I SA/Rz 562/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" sp. z o.o. z siedzibą w K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 562/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celej z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za październik 2010 r. - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "A" sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: spółka, skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Celej z dnia [...] maja 2016 r. a następnie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1.928.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 271.674,08 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 13.109.967,14 zł. Skarżąca wskazała, że posiada rachunek bankowy ze stanem konta 0 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Ponosi stratę na prowadzonej działalności, co powoduje, że brakuje jej środków na bieżące regulowanie zobowiązań związanych z działalnością. W celu prowadzenia działalności gospodarczej musi koncentrować się na zapłacie bieżących zobowiązań, a przede wszystkim na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracownikom. Ponadto podkreślono, że skarżąca nie posiada środków na rachunku bankowym, a dodatkowo konto bankowe zajął komornik sądowy. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 562/16 referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż w jego ocenie spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że spółka posiada znaczny majątek trwały co wskazuje na możliwość pokrycia kosztów sądowych. Ponadto w ocenie referendarza jeśli spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych to w pierwszej kolejności powinna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Od powyższego postanowienia spółka wniosła sprzeciw domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że posiadany przez spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Podkreślono, że z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku spółki jest obecnie zerowy. Ponadto wskazano, że sprzedaż majątku nieruchomego spółki miałaby charakter nieodwracalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) -określanej dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postepowania. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie z przedłożonych przez spółkę informacji nie wynika, aby zwróciła się z takim żądaniem do wspólników. W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy dokonał wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej skarżącej i po zestawieniu tej sytuacji z kosztami sądowymi jakie strona zobowiązana jest ponieść w sprawie trafnie wywiódł, że strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy podkreślić, że strata finansowa jaka wykazała spółka nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. powołane w zaskarżonym postanowieniu postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać sytuacji ekonomicznej skarżącej. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy należy wziąć pod uwagę także majątek spółki (wartość środków trwałych, urządzeń technicznych, maszyn) i możliwość pokrycia z tego majątku kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy wartość środków trwałych skarżącej spółki jest znaczna a więc brak jest podstaw do przyznania jej dofinansowania ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych i działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.