II FZ 732/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. O. – W. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 866/16 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi K. O. – W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania podatkowego postanawia oddalić zażalenie. 1. Pismem z dnia 19 lipca 2016 r. K. O. – W. (dalej "strona", "skarżąca") wniosła do WSA w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2016 r. w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania podatkowego. W skardze zawarto wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. 2. Zarządzeniem z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 866/16, Przewodniczący Wydziału I WSA w Szczecinie na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej w skrócie "p.p.s.a.") wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, dalej w skrócie "rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 r."). Wskazano przy tym na wymóg uiszczenia tej kwoty w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. 3. Od powyższego zarządzenia strona wniosła zażalenie. W tym samym piśmie ponowiła wniosek o ustanowienie pełnomocnika i wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, chociaż działanie sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie jest pozbawione wad. 4.1. Prawidłowe rozpatrzenie wniesionego zażalenia wymaga w pierwszej kolejności analizy, czy w niniejszej sprawie najpierw należało wezwać skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi (art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a.), czy rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Stosownie bowiem do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo (skargę), aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga od której pomimo wezwania nie został uiszczony należy wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (§ 3). Zgodnie natomiast z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych i stanowi realizację jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Treść cytowanego przepisu wskazuje jednoznacznie, że prawnie dopuszczalne jest wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie tylko na każdym etapie postępowania sądowego (w tym na etapie złożenia skargi), ale również przed (zanim strona uruchomi postępowanie sądowoadministracyjne). Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego powoduje wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 63 p.p.s.a. i obliguje sąd do jego rozpoznania jeszcze przed złożeniem skargi, czy też przed wpływem akt do sądu wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę udzieloną przez organ administracyjny. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie sąd pierwszej instancji powinien w pierwszej kolejności podjąć stosowne czynności zmierzające do rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a nie wzywać do uiszczenia wpisu od skargi. Kolejności tej nie zmienia fakt, że do skargi nie załączono wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu. Sąd pierwszej instancji zobowiązany był wezwać skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy (zgłoszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy z naruszeniem formy wskazanej w art. 252 § 2 p.p.s.a. jest brakiem formalnym, do którego usunięcia strona winna być wezwana na podstawie art.49 § 1 w zw. z art. 257 p.p.s.a.- por. pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, publik. publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"), a nie do uiszczenia wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny nie zdecydował jednak o uchyleniu zaskarżonego zarządzenia jako przedwczesnego mając na względzie okoliczności rozpoznawanej sprawy. Na obecnym etapie postępowania skarżąca skorzystała bowiem ze wszystkich możliwych środków prawnych służących ochronie jej praw. Strona wnosząc zażalenie rozszerzyła wniosek o prawo pomocy (złożony w skardze) o zwolnienie z kosztów sądowych. W orzecznictwie i judykaturze utrwalony jest już pogląd, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu czyni wezwanie to niebyłym. I dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, w przypadku nieuwzględnienia wniosku, strona winna zostać ponownie wezwana do uiszczenia wpisu (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, wyd. LexisNexis, Warszawa 2011, str. 932, postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2005 r., sygn. akt II FZ 125/05, opubl. ONSAiWSA z 2006 r. Nr 1, poz. 12; postanowienie NSA z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10; publik. CBOSA). Kontrolując natomiast kwestionowane zarządzenie w zakresie wysokości żądanego w nim wpisu uznać należy, że prawidłowo sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej podlega wpisowi stałemu w wysokości 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest to najniższa wysokość wpisu, jaką przewiduje to rozporządzenie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.