II SA/Gl 865/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Jawnej M.S., A. K. w S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z 28 listopada 2013 r. Spółka Jawna "A" z siedzibą w S. (nazywana w dalszej części uzasadnienia również "skarżącą") reprezentowana przez radcę prawnego S. G. wystąpiła do Prezydenta Miasta S. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działki [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] z obrębu 9 w S. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 1, art. 1b ust. 2 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. 2012, poz. 83) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o odmowie przekształcenia na rzecz wnioskującej skarżącej prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ww. nieruchomości. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić osoby fizyczne i prawne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi tych nieruchomości, jak również ich następcy prawni. Powyższe uregulowania nie mają jednak zastosowania do nieruchomości oddanych w wieczyste użytkowanie państwowym i samorządowym osobom prawnym, a także spółkom handlowym, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. 2009, Nr 185, poz. 1439 oraz 2010, Nr 167, poz. 1129) Z akt sprawy wynika, iż prawo wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości zostało nabyte przez wnioskodawcę od "B" S.A. z siedzibą w B., która jest spółką Skarbu Państwa. W związku z powyższym, w ocenie organu, nieruchomość nie może podlegać przekształceniu w trybie przepisów wyżej powołanej ustawy. Od decyzji organu I instancji odwołanie złożyła skarżąca reprezentowana radcę prawnego S. G. Domagając się uchylenia skarżonej decyzji i wydania orzeczenia zgodnie z jej wnioskiem, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia zarzuciła Prezydentowi Miasta S.: - naruszenie art. 1 ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że dla oceny dopuszczalności dokonania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości istotny jest nie status prawny aktualnego użytkownika wieczystego, ale status prawny użytkownika wieczystego z dnia [...] r.; - naruszenie art. 1 ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 1 tejże ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż skarżąca nie ma prawa do żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu zakwestionował stanowisko organu I instancji, iż niedopuszczalne jest przekształcenie prawa użytkowania w prawo własności w przypadku następcy prawnego państwowych i samorządowych osób prawnych, a także spółek handlowych, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym. Wbrew tezie Prezydenta Miasta w ocenie organu I instancji z wnioskiem o przekształcenie mogą wystąpić również następcy prawni podmiotów wymienionych w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, jeżeli tylko poprzednikowi prawnemu służyło prawo użytkowania wieczystego w dniu 13 października 2005 r. Następstwo prawne dotyczy zatem wyłącznie prawa użytkowania wieczystego, a nie uprawnienia do przekształcenia. Wojewoda przywołał w tym miejscu wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/GI 993/12. Uznał jednak, iż obecna forma organizacyjna skarżącej nie pozwala na dokonanie takiego przekształcenia. Jest ona bowiem spółka jawną. A zgodnie z art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. z wnioskiem o przekształcenie mogą występować jedynie osoby fizyczne i osoby prawne. W ocenie Wojewody wykładni art. 1 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. nie można dokonywać w sposób rozszerzający. W świetle powyższego uznać należy, że wnioskująca Spółka nie spełnia przesłanki podmiotowej określonej w art. 1 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 3 tejże ustawy, nie zalicza się bowiem do żadnej kategorii podmiotów wskazanych w ww. przepisach. Tym samym nie przysługuje jej uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skargę do tutejszego Sądu na decyzję Wojewody [...] złożyła "A" Spółka Jawna M. S., A. K. z siedzibą w S., reprezentowana przez radcę prawnego S. G. domagając się uchylenia jej w całości, uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. i zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzuciła organowi II instancji: - naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że spółka jawna nie może występować z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, - art. 331 kodeksu cywilnego w zw. z art. 8 w zw. z art. 22 kodeksu spółek handlowych poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej, którym ustawy przyznają zdolność prawną, w tym spółkom osobowym, nie przysługuje prawo żądania przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. - art. 6 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji dokonanie interpretacji prawa w sposób sprzeczny z przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, w szczególności z art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na początku należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle § 2 wspomnianego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako "P.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istotą sporu w rozstrzyganej sprawie jest odmienna wykładnia art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania w prawo własności. Organ uznał, że w świetle art. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości o dokonanie przekształcenia, o którym mowa w ustawie mogą wystąpić jedynie osoby fizyczne i osoby prawne. Spółka jawna, jako tzw. ułomna osoba prawna z takim wnioskiem wystąpić nie może. Z takim poglądem nie sposób się zgodzić. Wojewoda rozstrzygając w sprawie dokonał prostej językowej wykładni art.1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Uznał, iż przepis powyższy statuuje zamknięty katalog podmiotów mogących korzystać z rozwiązań przewidzianych wspomnianym aktem. Sąd stoi jednak na stanowisku, iż konieczne jest tu dokonanie wykładni systemowej i celowościowej, które pozwolą na właściwe odczytanie intencji ustawodawcy. W analizowanej sprawie podmiot wnioskujący o przekształcenie przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego posiada formę spółki jawnej. Jako spółka osobowa, zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.) może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną. Przepis ten nadaje spółkom osobowym (w tym jawnej) zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową. Co prawda nie nadaje im osobowości prawnej, jednakże na mocy art. 331 § 1 kodeksu cywilnego do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. W kontekście wspomnianego przepisu brak zatem racjonalnych podstaw do wyłączenia stosowania normy tej w odniesieniu do art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. i wykluczenia spółek osobowych z zakresu działania ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (por. w tym zakresie wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. II SA/Gl 547/13 wyrok dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak widać z powyższego polski prawodawca niejako zrównuje (w odniesieniu do reguł obrotu prawnego) spółki osobowe i spółki posiadające osobowość prawną. Stąd zupełnie niezrozumiałe i stojące w sprzeczności z wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP zasadą równości byłoby inne traktowanie w zakresie możliwości przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osób prawnych i spółek osobowych działających na podstawie ustawy kodeks handlowy. Potwierdzenie tej tezy można odnaleźć w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie zgodnie przyjmuje się, iż spółki osobowe mogą skutecznie występować z wnioskiem, o którym mowa w art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. Przykładem można tu wskazać wyroki WSA w Gliwicach z dnia 21 sierpnia 2013 r. (sygn. II SA/Gl 547/13), z dnia 26 lipca 2013 r. (sygn. II SA/Gl 546/13) i WSA w Gdańsku z dnia 6 marca 2013 r. (sygn. II SA/Gd 718/12) – wszystkie orzeczenia dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do wniosku, że ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. obejmuje swym zakresem podmiotowym także jednostki organizacyjne będące tzw. "ułomnymi osobami prawnymi". Mają one możliwość przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego na takich samych zasadach jak osoby prawne. Skład orzekający uznał za stosowne odnieść się również do problemu podniesionego przez organ I instancji. Otóż uznał on, iż skoro poprzednim właścicielem nieruchomości była "B" S.A. w B. (osoba prawna, w której Skarb Państwa był dominującym podmiotem) to skarżącej nie przysługuje prawo do przekształcenia nabytego od "B" S.A. użytkowania wieczystego w prawo własności. W ocenie Sądu Wojewoda [...] trafnie uznał, że ograniczenia w możliwości dokonania przekształcenia określone w art. 1 ust. 1b ustawy odnoszą się bowiem wyłącznie do podmiotu składającego wniosek o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, nie zaś do sytuacji faktycznej i prawnej podmiotu będącego użytkownikiem wieczystym w dniu wejścia w życie ustawy (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/GI 993/2012). Jak wywiódł Sąd w uzasadnieniu przywołanego wyroku, a obecny skład pogląd ten podziela, wyłączenie z art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy stanowi wyjątek od zasady uregulowanej w art. 1 ust. 1 ustawy, co oznacza, że podmioty wymienione w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy nie mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, mimo że spełniają przesłanki określone w ust. 1 ustawy. Ratio legis takiego wyłączenia ustawodawca przedstawił w projekcie zmian ustawy, jest nim przekonanie, że tego rodzaju podmiotom do prowadzenia działalności wystarcza dotychczasowa forma władania nieruchomościami. Ustawodawca w uzasadnieniu projektu nie wskazywał na inne cele i motywy, dlatego nie ma podstaw do przyjmowania, że umożliwiając bardzo szerokie wykorzystanie instytucji przekształcenia, jednocześnie jakąś kategorię gruntów zamierzał objąć ochroną przed zmianą właściciela i likwidacją wieczystego użytkowania. Ustawa w obecnym brzmieniu ma zastosowanie do podmiotów, które spełniają określone w niej przesłanki. Następca prawny osoby prawnej, która była w określonej ustawą dacie użytkownikiem wieczystym nieruchomości, może zatem żądać przekształcenia przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, pod warunkiem że nie zachodzi w jego przypadku wyłączenie z art. 1 ust. 1b pkt 1-3 ustawy. Natomiast ograniczenia w możliwości dokonania przekształcenia określone w art. 1 ust. 1b ustawy odnoszą się do wnioskodawcy i będących w jego użytkowaniu wieczystym nieruchomości, nie zaś do sytuacji faktycznej i prawnej jego poprzednika prawnego. Na uprawnienia następcy prawnego nie ma zatem niweczącego wpływu okoliczność, że ze względu na wyłączenie z art. 1 ust. 1b pkt 2, poprzednik prawny nie mógłby skutecznie ubiegać się o dokonanie takiego przekształcenia na swoją rzecz. Stanowisko zajęte w niniejszym wyroku jest zbieżne ze stanowiskami wyrażonymi w nieprawomocnych wyrokach WSA w Gliwicach: z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 546/13, z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 547/13, dnia 3 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 1823/13, dotyczących uprawnień do przekształcenia stanowiących również spółki osobowe spółek komandytowo-akcyjnych, a także w nieprawomocnym wyroku tut. WSA z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 1537/13 odnoszącym się do spółek jawnych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] uwzględni dokonaną wyżej przez Sąd wykładnię art. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.