I SA/Wa 1517/16
WyrokWSA w Warszawie2016-11-24
Skład orzekający: Tomasz Szmydt, Dariusz Chaciński, Emilia Lewandowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z powodu rzekomego upływu terminów do złożenia wniosku, bez wcześniejszego merytorycznego rozpatrzenia sprawy?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z powodu rzekomego upływu terminów do złożenia wniosku, jeśli taka ocena wymaga merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania ma charakter formalny i nie pozwala na rozstrzyganie o istocie żądania. W przypadku wątpliwości co do spełnienia przesłanek materialnoprawnych, w tym upływu terminów, postępowanie powinno zostać wszczęte, a kwestia ta rozstrzygnięta w drodze decyzji.Stan faktyczny
Skarżący złożyli wniosek o oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości. Prezydent Miasta odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że upłynęły terminy do złożenia wniosku na podstawie dekretu warszawskiego i ustawy o gospodarce nieruchomościami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucili naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i pominięcie złożonego w 1957 r. wniosku o zwrot nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta W. i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Z. P., S. S., M. S. i M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz Z. P., S. S., M. S. i M. S. solidarnie kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r., po rozpatrzeniu zażalenia Z. P., S. S., M. S. i M. S., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta W. z [...] kwietnia 2016 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie o oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., oznaczonej hip. nr [...].
W uzasadnieniu postanowienia SKO wskazało na następujące okoliczności sprawy.
Z. P., S. S., M. S. i M. S. dnia [....] listopada 2015 r. złożyli wniosek o oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., oznaczonej [...].
Prezydent W. postanowieniem z [....] kwietnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie.
Organ I instancji wskazał, że postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte, albowiem upłynęły wszystkie terminy do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279) – dalej: dekret warszawski – oraz art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774) – u.g.n.
Nieruchomość położona w W. przy ul. [....] objęta została działaniem dekretu warszawskiego. Na podstawie art. 1 tego dekretu wszystkie grunty leżące w granicach miasta Warszawy przeszły na własność Gminy m. st. Warszawy, a po likwidacji gmin w 1950 r. na własność Skarbu Państwa.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez Gminę m. st. Warszawy zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów według planu zabudowania.
Objęcie gruntu przy ul. [....] hip. [....] w posiadanie przez Gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. z 1948 r. nr 6 poz. 43). Zgodnie z § 3 cytowanego rozporządzenia, grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Ogłoszenie o objęciu w posiadanie przez Gminę W. niniejszego gruntu zostało zamieszczone w Dzienniku Urzędowym Nr [...] z [...] kwietnia 1949 r. Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. W związku z powyższym termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał [...] października 1949 r.
W odniesieniu do przedmiotowego gruntu nie został złożony w ustawowym terminie, przez osoby uprawnione, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.
Fakt ten potwierdziła decyzja Prezydium Rady Narodowej W. z [....] marca 1955 r. stwierdzająca, że grunt i wszystkie budynki położone w W. przy ul. [....] hip. nr [....] przeszły na własność Państwa wobec niezłożenia przez osoby uprawnione wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.
Ponadto, w myśl art. 214 u.g.n., "Poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość".
Wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 214 u.g.n. również nie został złożony.
Mając na uwadze, że upłynęły wszystkie z wyżej wymienionych terminów na złożenie wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego – nie ma możliwości ustanowienia tegoż prawa na rzecz następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości. Z tego względu, w ocenie organu I instancji, spełniona została dyspozycja art. 61 a § 1 k.p.a., który stanowi: "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania." W przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte i przeprowadzone z uwagi na brak podstawy prawnej związanej z upływem terminów na złożenie wniosku w trybie art. 7 dekretu warszawskiego i art. 214 u.g.n.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli: Z. P., S.S., M. S. i M. S. W zażaleniu wykazano na następstwo prawne po dawnym właścicielu przedmiotowej nieruchomości – A. P.. A. P., na podstawie umowy sprzedaży z [....] sierpnia 1951 r. ([....]), nabył od dotychczasowych właścicieli wszystkie wynikające z dekretu warszawskiego prawa do gruntu ww. nieruchomości [....] oraz własność domu [....]. A. P. zmarł [....] października 1974 r., a spadek po nim nabyli żona Z. P. z d. T. oraz dzieci Z. P. i B. S. z d. P. w [....] części każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. I Wydział Cywilny z [...].11.1974 r., [...]). Następnie spadek po zmarłej [...]czerwca 1997 r. Z. P. nabyły dzieci B. S. z domu P. oraz Z. P., w częściach równych po [...] części spadku każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. Wydział I Cywilny z [...].02.1987 r., [...]). Natomiast spadek po zmarłej [...]października 2001 r. B. S. nabyli: mąż S. S. oraz synowie M. S. i M. S. - po [...] części każdy z nich (postanowienie Sądu Rejonowego dla . Wydział III Cywilny z [...].12.2001 r., [...]).
