II SA/Gl 1032/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Rafał Wolnik,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" w B. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. nr [...] 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącego Syndyka kwotę 1537 (jeden tysiąc pięćset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z dnia 27 lutego 2013 r. poz. 267 ze zm. – dalej k.p.a.), art. 93 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1, art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92a ust. 1 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z dnia 2 grudnia 2013 r. poz. 1414 z późn. zm. – dalej u.t.d.) oraz l.p. 1.1. załącznika Nr 3 do tej ustawy oraz w związku protokołem kontroli nr [...] z dnia [...] r., nałożył karę pieniężną w kwocie 8000 zł na M. K. – Syndyka Masy Upadłości po J. S., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo – Usługowo – Transportowe "[A]" J. S. z siedzibą w B. W uzasadnieniu podano, że w dniu 19 października 2012 r. funkcjonariusze Referatu Grup Mobilnych z Wydziału Zwalczania Przestępczości Izby Celnej w K. zatrzymali do kontroli zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] oraz naczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...], kierowany przez P. G. Na podstawie analizy przedłożonych przez kierowcę dokumentów oraz złożonych przez niego wyjaśnień, funkcjonariusze celni stwierdzili, iż kontrolowanym zespołem pojazdów wykonywany był międzynarodowy transport drogowy rzeczy bez wymaganej licencji przez przedsiębiorcę J. S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo – Usługowo – Transportowe "[A]" w B. Zgodnie z punktem 1.1. załącznika Nr 3 do ustawy o transporcie drogowym naruszenie ogólnych zasad i warunków wykonywania transportu drogowego i przewozów na potrzeby własne polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji podlega karze 8000 zł. Odwołanie z dnia 8 kwietnia 2014 r. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. złożył pełnomocnik Syndyka Masy Upadłości zarzucając: 1) naruszenie art. 145 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 poz. 1112 j.t. ze zm. – dalej p.u.n.), tj. niedopuszczalność wydania decyzji w trybie niniejszego postępowania, 2) naruszenie art. 144 oraz 145 p.u.n. przez wskazanie w preambule zaskarżonej decyzji Syndyka, jako osoby winnej popełnienia zarzucanego w decyzji czynu, 3) naruszenie art. 145 oraz 342 p.u.n., przez obciążenie karą pieniężną Syndyka Masy Upadłości za zdarzenie mające miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości J. S. Po rozpatrzeniu odwołania z dnia 8 kwietnia 2014 r. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...]r., Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] r. znak [...], zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu podał, że organ celny kierował się wynikiem kontroli przeprowadzonej w dniu 19 października 2012 r. Syndyk w swym odwołaniu nie neguje, a wręcz potwierdza ustalenia dokonane w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym przez Naczelnika Urzędu Celnego w B. w zakresie podmiotu wykonującego w dniu 19 października 2012 r. przewozu, rodzaju tegoż przewozu i powstałego naruszenia. Sprawą sporną jest natomiast w tym przypadku kwestia naruszenia przez Naczelnika Urzędu w B. art. 144, 145 oraz 342 p.u.n. Dodał, że podjęcie i wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego wymagało na dzień przeprowadzenia kontroli i nadal wymaga uzyskania odpowiedniej licencji (art. 5a utd). Z kolei przedsiębiorca J. S. od dnia 26 lipca 2012 r. nie posiadał ważnej licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego, o czym świadczy pismo Biura do spraw Transportu Międzynarodowego w Głównym Inspektoracie Transportu Drogowego z dnia 18 stycznia 2013 r. Podał, że zgodnie z art. 144 ust. 1 i 2 p.u.n. jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 160 ust. 1 p.u.n.). Przy tym Sąd Rejonowy w B., Wydział VI Gospodarczy, postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] m. in. ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika J. