II SA/Rz 344/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego -skargę oddala- BK zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [.] o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym AK. Decyzją z dnia [.] grudnia 2015 r. Wójt Gminy [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.). Wprawdzie AK jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak na wnioskodawczyni nie ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny; łączy ich stosunek powinowactwa, gdyż AK jest teściową BK. Przekroczone zostało także kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia. W odwołaniu BK podniosła, że jest jedyną osobą mogącą opiekować się AK. Mąż wnioskodawczyni, a syn AK, przebywa bowiem w zakładzie karnym. Pozostałe dzieci AK mieszkają zaś w dużej odległości od niej. Decyzją z dnia [.] stycznia 2016 r. nr [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w [.] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Podało, że krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego określa art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Są to jedynie osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Ten zaś określa art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. AK jest teściową strony odwołującej się, a zatem na wnioskodawczyni nie ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny. Przekroczone zostało także kryterium dochodowe. W skardze BK zarzuciła naruszenie przez organy przepisów art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz 2, 18, 32 ust. 1, 69 i 71 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wnosi, aby potraktować jej sprawę jako szczególny przypadek i ze względu na nadzwyczajne okoliczności przyznać jej żądane świadczenie do dnia opuszczenia zakładu karnego przez jej męża, który będzie mógł wówczas ubiegać się o to świadczenie. Teściowa jest osobą w podeszłym wieku, wymaga opieki i pomocy, a jej dzieci nie mogą się nią zaopiekować. Natomiast w kwestii dochodu podała, że winien być oceniany ten z 2015 r., a nie z 2014 r. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. skarżąca na pytanie Sądu podała, że nie zwracała się do pozostałych dzieci AK o wywiązywanie się wobec nie z obowiązku alimentacyjnego, nie występowała do nich także o wynagrodzenie za sprawowaną opiekę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) zwana dalej "Ppsa", stanowiący że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 Ppsa, Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli Sąd nie stwierdzi wskazanych wyżej naruszeń skarga podlega oddaleniu (art. 151 Ppsa). Kontroli Sądu poddano decyzję w sprawie o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [.] o jego przyznanie z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym AK, która jest jej teściową. Z uwagi na to, że łączy je stosunek powinowactwa, a nie pokrewieństwa, organy uznały, że nie została spełniona określona w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka obowiązku alimentacyjnego ciążącego na osobie ubiegającej się o świadczenie wobec osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Stanowisko organów uznać należało za prawidłowe. Dokonane ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie są zresztą zaprzeczane przez skarżącą, która domaga się tylko potraktowania jej sprawy jako "szczególnego przypadku". Nie ulega jednak wątpliwości, że skarżąca nie jest krewną AK, lecz jej powinowatą. Wyszła za mąż za jej syna. Zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego uregulowane zostały w przepisach art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16a ust. 1, przysługuje on osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej zwanej: "Kro") ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Warunkiem przyznana tego świadczenia jest również spełnienie kryterium dochodowego oraz niewystąpienie przesłanek negatywnych określonych w art. 16a ust. 8. Obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Węzeł pokrewieństwa jest aktualnie zdefiniowany w art. 617 §1 Kro. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Natomiast z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (art. 618 § 1 Kro). Ustalone przez organy okoliczności faktyczne w kontekście powołanego i prawidłowo zastosowanego przez organy stanu prawnego oznaczają, że kontrolowane decyzje są zgodne z prawem. Sąd nie stwierdził postaw do zastosowania wobec nich środków określonych w przepisach art. 145 Ppsa. Uprawnionym do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest tylko taka osoba sprawująca opiekę na osobą niepełnosprawną określoną w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na której w świetle obowiązujących przepisów Kro ciąży obowiązek alimentacyjny. Musi to być zatem krewny albo rodzeństwo, bądź też małżonek osoby wymagającej opieki. Do grona tego nie należą zaś powinowaci. Skarżącej żądane świadczenie nie mogło być zatem przyznane, choćby spełniła wszystkie pozostałe przesłanki określone w ustawie. Nie mogło ono być jej przyznane niejako "w zastępstwie" przebywającego w zakładzie karnym męża, czy też do czasu opuszczenia przez niego tego zakładu, ponieważ okoliczności takiej nie przewidują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ustawie postanowiono bowiem, że nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego i brak jest podstaw do prezentowania innej wykładni tych regulacji normatywnych, która przekreślałaby niebudzące wątpliwości brzmienie przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2016 r. I OSK 2020/14). Normatywny wymóg istnienia więzi pokrewieństwa, jako przesłanka przyznania świadczenia opiekuńczego, nie został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny m.in. w wyrokach z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. P 23/05, z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 wydanych w sprawach dotyczących podobnego świadczenia opiekuńczego uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. świadczenia pielęgnacyjnego. Zaprezentowane w nich oceny konstytucyjne można i należy uwzględnić także przy ocenie przesłanki "alimentacyjnej" określonej w art. 16a ust. 1 ww. ustawy. Podobne zagadnienie rozważane było także przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. I OPS 5/13 stwierdził, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko zaprezentowane w powołanych orzeczeniach należy recypować i podzielić także w sprawach dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego aktualna konstrukcja prawna jest bardzo zbliżona do kształtu świadczenia pielęgnacyjnego w brzmieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2013 r. Brak zatem obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy względem osoby korzystającej z jej opieki stanowi negatywną przesłankę przyznania takiego świadczenia. W tych okolicznościach zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Nie naruszono powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ stan faktyczny ustalono prawidłowo i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Nie mogły być naruszone przepisy art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie regulują one świadczenia, o które ubiegała się skarżąca. Z wyłożonych wyżej powodów brak było również podstawy do uznania, że naruszone zostały powołane przepisy Konstytucji RP. Wobec niespełnienia przesłanki "alimentacyjnej" stanowisko w kwestii dochodu uznać należy za niemające istotnego znaczenia, choć argumentacja i oczekiwana skarżącej nie mogłyby i tak zostać uwzględnione z powodu jednoznacznego brzmienia przepisów regulujących zasady ustalania dochodu na potrzeby świadczeń przyznawanych na mocy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z podanych względów, na podstawie art. 151 Ppsa, orzeczono o oddaleniu skargi jako niezasadnej.