Skarżący wskazują na naruszenie art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez pominięcie faktu złożenia wniosku z [...] kwietnia 1957 r., a tym samym braku wskazania przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powodów odmowy wiarygodności temu wnioskowi i mocy dowodowej, następnie błędne przyjęcie, że dopiero pismo złożone 30 listopada 2015 r. stanowi w ocenie organu I instancji wniosek o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu przedmiotowej nieruchomości, co skutkowało przyjęciem braku podstawy prawnej związanej z upływem terminów na złożenie wniosku do prowadzenia postępowania administracyjnego w tym przedmiocie i odmową jego wszczęcia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO) utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie (wskazanym na wstępie postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r.) stwierdziło, że to nie A. P., ale Z. P., nabyła nieruchomość przy ul. [...], wchodzącą w skład nieruchomości ujawnionej KW nr [...] o pow. [...] m2, zabudowaną w chwili sprzedaży [...], od poprzednich właścicieli K. i J. G. – aktem notarialnym z [...] sierpnia 1951 r. Rep. nr [...]. Z aktu tego wynika, że działka będąca przedmiotem sprzedaży została wydzielona do odrębnej księgi wieczystej oznaczonej nr [...], która to księga wieczysta uległa zniszczeniu podczas wojny. Z aktu notarialnego wynika również, że notariusz wyjaśnił stronom treść i znaczenie przepisów dekretu warszawskiego oraz uprzedził, że brak promesy przyrzekającej prawo własności czasowej spowodować może nieuznanie praw nabywczyni przez Prezydium W., lecz strony nie bacząc na to zażądały sporządzenia aktu "na ich wyłączne ryzyko" (§ 7 aktu notarialnego).
Z akt sprawy wynika również, że tak Z. P., jak i poprzedni właściciele – J. i K. małżonkowie G., nie złożyli w ternie prawem przewidzianym wniosku w trybie art. 7 dekretu warszawskiego.
Orzeczenie administracyjne PRN w W. z [...]marca 1955 r. stwierdzało, że grunt i wszystkie budynki położone w W. przy ul. [...] ozn. [...] przeszły na własność Państwa wobec niezłożenia przez osoby uprawnione wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, zgodnie z wymogiem art. 7 cytowanego dekretu. Orzeczenie skierowane zostało do Wydziału [...]. Protokołem objęcia z [...]kwietnia 1955 r. przedmiotowa nieruchomość oddana został w zarząd i administrację Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr [...].
Wniosek, o którym wspominają skarżący, jest pismem Z. P. z [...] kwietnia 1957 r. skierowanym do [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów zawierającym prośbę o zwrot pod jej zarząd nieruchomości przy ul. [...]. W odpowiedzi z [...] listopada 1960 r. poinformowano Z. P., że orzeczenie administracyjne PRN w m.st. W. z [...] marca 1955 r. jest ostateczne, w związku z czym "podanie nie może być uwzględnione". Z. P. do swojej śmierci, tj. do [...] czerwca 1997 r., nie zwracała się z żadnymi wnioskami, ani nie prowadziła żadnej korespondencji w sprawie przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...].
Przepis art. 61 a § 1 k.p.a. stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61 a § 1 k.p.a. jest też zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania: przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygniecie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.
Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. prowadzi do takich samych skutków prawnych dla strony jak umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowego. O ile konieczność wstępnego badania i orzekania w drodze postanowienia przez właściwy organ, czy osoba, która złożyła wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego, jest stroną, nie budzi żadnych wątpliwości, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego, o tyle oparcie takiej odmowy na bardzo ogólnej, nieprecyzyjnej przesłance, jaką jest niemożność wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, budzi zasadnicze wątpliwości i zastrzeżenia, ponieważ odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego, gdy osoba żąda jego wszczęcia, powinna być oparta na jasnych i precyzyjnie określonych przesłankach procesowo-prawnych. Według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, tj.: a) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych; b) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej. Można tu wyróżnić następujące przypadki: sprawa należy do zakresu działania organów administracji, ale podlega załatwieniu w innej formie niż decyzja, np. w formie czynności materialno-technicznej, aktu stanu cywilnego lub zaświadczenia; sprawa ma charakter administracyjny, ale dane uprawnienie lub obowiązek wynika wprost z ustawy lub wydanego na jej podstawie aktu normatywnego i nie wymaga konkretyzacji (rozstrzygnięcia) w formie decyzji; sprawa ma charakter administracyjny, ale nie jest objęta w ogóle regulacją administracyjnoprawną (np. korzystanie z wód niewykraczające poza korzystanie powszechne w granicach określonych przepisami prawa wodnego; wpłaty na fundusze społeczne oparte na zasadzie dobrowolności); sprawa nie ma charakteru administracyjnego, lecz cywilnoprawny i załatwiana jest w formie umowy albo jednostronnej czynności cywilnoprawnej; wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw.
Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle przedstawionych okoliczności, SKO nie znalazło podstaw do uchylenia lub zmiany wydanego rozstrzygnięcia.
Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wnieśli Z. P., S. S., M. S. i M. S.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie:
1. art. 61a § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynika sprawy, poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji odmówienie wszczęcia postępowania o oddanie skarżącym w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip. [...], a przejętej dekretem warszawskim, podczas gdy w niniejszej sprawie brak jest podstaw do jego zastosowania, gdyż nie zachodzi żaden przypadek pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego;
2. art. 214 u.g.n., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości warszawskiej w trybie tego przepisu nie został złożony, podczas gdy pozostaje nierozpoznany wniosek Z. P. z [...] kwietnia 1957 r. o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip [...];
3. art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez całkowite pominięcie faktu złożenia przez Z. P. w dniu [...] kwietnia 1957 r. wniosku o zwrot gruntu nieruchomości [...], a tym samym braku wskazania przez organy administracji obu instancji powodów odmowy wiarygodności temu wnioskowi i mocy dowodowej, następnie błędne przyjęcie, że dopiero pismo skarżących złożone [...]listopada 2015 r. stanowi wniosek o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, co skutkowało przyjęciem braku podstawy prawnej związanej z upływem terminów na złożenie wniosku do prowadzenia postępowania administracyjnego w tym przedmiocie i odmową jego wszczęcia;
4. art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie zebranie i nie rozpoznanie całego materiału dowodowego, w szczególności pominiecie i w konsekwencji nie przeprowadzenie dowodu z wniosku Z. P. o zwrot gruntu ww. nieruchomości [...], a tym samym nierozpoznanie istoty sprawy.
W odpowiedzi na skargę SKO w W. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżone postanowienie narusza art. 61a § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a przepis ten stanowił podstawę prawną zaskarżonego aktu.
Pełnomocnik skarżących, składając [...]listopada 2015 r. pismo z żądaniem pilnego rozpoznania wniosku Z. P. z [...]kwietnia 1957 r., odwołał się do art. 214 u.g.n. Wskazał zatem, że to ten przepis ma stanowić podstawę prawną do rozpoznania żądania skarżących o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. [...] "i zwrotu posadowionego na nim [...]". Skarżący określili więc przedmiot żądania, podstawę prawną i odwołali się do następstwa prawnego po nabywczyni roszczeń dekretowych – Z. P., co ma przesądzać o ich interesie prawnym w kontynuowaniu postępowania.
Przepis art. 214 ust. 1 u.g.n. stanowi, że "Poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. zgłosili oni lub ich następcy prawni wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną własność."
