II FSK 1020/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jan Rudowski, Sędziowie: Stefan Babiarz (sprawozdawca), Beata Cieloch, , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Łd 799/16 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi) z dnia 22 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r., I SA/Łd 99/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.S. (zwanego dalej skarżącym) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 22 czerwca 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że postanowieniem z dnia 22 czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 grudnia 2015 r. Pismem z dnia 14 kwietnia 2016 r. skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek stwierdził, że w dniach 4 i 11 stycznia 2016 r. listonosz nie pozostawił jakiejkolwiek przesyłki ani awiza. Oświadczył, że zarówno w dniu 4 jak i w dniu 11 stycznia 2016 r. z całą pewnością przebywał w miejscu zamieszkania. Wskazał, że o braku winy strony świadczy także fakt, iż odbierał wszystkie przesyłki z organu podatkowego oraz brał aktywny udział w sprawie, stawiając się na każde wezwanie organu podatkowego. Skarżący podniósł, że według danych Poczty Polskiej S.A. awizo miało zostać pozostawione w dniu 4 stycznia o godzinie 20:58, a w dniu 11 stycznia o godzinie 18.38. Pora dnia, o której listonosz miał pozostawić awiza w skrzynce adresata wskazuje, że przy doręczaniu ww. przesyłki mogło dojść do nieprawidłowości lub niedbalstwa ze strony listonosza, który albo nie włożył awiza do skrzynki pocztowej albo ze względu na późną porę (godzina 20:58 i słabą widoczność w styczniu) pozostawił awizo w złym miejscu. Skarżący zwrócił również uwagę na niezgodność co do daty pozostawienia drugiego awiza. Zgodnie z informacją podaną na przesyłce przesyłka była awizowana w dniu 12 stycznia 2016 r., natomiast na stronie internetowej Poczty Polskiej S.A. widnieje informacja, że korespondencja była awizowana w dniu 11 stycznia 2016 r. o godzinie 18.38. Rozbieżność pomiędzy datami awizowania wskazuje na zaniechanie lub zaniedbanie ze strony pracownika Poczty Polskiej, gdyż system elektroniczny Poczty Polskiej S.A. odnotował awizo przed jego rzekomym fizycznym pozostawieniem w skrzynce pocztowej. Skarżący oświadczył, że nie otrzymał żadnej informacji o tym, iż przesyłka zawierająca ww. decyzję została zwrócona do placówki pocztowej, a następnie do organu podatkowego, a w rezultacie, że uznano ją za doręczoną. Dlatego w dniu 22 marca 2016 r. złożył wniosek dowodowy w toczącym się jeszcze postępowaniu podatkowym. Wyjaśnił, że o wydaniu i doręczeniu decyzji w dniu 18 stycznia 2016 r. dowiedział się dopiero w dniu 8 kwietnia 2016 r., gdy ustanowiony pełnomocnik zapoznał się z aktami postępowania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2009 i 2010. Pismem z dnia 20 maja 2016 r. pełnomocnik uzupełnił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Poinformował, że Poczta Polska S.A. rozpatrzyła skargę na niewykonanie usługi powszechnej w zakresie przesyłki rejestrowanej i stwierdziła, że nie było możliwe obiektywne rozpatrzenie skargi, ponieważ jej zarzutów nie da się ani potwierdzić ani odrzucić na podstawie posiadanych dokumentów. Zdaniem strony skoro Poczta Polska S.A. nie odrzuciła zarzutów stawianych w skardze, to strona uprawdopodobniła brak winy w złożeniu odwołania po terminie. Ponadto niezgodność daty pozostawienia drugiego awizo świadczy, że bardzo prawdopodobne jest zaniechanie lub zaniedbanie ze strony pracownika Poczty Polskiej. 3. Zdaniem organu podatkowego strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, ponieważ okolicznością świadczącą o braku winy nie może być fakt, że strona nie odebrała dwukrotnie awizowanej przesyłki, a w konsekwencji, że nie wiedziała o wydanej decyzji, ponieważ w skrzynce oddawczej nie było awiza. 