V SA/Wa 2104/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) czerwca 2016 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. P. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Małżonkowie mają dwuletniego syna. Do majątku Skarżąca zaliczyła grunty rolne o pow. 12,9885 ha. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które przynosi miesięczny dochód w wysokości 1.000 zł – 1.500 zł. Do stałych wydatków ponoszonych w okresie jednego miesiąca Skarżąca zaliczyła koszt energii elektrycznej (100 zł), podatek od nieruchomości (300 zł kwartał), ratę kredytu (600 zł) oraz ratę pożyczki (130 zł). Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów Skarżąca wyjaśniła, że we wrześniu 2015 r. otrzymała w darowiźnie nieruchomość rolną. Skarżąca poniosła wysokie koszty utrzymania tego gruntu i przygotowania do uprawy. Wyjaśniła, że w tym celu zawarła umowę kredytu bankowego. Skarżąca wraz z rodziną mieszkają w domu jej brata, w którym zajmują pokój i "pomieszczenia potrzebne do codziennego życia". Rodzina Skarżącej współuczestniczy w kosztach utrzymania domu. W latach 2015-2016 Skarżąca nie otrzymała dopłat bezpośrednich. Oświadczyła, że dochód z prowadzonego gospodarstwa można będzie oszacować po żniwach, bowiem Skarżąca nie otrzymała faktury z tytułu sprzedaży zboża. Z dalszej części wyjaśnień wynika, że mąż Skarżącej pracuje dorywczo i wykonuje prace budowlano - remontowe uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości około 800 zł miesięcznie. Rodzina otrzymuje również świadczenie pieniężne w ramach programu "500 +". Strona przedstawiła kopie zaświadczenia o wielkości użytków rolnych wystawionego w dniu 12 września 2016 r., kopie decyzji z 22 kwietnia 2016 r. w sprawie zmiany wymiary podatku rolnego oraz decyzji z 17 września 2015 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2015 r., kopie umowy kredytu na zakup towarów i usług oraz kopie umowy kredytu gotówkowego, wyciąg z rachunku bankowego oraz faktury dokumentujące wydatki ponoszone w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Do przyszłych – niepewnych kosztów postępowania - można zaliczyć opłatę kancelaryjną za wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (jedynie w przypadku, gdy Sąd oddali skargę Strony) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Podkreślić należy, że Skarżąca nie poniesie tych kosztów jednorazowo, ale ciężar ich uiszczenia będzie rozłożony w czasie – o ile – co należy powtórzyć pojawi się konieczność ich poniesienia w toku postępowania. Według oświadczenia Skarżącej złożonego na formularzu PPF oraz w piśmie z 15 września 2016 r. podstawą utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz dochody uzyskiwane przez męża Skarżącej z tytułu wykonywanych prac remontowych w wysokości około 800 zł miesięcznie. Dochód z gospodarstwa wynosi od 1.000 zł do 1.500 zł. Rodzina otrzymuje również świadczenie "500+". Koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około 1.303 zł. Skarżąca zaliczyła do nich opłaty z tytułu zużycie energii elektrycznej, wody, z tytułu wywozu nieczystości, a także opłacenie podatku, spółki wodnej oraz spłatę kredytów. Podkreślić należy, że Skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła ani dochodów ani kosztów miesięcznego utrzymania rodziny. Oświadczyła, że wysokość dochodów będzie możliwa do określenia po zakończeniu żniw. W momencie udzielenia odpowiedzi Sądowi Skarżąca nie dysponowała fakturami sprzedaży. Uznać jednak należy, że zbywając zboże, znała cenę jego sprzedaży. Ponadto Skarżąca nie wykonała wezwania w zakresie udokumentowania miesięcznych wydatków na utrzymanie, w tym zakresie nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających, że ponosi koszty utrzymania w kwotach wykazanych na formularzu PPF oraz w złożonym dodatkowo oświadczeniu. Wskazała, że mieszka z rodziną w domu należącym do jej brata, ale nie wskazała czy jej krewni współuczestniczą w kosztach utrzymania domu i ewentualnie, w jaki sposób wydatki ponoszone z tego tytułu są rozdzielane. Wskazać również należy, że Skarżąca jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 12,9885 ha. Oświadczyła, że uzyskuje z posiadanej nieruchomości niewielki dochód, a w 2016 r. jest on trudny do określenia z uwagi na niezakończenie zbioru plonów. Podkreślić należy, że podnoszona okoliczność nie zmienia faktu, że posiadana nieruchomość o powierzchni przekraczającej 12 ha stanowi znaczny majątek. Chociażby z tego względu nie można uznać Skarżącej za osobę ubogą. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Zauważyć należy, że Skarżąca uzyskała kredyt bankowy w wysokości 42.559 zł, a więc bank ocenił, że Strona posiada zdolność kredytową, co daje gwarancję spłaty długu wobec banku. Wskazać również należy, że w ramach prowadzonego gospodarstwa Skarżąca, oprócz zboża (w tym rzepak, pszenica, pszenżyto, jęczmień, kukurydza, koniczyna) uprawia również buraki cukrowe. We wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za 2016 r. wykazano również posiadanie czternaście sztuk bydła oraz cztery krowy. Reasumując, Skarżąca posiada majątek (nieruchomość rolna o pow. 12 ha), prowadzi gospodarstwo na użytkach rolnych, posiada zdolność kredytową, jej mąż zarabia wykonując prace budowlano-remontowe, rodzina otrzymuje świadczenie w ramach realizowanego programu "500+". Istotne jest również, że Skarżąca nie udokumentowała w jakimkolwiek zakresie ani miesięcznych dochodów rodziny, ani wydatków na niezbędne, bieżące utrzymanie. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 Naczelny Sąd administracyjny zwrócił uwagę, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.