W orzecznictwie przyjmuje się, że "Złożenie wniosku, o którym mowa w art. 214 ust. 1 u.g.n., w terminie określonym w tym przepisie, tj. do 31 grudnia 1988 r., jest warunkiem koniecznym pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, oczywiście pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów wskazanych w przepisie (zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w art. 214 u.g.n.). Warunki muszą być spełnione łącznie, a spełnienie tylko jednego z nich lub niespełnienie żadnego powoduje nieuwzględnienie wniosku" (zob. wyrok WSA w Warszawie z 9.11.2011 r., I SA/Wa 1204/11, LEX nr 1150674).
W powyższych okolicznościach zadaniem organów była merytoryczna ocena, czy przesłanki, o jakich mowa w art. 214 ust. 1 u.g.n. zostały spełnione, czy też nie. W szczególności, czy wniosek Z. P. z [...] kwietnia 1957 r., o jakim wspominają skarżący, zawiera żądanie, o jakim mowa w art. 214 ust. 1 u.g.n., i czy w związku z tym można uznać, że został on złożony w terminie, o jakim mowa we wspomnianym przepisie.
Tymczasem, organy wprawdzie dokonały merytorycznej oceny spełnienia jednej przesłanki z art. 214 ust. 1 u.g.n. (oceny czasu złożenia wniosku), ale dokonały tego bez wszczęcia postępowania (odmawiając jego wszczęcia), co jest niedopuszczalne na gruncie art. 61a § 1 k.p.a. Pamiętać bowiem należy, że "Na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym" (zob. wyrok NSA z 18.12.2015 r., II OSK 999/14, LEX nr 1989306). Organy postąpiły więc w sprzeczności z normą zawartą w art. 61a § 1 k.p.a., gdyż przepis ten upoważniając do odmowy wszczęcia postępowania w określonych sytuacjach, nie pozwala na jednoczesne rozstrzyganie o istocie sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie "art. 61 k.p.a. przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Natomiast druga występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie" (zob. wyrok NSA z 17.08.2016 r., I OSK 553/15, LEX nr 2118781). Na żadną z takich "innych uzasadnionych przyczyn" organy nie wskazały w sposób poprawny. Ewentualny upływ terminu, o jakim mowa w art. 214 ust. 1 u.g.n., na co powołało się SKO (a czego sąd absolutnie nie może przesądzić przed właściwą oceną tej kwestii przez organ w drodze decyzji), nie stanowi "oczywistej" przyczyny do odmowy wszczęcia postępowania w okolicznościach tej sprawy, gdyż wymaga to uprzedniej analizy dokumentów, a tego nie można dokonać przed wszczęciem postępowania. Organ I instancji jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania wskazał za to brak podstawy prawnej do działania (zob. str. 3 postanowienia z [...] kwietnia 2016 r.), co jest już konstatacją kompletnie niezrozumiałą w okolicznościach tej sprawy.
Niezależnie zatem od tego, czy rzeczywiście zaistniał ewentualny brak zachowania terminu do złożenia wniosku, czy też nie, postępowanie powinno zostać wszczęte i dopiero wówczas kwestia ta mogła podlegać ocenie organów. Przed organem sąd w tej kwestii, jak stwierdzono już wyżej, nie może zająć stanowiska. Sąd pozostawia też ocenie organu, czy ewentualny brak zachowania terminu powinien prowadzić do odmowy spełnienia żądania, czy do umorzenia postępowania, co w obydwu wypadkach wymaga wydania decyzji. Pamiętać jednak należy, że termin nie jest jedyną przesłanką rozstrzygnięcia na gruncie art. 214 u.g.n. Ocenie organu powinno też podlegać to, czy spadkobiercy nabywczyni roszczeń dekretowych wypełniają przesłankę podmiotową z art. 214 u.g.n. ("Poprzednim właścicielom ... może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną własność").
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę powyższą ocenę prawną i wytyczne, co do dalszego postępowania. Za przedwczesne w tej sytuacji sąd uznał natomiast odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, dotyczących naruszenia przepisów k.p.a., postawionych w związku z dokonaną przez organy oceną pisma Z. P. z [...] kwietnia 1957 r.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło