II GZ 52/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1751/16 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1751/16 odmówił [...] - dalej skarżącemu - przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku tego Sądu z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 15 lipca 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1751/16 oddalił skargę [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 15 lipca 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej. W dniu 7 lutego 2017 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji z dnia 24 stycznia 2017 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że będąc obecnym na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 roku, został jedynie pouczony o możliwości zaskarżenia wyroku w terminie 30 dni do Naczelnego Sadu Administracyjnego. Nie został pouczony o konieczności złożenia w terminie 7 dni wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. O tym obowiązku dowiedział się zasięgając porady w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej w dniu 6 lutego 2017 roku. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 maja 2017 r. WSA w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku tego Sądu z dnia 24 stycznia 2017 r. Powyższe z tego względu, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji podniósł, że w myśl art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony, zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. Rozprawa w niniejszej sprawie, na której zapadł wyrok oddalający skargę, odbyła się w dniu 24 stycznia 2017 r. Tym samym termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął w dniu 31 stycznia 2017 r. W powyższym terminie skarżący nie zwrócił się z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W dniu 7 lutego 2017 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do dokonania powyższej czynności. Powołał się przy tym na brak właściwej informacji przekazanej mu na rozprawie, z której wynikało, że może złożyć skargę kasacyjną, ale bez uprzedzenia o wcześniejszej konieczności wystąpienia z wnioskiem o uzasadnienie wyroku. W ocenie WSA, samo uprawdopodobnienie braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, oznacza wykazanie takich okoliczności, które przy zachowaniu należytej staranności uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności i jednocześnie były nie do przewidzenia oraz nie do przezwyciężenia, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Odnosząc się w tym kontekście do wskazanego we wniosku jako przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku braku stosownego pouczenia skarżącego o trybie zaskarżenia orzeczenia, wskazać należy, że skarżący pouczony został, iż skarga kasacyjna przysługuje w terminie 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Zatem w interesie skarżącego było wystąpienie w terminie z wnioskiem o sporządzanie uzasadnienia, gdyż dopiero otrzymanie wyroku wraz z uzasadnieniem otwiera drogę do zaskarżenia go w trybie złożenia skargi kasacyjnej. Sam fakt nieznajomości powyższego trybu nie uzasadnia przy tym przywrócenia uchybionego terminu. Nikt nie może się skutecznie powoływać się na nieznajomość prawa. Tym samym nieznajomość prawa procesowego nie możne być uznawana jako usprawiedliwiona przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty jest ona zawiniona przez stronę. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący domagał się jego uchylenia oraz doręczenia odpisu wyroku WSA wraz z uzasadnieniem. Względnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę zaskarżonego orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, a polegający na irracjonalnym ustaleniu, jakobym z własnej winy nie sporządził przedmiotowego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w sytuacji, gdy o powyższym fakcie nie zostałem w sposób dla mnie zrozumiały pouczony na rozprawie; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę skarżonego rozstrzygnięcia, mający istotny wpływ na jego treść, a polegający na pominięciu istotnej okoliczności, iż w toku całego przedmiotowego postępowania działałem bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika (czego nie można powiedzieć o stronie przeciwnej), nie mam fachowej wiedzy ani dostatecznego rozeznania w zakresie składania poszczególnych wniosków procesowych oraz skutków uchybienia określonych czynności procesowych; 3. naruszenie art. 86 ust. 1 p.p.s.a. wskutek przyjęcia jakobym był winny w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, całkowicie z pominięciem, iż przecież nie posiadam fachowej wiedzy z zakresu postępowania sądowo- administracyjnego; powołanie się na zasadę ignorantia iuris nocet Sądu w stosunku do "zwykłego obywatela" jest bowiem wyrazem arogancji prawa oraz naruszeniem demokratycznych reguł, stanowiących wprost o prawie obywatela do sprawiedliwego rozpoznania jego sprawy; 4. naruszenie art. 176 Konstytucji RP, zgodnie z którym postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne, w wyniku bezzasadnej odmowy przywrócenia mi terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, ostatecznie doręczenia odpisu wyroku WSA wraz z uzasadnieniem, otwierającego mi drogę do zaskarżenia wadliwego ostatecznie orzeczenia WSA; W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący w toku postępowania występował bez profesjonalnego pełnomocnika co przesądza o braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Przy tym skarżący w trakcie rozprawy, na której zapadł wyrok co do istoty sprawy nie został w sposób prawidłowy pouczony o prawie oraz sposobie zaskarżenia rozstrzygnięcia. Sędzia w sposób lakoniczny "dyktował" sentencję rozstrzygnięcia, bardzo pospiesznie, wskutek czego nie zdążyłem nawet zanotować ustnych motywów rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Mając powyższe na względzie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2017 r. Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącego, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wbrew twierdzeniom skarżącego, został on (w wezwaniu na rozprawę) w sposób prawidłowy pouczony o tym, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (punkt 1 pouczenia zawartego przy zawiadomieniu o terminie rozprawy – k. 23 akt sądowych), oraz, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a., przy czym oddanie pisma w placówce pocztowej Poczty Polskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (punkt 3 pouczenia). Wskazano także, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznym i zgłoszenie zaś wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji (punkt 4 pouczenia). Natomiast w punkcie 2 pouczenia wyjaśniono, że Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego stronie działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku. Zawarto również informację, że Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron w razie uwzględniania skargi (punkt 6 pouczenia). Z powyższego pouczenia wynika, że sentencja wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego jest doręczna przez sąd z urzędu tylko w przypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji, gdy strona, nie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie była obecna przy ogłoszeniu wyroku na skutek pozbawienia wolności. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Ogłoszenie wyroku w sprawie nastąpiło zaś na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r., o której skarżący został skutecznie zawiadomiony. Przy tym skarżący był obecny na posiedzeniu Sądu I instancji (k. 28 akt sądowych protokół rozprawy). Mylne więc zrozumienie przez stronę treści tak powyższego pouczenia jak i ustanego pouczenia Sądu o trybie zaskarżenia orzeczenia nie usprawiedliwia przyjęcia, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku nastąpiło bez jego winy. Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Przepis ten nie zwalnia jednak strony z dbałości o własne interesy i nie nakłada na Sąd obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym możliwym aspekcie. W sytuacji, więc, gdy skarżący nie był pewny, co do treści kierowanych do niego sformułowań odnośnie trybu zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji (w tym sporządzenia wniosku o uzasadnienia wyroku) na posiedzeniu (lakoniczne i pospieszne dyktowanie sentencji przez Sędziego), winien zwrócić się – będąc na posiedzeniu Sądu - z prośbą o wyjaśnienie powziętych wątpliwości odnośnie trybu złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Powyższego zabrakło. Z uwagi na powyższe okoliczności, brak było podstaw do uwzględnia wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a tym samym zasadnie odmówiono skarżącemu sporządzenia uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.