II GZ 697/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1260/16 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1260/16 umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wywołane skargą [...] na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Komisja Nadzoru Finansowego (dalej: KNF) decyzją z 17 maja 2016 r., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej: kpa) w związku z art. 11 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 174) oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1450 ze zm., dalej: ustawa o skok), ustanowiła z dniem 18 maja 2016 r. w [...] (dalej: W. SKOK) zarządcę komisarycznego do czasu wykonania zadań określonych w pkt 4 decyzji. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi [...] Pismem z 14 kwietnia 2017 r. pełnomocnik KNF poinformował Sąd I instancji, że w dniu 28 lutego 2017 r. Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu Wydział XI Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość [...] . W załączeniu do ww. pisma przedstawił kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego Poznań Stare-Miasto z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt [...] (k. 283 akt sądowych). Uzasadniając umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego Sąd I instancji podniósł, że wobec ogłoszenia upadłości [...] (skutkującej w świetle art. 433 pkt 2 w zw. z art. 441a ust. 4 ustawy Prawo upadłościowe, wygaśnięciem zarządu komisarycznego, ustanowionego zaskarżoną decyzją) postępowanie sądowoadministracyjne, którego przedmiotem była kontrola zgodności z prawem decyzji KNF z 17 maja 2016 r., z uwagi na jej wygaśnięcie, stało się bezprzedmiotowe. [...] zażaleniem zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji. Domagała się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej p.p.s.a.) poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie ze skargi na decyzję KNF, podczas gdy postępowanie przed sądem administracyjnym nie stało się bezprzedmiotowe, co doprowadziło do pozbawienia Kasy możliwości kontroli sądowej rozstrzygnięcia w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego, 2. art. 73 ust. 6 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo- kredytowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1910 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez bezpodstawne odstąpienie od sądowej kontroli decyzji KNF polegające na umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego, co doprowadziło do zamknięcia Radzie Nadzorczej Kasy drogi sądowej do dochodzenia naruszenia praw i wolności, II. Niezależnie od wyżej podniesionych zarzutów, zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 433 pkt 2 w zw. z art. 441a ust. 4 ustawy Prawo upadłościowe poprzez błędną wykładnią polegającą na stwierdzeniu, że wygaśnięcie zarządu komisarycznego na skutek stwierdzenia upadłości spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej jest równoznaczne z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, która była podstawą wprowadzenia zarządcy komisarycznego, podczas gdy upadłość stanowi jedynie o zakończeniu pełnienia przez zarządcę jego funkcji. Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu zażalenia. Komisja Nadzoru Finansowego w odpowiedzi na zażalenie wniosła o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z przepisami art. 433 pkt 1 i 2 w zw. z art. 441a ust. 4 ustawy Prawo upadłościowe, które legły u podstaw orzeczenia Sądu I instancji, z dniem ogłoszenia upadłości organy zarządzające i nadzorcze banku (Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej) ulegają rozwiązaniu, jak również wygasają zarząd komisaryczny, powołanie likwidatora oraz uprawnienia kuratora ustanowionego na podstawie przepisów ustawy Prawo bankowe. Powołana regulacja w sposób niepozostawiający wątpliwości określa, że ustanowiony zarząd komisaryczny wygasa z chwilą ogłoszenia upadłości podmiotu, w którym tego rodzaju zarząd został ustanowiony (pkt 2 art. 433 ustawy Prawo upadłościowe). Takie rozwiązanie na celu maksymalne zabezpieczenie obrotu gospodarczego oraz wierzycieli banku (Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej), w tym mających szczególny status w systemie prawa polskiego – konsumentów. Mając to na uwadze, przewidziano rozwiązanie, zgodnie, z którym, poza odebraniem dłużnikowi z mocy ustawy zarządu własnego jego majątkiem, rozwiązywane są jego organy mające bezpośredni lub pośredni wpływ na działalność banku. Konsekwencją takiej konstrukcji postępowania upadłościowego jest wyeliminowanie, poprzez wygaśnięcie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia (decyzji) ustanawiającej zarząd komisaryczny z mocy prawa. Taki stan powoduje, że zbędnym jest wydawanie przez organ, który ustanowił zarząd komisaryczny, decyzji ten zarząd odwołującej. Tego typu decyzja w istocie zmierzałaby wyłącznie do potwierdzenia zaistniałego stanu prawnego powstałego z mocy obowiązującego prawa, nie kształtowałaby natomiast jakiejkolwiek sytuacji prawno – podmiotowej (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 października 2016 r., sygn. akt II GZ 984/16). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, uznać należy za prawidłowe, objęte zażaleniem, postanowienie Sądu I instancji. W sytuacji, gdy ogłoszono upadłość [...] skutkującą wygaśnięciem zarządu komisarycznego ustanowionego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 17 maja 2016 r., postępowanie sądowoadministracyjne przedmiotem, którego była kontrola zgodności z prawem tej decyzji stało się bezprzedmiotowe (tak też NSA w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2016 r. II GSK 1917/14). Skoro zarząd komisaryczny wygasł, a przedmiotem sprawy jest decyzja Komisji Nadzoru Finansowego ustanawiająca zarządcę komisarycznego, to bezprzedmiotowe stało się orzekanie o jej zgodności z prawem. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, które przewidują odpowiednio, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd" oraz, że "ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw", jest bezpodstawny. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że należy tak interpretować przepisy obowiązującego prawa, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej, o czym stanowi art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Jednakże wykładnia ta nie może być dokonywana contra legem. Bowiem z przepisów prawa (tutaj ustawy Prawo upadłościowe) w sposób jasny i jednoznaczny wynika, że zarząd komisaryczny wygasa (ex lege) z chwilą ogłoszenia upadłości. Tym samym orzekanie przez sąd administracyjny o zgodności z prawem decyzji KNF dotyczącej ww. zarządu jest bezprzedmiotowe. W konsekwencji rozstrzygnięcie Sądu i instancji w którym umorzono postępowanie sądowoadministracyjne (z ww. powodów) nie pozbawia strony sądowej kontroli decyzji KNF, która wygasła. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie stwierdził zaistnienie bezprzedmiotowości postępowania i zasadnie umorzył toczące się przed nim postępowanie, stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.