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Transportowe "[A]" J. S. w B., a także wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie M. K.. Z kolei zgodnie z art. 52 p.u.n., data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Z uwagi na fakt, że Naczelnik Urzędu Celnego w B. zawiadomił w dniu 12 grudnia 2012 r. J. S. o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia w dniu 19 października 2012 r. przepisów ustawy o transporcie drogowym, stąd ogłoszenie upadłości i wyznaczenie Syndyka w osobie M. K. nastąpiło w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, a tym samym, mając na uwadze treść art. 144 ust. 1 p.u.n., postępowanie to mogło być prowadzone dalej, aż do wydania decyzji administracyjnej. Tak więc w ocenie organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Celnego w B. słusznie włączył do prowadzonego postępowania Syndyka Masy Upadłości M. K. po upadłym J. S. i prawidłowo wskazał ją jako stronę w zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. W skardze z dnia 7 lipca 2014 r. pełnomocnik Syndyka Masy Upadłości zaskarżył w całości decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. zarzucając: - naruszenie art. 145 w zw. z art. 144 p.u.n. – wskazując niedopuszczalność wydania decyzji w trybie niniejszego postępowania, - naruszenie art. 144 oraz 145 p.u.n., przez wskazanie w preambule zaskarżonej decyzji Syndyka jako osoby winnej popełnienia zarzucanego w decyzji czynu, - naruszenie art. 145 oraz 342 p.u.n., przez obciążenie karą pieniężną Syndyka Masy Upadłości za zdarzenie mające miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości J. S., - naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 160 ust. 1 p.u.n. przez przyjęcie, iż postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Na tej podstawie pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podał, że Syndyk nie podważa zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych dokonanych w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, jednakże kwestionuje: - dopuszczalność wydania decyzji w niniejszej sprawie o zaskarżonej treści, - wskazanie Syndyka jako winnego dokonania naruszenia prawa, - obciążenie Syndyka, a nie upadłego J. S. karą pieniężną za czyn popełniony przez niego, przed dniem ogłoszenia upadłości likwidacyjnej. Pełnomocnik podał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, wobec czego, na podstawie art. 145 w zw. z art. 144 p.u.n. wierzyciel winien zgłosić swoją wierzytelność do masy upadłości, a dopiero wówczas, gdyby nie została ona umieszczona na liście wierzytelności, mógłby prowadzić postępowanie przeciwko Syndykowi, który wówczas działa w imieniu własnym, ale na rzecz upadłego. Naruszenie powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy z o transporcie drogowym oraz załącznika nr 3 do przedmiotowej ustawy miało miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości, a winnym ich naruszenia był upadły J. S., a nie Syndyk. J. S. - na skutek ogłoszenia upadłości - nie utracił podmiotowości prawnej. Syndyk nie może zatem zostać obciążony karą pieniężną za czyn, którego nie popełnił, t.j. za czynności/działania podejmowane przez upadłego. Zatem to nie Syndyk powinien zostać ukarany karą pieniężną, lecz upadły J. S. Organ celny w zaskarżonej decyzji błędnie przyjmuje też – odwołując się do przepisów art. 28 k.p.a. w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 160 ust. 1 p.u.n. – że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Zaskarżona decyzja, utrzymując w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. w konsekwencji stanowi naruszenie (obejście) przepisów art. 342 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w zakresie kolejności zaspakajania wierzycieli. Została wydana z pokrzywdzeniem wierzycieli zaspakajanych w kategoriach od drugiej do czwartej. Kara pieniężna wymierzona upadłemu powinna bowiem być zaspokojona w piątej kategorii – art. 342 ust. 1 pkt. 5 p.u.n. Tymczasem zaskarżona decyzja – przez wskazanie Syndyka jako osobę, której nałożono karę pieniężną – powoduje, iż kara ta będzie podlegała wykonaniu w sposób określony w art. 342 ust. 1 pkt. 1 p.u.n., a więc w pierwszej kategorii, jako należności powstałe z czynności Syndyka, czyli w trakcie postępowania upadłościowego, co jest oczywistą nieprawdą. W odpowiedzi na skargę z dnia 5 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu powtórzył swą wcześniejszą argumentację, nie