III SA/Wa 2757/15
WyrokWSA w Warszawie2016-12-15
Skład orzekający: Marta Waksmundzka-Karasińska, Tomasz Janeczko, Beata Sobocha
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka, która posiada nieruchomość na podstawie umowy dzierżawy, a po wygaśnięciu tej umowy nadal faktycznie włada nieruchomością, ale bez zamiaru posiadania jej dla siebie, może być uznana za posiadacza samoistnego w rozumieniu przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, co skutkowałoby przeniesieniem na nią obowiązku podatkowego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że spółka nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości, ponieważ jej władztwo nie miało charakteru właścicielskiego, a jedynie zależne. Spółka nie miała zamiaru posiadania nieruchomości dla siebie, co jest kluczowym elementem definicji posiadania samoistnego. Fakt opłacania czynszu dzierżawnego i wystawiania faktur przez poprzedniego właściciela, a także świadomość spółki, że nie jest właścicielem, wykluczają uznanie jej za posiadacza samoistnego. W konsekwencji, błędne zastosowanie przepisów o podatku od nieruchomości wobec spółki jako posiadacza samoistnego stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.Stan faktyczny
Spółka O. sp. z o.o. była dzierżawcą nieruchomości na podstawie umowy z 2002 r. W 2010 r. decyzja o zwrocie części nieruchomości stała się ostateczna, a właścicielką stała się osoba fizyczna. Spółka nadal faktycznie władała nieruchomością, zawarła umowę najmu z inną spółką i opłacała podatek od nieruchomości, jednak twierdziła, że działała jako posiadacz zależny, a nie samoistny. Organy podatkowe uznały spółkę za posiadacza samoistnego i określiły jej zobowiązanie podatkowe za 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.Rozstrzygnięcie
Uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. i zasądzenie od SKO na rzecz O. sp. z o.o. zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Janeczko, sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w W. (obecnie: Syndyka masy upadłości O. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz O. sp. z o.o. z siedzibą w W. (obecnie: Syndyka masy upadłości O. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W.) kwotę 253 zł (dwieście pięćdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skarżąca – O. Sp. z o. o. (obecnie: Syndyk masy upadłości O. Sp. z .o. w upadłości) w złożonej deklaracji na podatek od nieruchomości na rok 2012 zadeklarowała do opodatkowania: grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 1.490 m², budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 740,90 m², budowle o wartości 99.692 zł.
W dniu 22 stycznia 2013 r. Skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2010 – 2012 wraz z korektami deklaracji za ww. okres. Uzasadniając wniosek wskazała, iż z dniem 9 lutego 2010 r. właścicielką działki [...] stała się J.M. Ponadto, w związku ze zwrotem części nieruchomości będącej przedmiotem umowy dzierżawy wygasła także umowa łącząca Skarżącą z W., w odniesieniu do pozostałej części, z której nie jest możliwe korzystanie w związku z dokonanym zwrotem. W złożonej korekcie deklaracji wykazano do opodatkowania: grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 1.141 m², budynki związane
z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 496 m², budowle o wartości 66.744 zł.
Decyzją z [...] marca 2013 r. Prezydent W. określił Skarżącej wysokość zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za 2012 r. za nieruchomość położoną na terenie W. przy ul. [...] (dz. ew. Nr [...] oraz część działki ew. nr [...] w obrębie [...]) w kwocie 17.919 zł. Do opodatkowania przyjęto: grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 1.490 m² - za 9 miesięcy i 1.141 m² - za 3 miesiące, budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 740,90 m² - za 9 miesięcy i 496,00 m² - za 3 miesiące, budowle o wartości 99.692 zł – za 9 miesięcy i 66.744 zł – za 3 miesiące.
Decyzją z [...] marca 2013 r. Prezydent W. odmówił Skarżącej stwierdzenia nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za 2012 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że Skarżąca była posiadaczem samoistnym działki nr [...], podczas, gdy zgromadzony materiał dowodowy wprost prowadzi do wniosku, że Skarżąca była jedynie posiadaczem zależnym nieruchomości. W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła też, że do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty uiszczała podatek jako dzierżawca nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy zawartej z W. Przekonanie to było błędne bowiem z dniem 9 lutego 2010 r. ostateczna stała się decyzja Starosty W. orzekająca o zwrocie działki nr [...] na rzecz jej byłego właściciela, tj. J.M. Organ w decyzji przyjął, że od tej daty Skarżąca była posiadaczem samoistnym. Zdaniem Skarżącej, powyższe stanowisko organu jest błędne. Skarżąca opłacając podatek nie działała bowiem jako właściciel nieruchomości, lecz jako dzierżawca zobowiązany do zapłaty podatku na podstawie umowy oraz z uwagi na posiadanie nieruchomości, stanowiącej (jak sądziła Skarżąca) własność jednostki samorządu terytorialnego. W. przeświadczenie to podtrzymywała wystawiając każdego roku faktury na czynsz dzierżawny za całą nieruchomość w tym działkę nr [...] również za rok 2013. Skarżąca do wydania wyroku przez NSA nie kwestionowała uprawień właścicielskich W. Skarżąca podkreśliła też, że W. nadal zachowuje się jak właściciel nieruchomości żądając czynszu dzierżawnego za działkę nr [...]. Ponadto, zdaniem Skarżącej, błędne jest stanowisko organu, iż fakt zawarcia przez nią umowy najmu z L. Sp. z o.o. dowodzi, że Skarżąca była posiadaczem samoistnym nieruchomości. Z umowy tej wprost wynika, że uprawnienia do rozporządzania nieruchomością Skarżąca wywodzi z umowy dzierżawy. Ostatecznie najemca wydał nieruchomość (przy udziale Skarżącej) właścicielce w dniu 3 września 2012 r.
Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, iż pomiędzy Skarżącą a Gminą W. w dniu 24 października 2002 r. została zawarta umowa dzierżawy nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o pow. 1.490 m², oznaczonej w ew. gruntów jako działka ew. nr [...] (obecnie działki [...] oraz część [...]) z obr. [...] z czasem obowiązywania do 2027 r. Z informacji z rejestru gruntów wynika, iż działka nr [...] ma powierzchnię 349 m².
W dniu 24 marca 2005 r. pomiędzy Skarżącą a L. Sp. z o.o. została zawarta umowa najmu nieruchomości o pow. 1.490 m² zabudowanej budynkiem warsztatowym i magazynowo – biurowym położonej w W. przy ul. [...].
Starosta W. decyzją z [...] lutego 2008 r. orzekł o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i [...] opisanej jako działki ew. nr [...] w obr. [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewody M. z [...] lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 567/10 orzekł o oddaleniu skarg Prezydenta W. i Skarżącej na ww. decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 820/11 oddalił skargi kasacyjne. Decyzja Starosty W. stała się ostateczna w dniu 9 lutego 2010 r.
SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest, na kim ciąży obowiązek podatkowy za przedmiotową nieruchomość.
Organ odwoławczy powołał treść art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U z 2010 r., Nr 95, poz. 613 ze zm., dalej – "u.p.o.l."), zgodnie z którym, jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.
SKO zauważyło, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż właścicielka przedmiotowej nieruchomości, tj. J.M. nie władała nieruchomością w okresie, którego dotyczy decyzja, nieruchomość została przekazana jej protokolarnie dopiero w dniu 3 września 2012 r. przez Skarżącą i L. Sp. z o.o. Do dnia zwrotu nieruchomości, tj. dnia 9 lutego 2010 r. podatnikiem była Skarżąca jako dzierżawca nieruchomości. W dniu 9 lutego 2010 r. własność działki [...] przeszła na osobę fizyczną, lecz nieruchomość pozostała nadal we władaniu Skarżącej, która zaprzecza, że była posiadaczem samoistnym nieruchomości, jej zdaniem jej posiadanie miało charakter posiadania zależnego.
Organ odwoławczy wskazał, że nie jest kwestionowane, że Skarżąca objęła sporną nieruchomość w posiadanie na podstawie umowy dzierżawy. Jednakże w dniu 9 lutego 2010 r. Prezydent W. utracił status właściciela nieruchomości o czym Skarżąca wiedziała, gdyż zaskarżyła tę decyzję. Skarżąca nie może twierdzić, iż swoje prawa do nieruchomości wywodziła od właściciela nieruchomości, gdyż miała świadomość, że Prezydent W. nie jest właścicielem nieruchomości.
SKO powołało też treść art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518, zwanej dalej: "u.g.n."), zgodnie z którym, najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Zdaniem SKO, z powyższego przepisu wynika, iż w dniu 9 maja 2010 r. wygasło prawo dzierżawy w stosunku do zwracanej nieruchomości (działka nr [...]). Od tej również daty Skarżąca nie może się powoływać na fakt bycia dzierżawcą nieruchomości. SKO argumentowało, że skoro w dniu 9 maja 2010 r. wygasło prawo dzierżawy w stosunku do zwracanej nieruchomości, Skarżąca miała świadomość, że jej posiadanie utraciło charakter posiadania zależnego. Jednocześnie jednak Skarżąca nadal władała przedmiotową nieruchomością. Z akt sprawy nie wynika ażeby Skarżąca zawarła jakąkolwiek umowę z właścicielką nieruchomości, tj. J.M. Zdaniem organu odwoławczego, Skarżąca władała nieruchomością bez tytułu prawnego. Skarżąca władała i rozporządzała nieruchomością m.in. zawarła z inną spółką umowę najmu nieruchomości, pobierała pożytki z nieruchomości, opłacała również podatek od nieruchomości wskazując, iż jest jej posiadaczem samoistnym.
