I SA/Bd 366/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2016r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz M. K. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi z majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...]. o nr od [...] do [...], z dnia [...]. o nr [...] oraz z dnia [...]. o nr [...] - obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za październik i grudzień 1997r., marzec, kwiecień i maj 1996r. oraz z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996r. i 2005r. W toku postępowania organ egzekucyjny zastosował między innymi egzekucję z rachunków bankowych. Celem zabezpieczenia dochodzonych należności organ wystąpił do Sądu Rejonowego w B. X Wydział Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na udziale w nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. Wnioskiem z dnia [...]. skarżący zwrócił się do organu o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] i [...] oraz wydanie dokumentu potwierdzającego wygaśnięcie wierzytelności podatkowych. Jako okoliczność uzasadniającą umorzenie postępowania zobowiązany podał przedawnienie należności z dniem [...]., a także prowadzenie odrębnego postępowania w sprawie podwójnego zabezpieczenia hipotecznego tych samych należności. Skarżący wskazał również na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] z uwagi na przedłożenie dowodu zapłaty. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że sprawa stanowiła już przedmiot rozpoznania na podstawie wniosku strony z dnia [...]. przez organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy i zakończyła się prawomocnym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014r., sygn. akt I SA/Bd 1005/14 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który skargę w tym przedmiocie oddalił. Wobec tego, ponowne prowadzenie postępowania w tej samej sprawie nie jest możliwe. W złożonym zażaleniu skarżący stwierdził, że organ egzekucyjny nie uwzględnił okoliczności zmiany stanu faktycznego sprawy wobec dezaktualizacji dowodów rozpatrywanych w poprzednim postępowaniu. Skarżący wskazał na konieczność ponownego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. zasadnie uznał, że wniosek strony z dnia [...]. nie może stanowić przedmiotu ponownego rozpoznania. Organ egzekucyjny procedował już bowiem w trybie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r. poz. 599), dalej "u.p.e.a.", skutkiem czego wydano postanowienie z dnia [...]. Orzeczenie to podlegało następnie kontroli instancyjnej i sądowej, w wyniku czego skarga strony dotycząca odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego została prawomocnie oddalona. Odnosząc się do argumentacji strony organ zauważył, że rzeczywiście pismem z dnia [...]. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. wyraził zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej nr [...] hipotek przymusowych wpisanych w dziele IV księgi pod pozycją Lp. 4 i Lp. 8. Jednakże w piśmie tym wierzyciel zaznaczył, że należności te pozostają nadal zabezpieczone hipotecznie, o czym stanowi wpis dokonany wcześniej w dziale IV pod pozycją Lp. 3. Istnienie tego zabezpieczenia hipotecznego potwierdził również skarżący we wniosku z dnia [...]. Powyższy wpis jest nadal aktualny i figurował w księdze podczas rozpatrywania wniosku z dnia [...]. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, który został załatwiony odmownie. Okoliczność ta stanowiła zatem przedmiot oceny przed organami administracji publicznej. Także sądowa kontrola orzeczeń wydanych w tej sprawie nie przyznała racji prezentowanemu przez stronę stanowisku, co do konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ podał, że zagadnienia związane z przedawnieniem należności szczegółowo wyjaśniono w zakończonym już postępowaniu, w którym podkreślono, że ustanowienie hipotek w datach, kiedy Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm.), dalej: "O.p.", z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, jest bez znaczenia. W dacie dokonania wpisu zabezpieczone należności nie były przedawnione wobec zastosowania środka egzekucyjnego oraz prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego, a w momencie oceny przedawnienia należności obowiązywał i nadal jest aktualny przepis art. 70 § 8 O.p. W zakresie podnoszonego przez zobowiązanego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] organ stwierdził, że okoliczność ta także nie stanowi argumentu świadczącego o zmianie stanu faktycznego sprawy. Powyższe powoduje wyłącznie bezprzedmiotowość wniosku w zakresie tego tytułu wykonawczego, nie wpływa jednak na zmianę stanu faktycznego dotyczącego pozostałych tytułów wykonawczych. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i wszczęcie postępowania w sprawie z wniosku z dnia [...]. lub umorzenie postępowania egzekucyjnego i wydanie dokumentu potwierdzającego wygaśnięcie wierzytelności podatkowych, stanowiącego podstawę wykreślenia hipoteki. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r. poz. 23), dalej: "k.p.a.", poprzez nieuwzględnienie zmiany stanu faktycznego i prawnego sprawy. W tym zakresie skarżący podniósł, że aktualnie istniejąca hipoteka przymusowa zabezpieczająca należności podatkowe została ustanowiona, kiedy do zabezpieczeń zastosowanie miał przepis art. 70 § 8 O.p. Do tego też przepisu odwoływały się rozstrzygnięcia zapadłe na podstawie wniosku z dnia [...]. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z nowym stanem faktycznym i prawnym spowodowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego uznającym wskazany przepis za niekonstytucyjny co skutkuje przedawnieniem przedmiotowych należności. Strona skarżąca powołała się także na orzeczenie z dnia 17 marca 2016r. sygn. akt V CSK 377/15, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 70 § 8 O.p. stanowiący o braku przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową nie obowiązuje. Jeżeli zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, hipoteka podlega wykreśleniu, ponieważ nie może zabezpieczać nieistniejącego zobowiązania. W niniejszej sprawie termin przedawnienia należności upłynął 25 kwietnia 2012r. Organy zatem powinny wziąć pod uwagę zmianę stanu faktycznego i prawnego i ponownie rozpatrzyć wniosek zgodnie z obowiązującymi przepisami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...]. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Regulacja ta przewiduje zatem dwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy do organu administracji publicznej zostanie wniesione tego rodzaju żądanie. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania. Natomiast druga ma miejsce w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. W orzecznictwie wyjaśnia się, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2011r., II SA/Ol 893/11, LEX nr 1094438). W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że podstawę odmowy wszczęcia postępowania stanowi druga przesłanka wymieniona w art. 61a § 1 k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że organ egzekucyjny procedował już w trybie art. 59 u.p.e., skutkiem czego wydano postanowienie z dnia [...]. nr [...]. Orzeczenie to zostało zaskarżone w toku kontroli instancyjnej, w wyniku której wydano postanowienie z dnia [...]. nr [...]. Zostało ono poddane kontroli sądowej i WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014r. sygn. akt I SA/Bd 1005/14 skargę oddalił. Wyrok ten jest prawomocny. Zdaniem organu, nie zaszły żadne istotne zmiany, które uzasadniałyby ponowne rozpatrzenie sprawy na skutek złożenia nowego wniosku z dnia [...]. (k. 7 akt administracyjnych). Przeciwnego zdania jest strona skarżąca, która podnosi, że stan sprawy uległ zmianie, bowiem spośród trzech hipotek zabezpieczających należności podatkowe, dwie z nich zostały wykreślone. W ocenie tut. Sądu, organ niezasadnie odmówił wszczęcia postępowania. Na wstępie zgodzić się należy, że w ww. wyroku WSA w Bydgoszczy stwierdził, iż zarzuty skargi są niezasadne, bowiem art. 70 § 8 O.p. nie był przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013r. sygn. akt SK 40/12, lecz o niezgodności z Konstytucją RP orzeczono w przedmiocie art. 70 § 6 O.p. Wyjaśnić należy, że w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od [...]. do [...]., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od [...]. do [...]. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki (obecnie odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 O.p.). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Posiadanie majątku i jego forma (nadająca się do założenia hipoteki przymusowej lub nie) najczęściej nie ma związku z genezą zobowiązania podatkowego - stosowanie tej instytucji nie jest bowiem zastrzeżone dla należności z tytułu podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z nabyciem przedmiotu hipoteki, podatku spadkowego od odziedziczonej nieruchomości albo podatku dochodowego z tytułu najmu nieruchomości, lecz może służyć wykonaniu wszystkich bez wyjątku zobowiązań podatkowych zabezpieczanych na podstawie Ordynacji podatkowej (np. podatku akcyzowego). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi również powodu tego, że akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Prawdą jest, że na ten wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoływała się poprzednio strona skarżąca i również obecnie. Zauważyć jednak należy, że ww. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2014r. sygn. akt I SA/Bd 1005/14, którym niewątpliwie tut. Sąd jest związany i go respektuje (art. 170 p.p.s.a.), zapadł w innym stanie faktycznym niż zaistniały w dacie rozpatrywania przez organy w przedmiotowej sprawie. Otóż - jak podał skarżący, a czego organ nie kwestionuje - gdy poprzednio orzekały organy oraz WSA w Bydgoszczy, należności podatkowe były zabezpieczone: 1) hipoteką zabezpieczającą ustanowioną na wniosek z dnia [...]. dotyczący przyszłych zobowiązań (decyzja Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. nr [...] z dnia [...]. i nr [...] z dnia [...].); 2) hipoteką przymusową na wniosek z dnia [...]. dotyczący zaległości objętych tytułami wykonawczymi: nr [...] z dnia [...]., nr [...] z dnia [...]. oraz o nr [...] z dnia [...].; 3) hipoteką przymusową na wniosek z dnia [...]. dotyczący zaległości wg tytułu wykonawczego nr [...]. Okoliczność istnienia tych trzech hipotek była znana wówczas orzekającemu WSA, bowiem została podniesiona choćby w poprzedniej skardze (s. 2) w sprawie sygn. akt I SA/Bd 1005/14 (z których to akt sądowych tut. Sąd obecnie przeprowadził dowód) i co wynika także z uzasadnienia wyroku (z części przedstawiającej dotychczasowy przebieg postępowania). Nie budzi zatem wątpliwości, że wówczas była ustanowiona hipoteka także z 2007r., a zatem pod rządem obowiązywania art. 70 § 8 O.p., stąd organy, jak i WSA w Bydgoszczy powoływały się na ten przepis prawa. Wyrok zapadł zatem w stanie istnienia zabezpieczenia trzema hipotekami. Jednakże organ przyznaje, że pismem z dnia [...]. nr [...] Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. wyraził zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej nr [...] hipotek przymusowych wpisanych w dziele IV księgi pod pozycją Lp. 4 i Lp. 8. Z powyższego wynika, że na skutek wykreślenia hipotek ustanowionych z wniosków z 1998r. i z 2007r. (hipoteki wyżej wymienione w pkt 1 i 3), pozostało wyłącznie zabezpieczenie hipoteką wpisaną na wniosek z 1999r., czyli z okresu, gdy obowiązywał art. 70 § 6 O.p. W konsekwencji oceny sprawy należy dokonać w kontekście zmienionego stanu faktycznego, w wyniku czego odpadło zabezpieczenie dokonane hipoteką m.in. w 2007r., czyli ustanowioną pod rządem obowiązywania art. 70 § 8 O.p., a pozostało wyłącznie zabezpieczenie ustanowione hipoteką z 1999r., ustanowioną w czasie, gdy obowiązywał art. 70 § 6, a nie art. 70 § 8 O.p. Organ podkreśla, że należności podatkowe pozostają nadal zabezpieczone hipotecznie, o czym stanowi wpis dokonany wcześniej w dziale IV pod pozycją Lp. 3 na wniosek z 1999r., jednakże tut. Sąd zauważa, iż właśnie w kontekście wyłącznie tej hipoteki obecnie należy dokonać oceny wniosku strony skarżącej. Ponadto organ podniósł, że w dacie dokonania wpisu, zabezpieczone należności nie były przedawnione wobec zastosowania środka egzekucyjnego oraz prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego, a w momencie oceny przedawnienia należności obowiązywał i nadal jest aktualny przepis art. 70 § 8 O.p. Sąd zauważa jednak, że w przedmiotowej sprawie niektóre zaległości podatkowe – np. z tytułu podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień i maj 1996r. - powstały 20 lat temu. Stąd wykreślenie hipoteki z 2007r. oraz upływ czasu w stosunku do poprzednio złożonego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego także jest elementem stanu faktycznego, który może mieć wpływ na zagadnienie przedawnienia zobowiązania podatkowego i podlega ocenie, nie przesądzając jej rezultatu. Organ powinien też wykazać kiedy miało miejsce zastosowanie środka egzekucyjnego (poprzeć to stosownymi dowodami) i podać sposób liczenia terminów z art. 70 O.p. Podkreślić należy, że przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednostki dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Przy tym zaznaczenia wymaga, że o tożsamości sprawy można mówić wyłącznie wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 22 maja 2014r. sygn. akt 1814/13, WSA w Kielcach z dnia 14 listopada 2014r. sygn. akt II SA/Ke 754/14, WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2015r. sygn. akt 2268/14 oraz WSA w Lublinie z dnia 29 stycznia 2015r. sygn. akt II SA/Lu 281/14). W przedmiotowej natomiast sprawie zaszły zmiany w stanie faktycznym, które mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku, stąd odmowa wszczęcia postępowania jest niezasadna. Tym samym nietrafnie organ uznał, że argumentacja podniesiona przez stronę, przemawiająca w jej ocenie za umorzeniem postępowania egzekucyjnego, była już przedmiotem rozpatrzenia, przy niezmienionym stanie faktycznym. W związku z powyższym Sąd podziela stanowisko skarżącego, że argumentacja strony zawarta w piśmie z dnia [...]. podlega merytorycznej ocenie organu w toku postępowania zainicjowanego jego wniesieniem. Okoliczności zaistniałe w niniejszej sprawie bez wątpienia nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 61a § 1 k.p.a. Na poparcie kolejnego bowiem wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia [...]. skarżący powołał nową okoliczność w postaci wykreślenia wpisów dotyczących dwóch hipotek w tym przede wszystkim znaczenie ma wykreślenie wpisu z 2007r., czego nie można uznać za nieistotne. Sprawa zatem zainicjowana pismem strony z dnia [...]. nie jest tożsama ze sprawą wszczętą pismem z dnia [...]., bowiem w sprawach tych wprawdzie występują te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu, jednakże w zmienionym stanie faktycznym. Należy zgodzić się ze sformułowanym w skardze zarzutem strony, że zaskarżone postanowienie narusza art. 61a oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a. Mając na względzie powyższe oraz art. 134, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie. O kosztach sądowych (100 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. M. Łent H. Adamczewska-Wasilewicz J. Szulc