4. W skardze podniesiono, że nie można zgodzić się z oceną organu podatkowego, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący oświadczył, że w dniu pierwszej i drugiej awizacji przebywał w miejscu zamieszkania, a mimo to nie otrzymał przesyłki zawierającej decyzję. O barku winy skarżącego w nieodebraniu przedmiotowej korespondencji świadczy także fakt, że cała pozostała korespondencja z Urzędu Skarbowego kierowana do skarżącego w toku postępowań podatkowych była zawsze odbierana. Podatnik przez cały czas toczących się postępowań pozostawał do dyspozycji organu podatkowego, stawiał się na wszystkie wezwania i w razie konieczności był również w kontakcie telefonicznym z osobą prowadzącą postępowanie. O tym, że skarżący nie wiedział, iż wydano przyjęto za doręczoną decyzję świadczy fakt, iż w dniu 22 marca 2016 r. złożył wniosek dowodowy. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że wersji skarżącego nie potwierdzają żadne argumenty, które można uznać za przekonujące. Twierdzenie skarżącego, że listonosz dwukrotnie nie zostawił awiza na skutek niedbalstwa, są gołosłowne. Skarżący sam stwierdził, że w toku postępowania podatkowego odbierał korespondencję organu podatkowego kierowaną na ten sam adres zamieszkania. Nie ma zatem żadnych racjonalnych przesłanek przemawiających za twierdzeniem, że w przypadku korespondencji zawierającej decyzję kończącą postępowanie listonosz dwukrotnie dopuścił się niedbalstwa i nie pozostawił awiza. Za tezą skarżącego nie przemawiają również wyjaśnienia Poczty Polskiej zawarte w odpowiedzi na skargę na niewykonanie usługi powszechnej w zakresie przesyłki rejestrowanej. Wbrew sugestiom skarżącego z odpowiedzi tej nie wynika, że operator pocztowy uwzględnił skargę. Stwierdził jedynie, że na podstawie posiadanych dokumentów nie jest w stanie potwierdzić - ani zaprzeczyć - twierdzeniom skarżącego (pismo Poczty Polskiej z dnia 12 maja 2016 r. – karta 107 akt). Sąd podzielił stanowisko organu, że obalenie domniemania doręczenia decyzji w trybie zastępczym nie jest możliwe poprzez zwykłe oświadczenie strony, iż awizo nie zostało umieszczone w jej skrzynce pocztowej. 6. Powyższy wyrok skarżący zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając sądowi I instancji naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 122, art. 162 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 – dalej: ord. pod.) – poprzez oddalenie skargi w wyniku błędnej oceny dowodów i bezpodstawnego przyjęcia, że w sprawie nie zaszły przesłanki do uznania, iż skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, co miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało brakiem możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy poprzez rozpatrzenie odwołania; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że w postępowaniu prowadzonym przez organ podatkowy doszło do naruszenia art. 180, art. 188 § 1 w związku z art. 122 ord. pod. w wyniku bezpodstawnego uznania, że zbędne jest przesłuchanie skarżącego w charakterze strony (o co wnosił), co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Strona została pozbawiona możliwości złożenia zeznań na okoliczność niedoręczenia przesyłki oraz dwóch awizo, a które to okoliczności stały się podstawą do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie - uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, - zwrot kosztów postępowania wedle norm przepisanych. Strona zrzekła się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o: - oddalenie skargi kasacyjnej w całości, - zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 7. Instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 ord. pod., który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), zaś wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywołany przepis art. 162 § 1 i § 2 ord. pod. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu: - uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, - złożenie wniosku o przywrócenie terminu, - dochowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz - dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin. W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2013 r., II FSK 178/12, publik. CBOSA). Nie zmienia to jednak faktu, że obowiązek wykazania okoliczności w tym zakresie spoczywa na stronie. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma wątpliwości co do tego, że organ podatkowy nie ma obowiązku poszukiwania dowodów wskazujących na możliwość braku winy strony w uchybieniu terminu. Wskazać także należy, że uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie może ograniczać się do samych twierdzeń strony, a fakt wykazania okoliczności faktycznych stanowiących podstawę przywrócenia terminu podlega ocenie organu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, pozwalającej na zastosowanie cytowanego przepisu. Wprawdzie faktem jest - co już wyjaśniono powyżej - że zgodnie z art. 162 § 1 ord. pod. strona nie ma obowiązku udowodnienia, a tylko uprawdopodobnienia, iż uchybienie terminu nie nastąpiło bez jej winy, jednakże nie oznacza to, że wystarczające dla przywrócenia terminu są gołosłowne twierdzenia strony niepoparte żadnymi wiarygodnymi danymi. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że obalenie domniemania doręczenia decyzji w trybie zastępczym nie jest możliwe poprzez zwykłe oświadczenie strony (jak to uczynił skarżący w rozpoznawanej sprawie), że awizo nie zostało umieszczone w jej skrzynce pocztowej. Dla takiego uprawdopodobnienia konieczne byłoby wykazanie, że w momencie awizowania przesyłki skrzynka pocztowa była uszkodzona lub też dostęp do tej skrzynki był powszechny. Przywrócenie terminu tylko na podstawie gołosłownego twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej (por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2010 r., II OZ 651/10, publik. CBOSA). Odnosząc się natomiast do argumentu skarżącego, że dane ujawnione w internetowym systemie elektronicznym Poczty Polskiej S.A. (pierwsze awizo – w dniu 4 stycznia 2016 r., drugie awizo – w dniu 11 stycznia 2016 r.) nie pokrywają się z danymi umieszczonymi na przesyłce zawierającej decyzję organu pierwszej instancji (pierwsze awizo – w dniu 4 stycznia 2016 r., drugie awizo – w dniu 12 stycznia 2016 r.) za wiarygodne należy uznać wyjaśnienia wskazane w piśmie Poczty Polskiej. Wytłumaczono w nim skarżącemu, że "data 11 stycznia 2016 r. widniejąca w historii przesyłki, dostępnej na stronie internetowej Poczty Polskiej S.A. jest datą wydruku powtórnego zawiadomienia pocztowego, który miał miejsce w dniu j. w. o godz. 18:38 - w tym dniu pracownik przygotował zawiadomienia do doręczenia przez listonoszy w dniu 12 stycznia 2016 r. Widniejąca w systemie godzina 20:58. przy zdarzeniu dotyczącym awizowania przesyłki w dniu 4 stycznia 2016 r. jest godziną zarejestrowania zdarzenia w systemie, przez pracownika placówki pocztowej. Zatem nie jest to godzina awizowania przesyłki przez listonosza." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe pismo w sposób bezsporny wyjaśnia rozbieżności podnoszone przez stronę we wniosku. Stawiany zatem zarzut, dotyczący prawdopodobnych nieprawidłowości w działaniu pracownika Poczty Polskiej S.A., prawidłowo zarówno organ, jak i sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadny. Z tych względów zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 122, art. 162 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod. należało uznać za nieskuteczny. 8. Jak już wskazano powyżej, podstawą do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu nie może być samo oświadczenie strony, niepoparte żadnymi obiektywnymi dowodami, że nie otrzymała ona zawiadomienia z placówki pocztowej o przesyłce poleconej. Nie ma przy tym znaczenia w jakiej formie oświadczenie to zostało złożone: czy w formie pisemnej, czy jako zeznanie przed pracownikiem organu podatkowego. W rozpoznawanej sprawie takie oświadczenie skarżący złożył w formie pisemnej we wniosku o przywrócenie terminu, stąd prawidłowo w sprawie uznano, że nie ma potrzeby przeprowadzania dowodu z zeznań strony. Trafnie zatem sąd pierwszej instancji uznał, że Dyrektor Izby Skarbowej nie naruszył art. 188 ord. pod. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że w postępowaniu prowadzonym przez organ podatkowy doszło do naruszenia art. 180, art. 188 § 1 w związku z art. 122 ord. pod. uznać należy za bezzasadny. 9. Mając powyższe na uwadze, wobec wykazania niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) zasądzając je od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, który przejął prawa i obowiązki Dyrektora Izby Skarbowej w sprawach niezwiązanych z wydawaniem interpretacji indywidualnych na podstawie art. 206 ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948).