zgadzając się z uzasadnieniem pełnomocnika Syndyka zawartego w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi stwierdzenie jej nieważności oraz decyzji organu pierwszoinstancyjnego. Doszło bowiem do kwalifikowanego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Bezspornym jest, że naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym wiązało się z działalnością przedsiębiorcy J. S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo – Usługowo – Transportowe "[A]" J. S. z siedzibą w B. Po wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia tych przepisów ogłoszono upadłość likwidacyjną Przedsiębiorcy. Organy administracyjne powołały się znowu w swych rozstrzygnięciach m. in. na art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Konieczna jest zatem odpowiedź, czy przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie i czy zasadnym było wskazanie w decyzji o nałożeniu kary pieniężnej Syndyka. W świetle art. 61 p.u.n. z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Masę upadłości definiuje się jako część majątku upadłego, który służy zaspokojeniu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Tak zwana odpowiedzialność masy upadłości oznacza zawsze odpowiedzialność samego upadłego, co wynika z postanowień art. 372 p.u.n. Podobnie jest z tzw. wzbogaceniem masy upadłości (art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n.). Jest to faktycznie wzbogacenie upadłego, ale powstałe po powstaniu masy upadłości i polega na powiększeniu majątku wchodzącego w skład masy upadłości, z wyłączeniem składników, o których mowa w art. 62 p.u.n. i następnych. Przy tym termin "majątek" ma w naszym systemie prawnym dwa znaczenia: szersze, obejmujące zarówno aktywa, jak i pasywa, oraz węższe, obejmujące tylko aktywa. Z uwagi na charakter masy upadłości, która ma służyć zaspokojeniu wierzycieli, w jej skład wchodzą tylko aktywa upadłego (zob. F. Zedler, Komentarz do art. 61 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, Lex-el.). Znaczenie ma również art. 342 p.u.n., który w ust. 1 stwierdza, że należności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości dzieli się na 5 kategorii. W kategorii piątej, oprócz odsetek zaspokaja się także sądowe oraz administracyjne kary pieniężne. Nie powinno budzić wątpliwości, w świetle powyższych uwag, że zaliczenie do kategorii piątej sądowych i administracyjnych kar pieniężnych odnosi się do kar orzeczonych przed ogłoszeniem upadłości. Istnieje natomiast generalne zagadnienie, czy z masy upadłości zaspokaja się należności w stosunku do upadłego (z reguły w przypadkach, gdy jest on osobą fizyczną), powstałe po ogłoszeniu upadłości, a wynikające np. z jego czynów niedozwolonych czy działań pociągających za sobą np. sądowe lub administracyjne kary pieniężne (zauważyć należy na tle rozpatrywanej sprawy, że kara została nałożona już w toku postępowania upadłościowego, czyli należność ta powstała właśnie po ogłoszeniu upadłości). W takich sytuacjach "ze względu na charakter spraw, o których mowa, orzeczenia sądowe albo administracyjne wydawane będą przeciwko upadłemu, a nie syndykowi, (...) należy odrzucić pogląd, że sądowe i administracyjne kary grzywny orzeczone przeciw upadłemu po ogłoszeniu upadłości są zaspokajane z masy upadłości." (tak też A. Jakubecki, Komentarz do art. 342 p.u.n., Lex-el., tezy 22 i 23; podobnie: I. Dukiel, Zgłoszenie i ustalenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, Prawo Spółek, Listopad 1998 r., s. 33 i 34). Jest tak, bowiem "(...) w wyniku ogłoszenia upadłości upadły utracił z mocy samego prawa zarząd oraz możność korzystania z rozporządzania majątkiem masy upadłości, a tym samym roszczenia z tego tytułu mogą być dochodzone przez wierzycieli po umorzeniu lub ukończeniu postępowania upadłościowego, bądź też w czasie trwania tego postępowania, lecz tylko z majątku niewchodzącego w skład masy upadłości." (I. Dukiel, Zgłoszenie i ustalenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, Prawo Spółek, Listopad 1998 r., s. 33 i 34). Nie należy przy tym zapominać, że w świetle art. 185 ust. 2 p.u.n. ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych upadłego. Upadły traci jedynie prawo zarządu i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Może natomiast swobodnie dysponować majątkiem, który do masy nie wchodzi, czyli np. wynagrodzeniem za pracę w części niepodlegającej zajęciu (por. art. 63 i n.; zob. F. Zedler, Komentarz do art. 185 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, Lex-el., teza 5). W tym kontekście należy przywołać np. wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. II GSK 1522/13 (dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedmiotem kontroli była tam ocena zasadności wymierzenia i nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorstwo komunikacyjne będące w upadłości, które zarządzane przez syndyka kontynuowało prowadzenie przewozów, na podstawie udzielonej temu przedsiębiorstwu wcześniej licencji i zezwolenia na regularne przewozy w sytuacji, kiedy przepisy ustawy o transporcie drogowym stanowią, że licencja i zezwolenie wygasają z mocy prawa w związku z postanowieniem o upadłości przedsiębiorcy. W tych niespornych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że ocena legalności decyzji obejmuje zasadność wymierzenia i nałożenia kary pieniężnej na Spółkę w upadłości likwidacyjnej, w sytuacji dalszego prowadzenia działalności przez syndyka przez okres 3 miesięcy od ogłoszenia upadłości, polegającej na kontynuowaniu regularnych przewozów na podstawie licencji i zezwolenia udzielonych Spółce przed ogłoszeniem upadłości. Sąd uznał, że syndyk nie miał prawa korzystać z licencji i zezwolenia po ogłoszeniu upadłości spółki. Zatem, w świetle przywołanego orzeczenia, kara została mimo wszystko nałożona na przedsiębiorcę w upadłości likwidacyjnej, a nie na syndyka, mimo że w tym przypadku zaniedbanie wynikało z działań samego syndyka, a nie przedsiębiorcy przed upadłością. NSA zaakceptował więc nałożenie kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym na przedsiębiorcę w upadłości likwidacyjnej, a nie syndyka. Przywołane uwagi świadczą wyraźnie o tym, że nieprawidłowo zastosowano art. 144 p.u.n., a kara została nałożona na osobę niebędącą stroną w sprawie w rozumieniu art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 24 maja 2007 r., sygn. II GSK 400/06, LEX nr 351135, kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, zachodzić będzie wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję, nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania. Do skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną dochodzi również w przypadku, gdy jako adresat decyzji została wskazana osoba piastująca określoną funkcję, np. w organie, a nie organ, czy podmiot bądź jednostka organizacyjna (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 30 września 1999 r., IV SA 1357/97, LEX nr 47899). Zatem, oprócz tego, że decyzję skierowano niezasadnie wobec Syndyka, to dodatkowo wskazano go z imienia i nazwiska, co było niedopuszczalne. M. K., będąca Syndykiem, nie miała nic wspólnego z naruszeniem przepisów o transporcie drogowym, gdyż naruszenie to miało miejsce jeszcze przed wszczęciem postępowania upadłościowego. Gdyby z jakichkolwiek względów przestała być Syndykiem w toku postępowania upadłościowego, a decyzja dotyczy jej imiennie, to powstałby problem z prawidłowym wykonaniem takiej decyzji nakładającej karę. Dodać również należy, że orzecznictwo przywołane przez organy, zapadłe głównie w sprawach podatkowych, nie dotyczy takiej sytuacji, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przepisy dotyczące nakładania kar pieniężnych mają swoją specyfikę, którą należy uwzględniać. Przede wszystkim nie podlegają wykładni rozszerzającej, muszą był interpretowane ściśle. Art. 92a ust. 1 u.t.d. stwierdza, że karze pieniężnej podlega podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Adresat takiej decyzji jest więc jasno określony i w świetle powyższych uwag nie można za wskazane uchybienia karać Syndyka i to imiennie. Organy celne przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny wziąć pod uwagę powyższe uwagi i skierować ewentualną decyzję wobec właściwego podmiotu. Z powyższych względów Sąd orzekł na mocy przywołanego wyżej art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. jak w wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (320 zł) i koszty zastępstwa procesowego (1217 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.