617/12, LEX nr 1219165). Wymaganą okolicznością dla stwierdzenia choroby zawodowej jest, przy uwzględnieniu oceny warunków pracy, bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzenie, że choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (wyrok NSA z 7 grudnia 2010 r., II OSK 1740/10, LEX nr 644355). Do ustalenia tych okoliczności niezbędna jest jednak wiedza specjalna, a taką dysponują właściwe do orzekania w zakresie chorób zawodowych jednostki orzecznicze, jakimi są m.in. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. i Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. w L. W tym stanie rzeczy, skoro w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono uzasadnionych przesłanek do zakwestionowania wydanych orzeczeń lekarskich, Sąd I instancji nie miał podstaw do uznania za naruszające prawo decyzji opierających się na tych orzeczeniach. Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, że wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty w realiach tej sprawy nie znalazły usprawiedliwionych podstaw. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.