W skardze na powyższą decyzję Skarżąca argumentowała, że organ odwoławczy w istocie nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji zawartej w odwołaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne i ogranicza się w zasadzie do stwierdzenia, że Skarżąca zawarła umowę najmu przedmiotowej nieruchomości oraz opłacała od niej podatek od nieruchomości.
Skarżąca zauważyła, że przywoływana przez organ umowa najmu zawarta przez Skarżącą ze spółką L. była w istocie umową podnajmu (co wprost wynika z treści tej umowy), na dodatek zawartą na wiele lat przed zwrotem nieruchomości byłemu właścicielowi, tj. J.M. Ponadto, Skarżąca opłacała podatek od nieruchomości, ale czyniła to na skutek wystawianych przez W. i doręczanych Skarżącej faktur. Zarówno Prezydent W., jak i Skarżąca złożyli skargi do NSA, nie godząc się ze zwrotem nieruchomości.
Zdaniem Skarżącej, można zatem jednoznacznie stwierdzić, że zarówno dotychczasowy właściciel (W.), jak i dzierżawca kontynuowali dotychczasowy stosunek dzierżawy. W. wystawiało faktury zarówno tytułem czynszu dzierżawnego, jak i podatku od nieruchomości, strony wspólnie zabiegały o uchylenie decyzji przywracającej własność J.M., a Skarżąca przenosiła spoczywające na niej ciężary finansowe związane z dzierżawą nieruchomości na swojego poddzierżawcę. Zdaniem Skarżącej, te wszystkie okoliczności świadczą jednoznacznie o tym, że działała ona jak posiadacz zależny i w żaden sposób nie demonstrowała swojego samoistnego władztwa nad nieruchomością. Kolejnym przejawem owego zależnego stosunku władztwa nad rzeczą były okoliczności wydania nieruchomości J.M., którego dokonał faktyczny posiadacz, tj. spółka L., zaś Skarżąca zawiadomiła o planowanym przekazaniu nieruchomości Urząd Dzielnicy. Skarżąca podkreśliła, że nie posiadała świadomości, że już od dnia utrzymania przez Wojewodę w mocy decyzji o zwrocie nieruchomości stanowi ona tytuł własności J.M., a dalsze działania W. podejmowane w zarówno w toku procedury odwoławczej, jak i w relacji ze Skarżącą, jedynie utwierdzały Skarżącą, że dysponentem nieruchomości jest W.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.
W sprawie sporną kwestią jest to, czy w Skarżąca była w 2012 r. podatnikiem podatku od nieruchomości, w odniesieniu do nieruchomości położnej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka [...]. Kluczowe znaczenie miało ustalenie, czy Skarżącej można było przypisać status posiadacza samoistnego przedmiotowej działki.
Z akt sprawy wynika, że pomiędzy Skarżącą a W.
w dniu 24 października 2002 r. została zawarta umowa dzierżawy nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o pow. 1.490 m², oznaczonej w ew. gruntów jako działka ew. nr [...] (obecnie działki [...] oraz część [...])
z czasem obowiązywania do 2027 r.
Z kolei w dniu 24 marca 2005 r. pomiędzy Skarżącą a L. Sp. z o.o. została zawarta umowa najmu ww. nieruchomości.
Następnie, decyzją z [...] lutego 2008 r. Starosta W. orzekł o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i [...] opisanej jako działki ew. nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewody M. z [...] lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 567/10 orzekł o oddaleniu skarg Prezydenta W. i Skarżącej na ww. decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 820/11 oddalił skargi kasacyjne.
W dniu 3 września 2012 r. nieruchomość została przekazana jej właścicielce, tj. J.M. przez L. Sp. z o.o. i Skarżącą.
W tak ustalonym stanie faktycznym organ podatkowy stanął na stanowisku, że w dniu [...] lutego 2010 r., tj. w dniu wydania przez Wojewodę M. ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, W. utraciło status właściciela.
Z kolei na podstawie art. 138 ust. 2 u.g.n., w dniu 9 maja 2010 r. wygasło prawo dzierżawy nieruchomości. Od tej daty Skarżąca nie była już posiadaczem zależnym nieruchomości, czego miała świadomość, a mimo to władała nieruchomością.
W związku z powyższym, to na Skarżącej jako posiadaczu samoistnym, ciążył obowiązek podatkowy, zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l.
Skarżąca argumentowała natomiast, że po 9 lutego 2010 r. zarówno dotychczasowy właściciel jak i Skarżąca (dzierżawca) kontynuowali stosunek dzierżawy. W. wystawiało faktury tytułem czynszu dzierżawnego podatku od nieruchomości. Skarżąca z kolei przeniosła spoczywające na niej ciężary finansowe na poddzierżawcę. W ocenie Skarżącej, działała ona jako dzierżawca i w żaden sposób nie demonstrowała swojego władztwa nad nieruchomością, nie była więc posiadaczem samoistnym.
W skardze nie sformułowano wprawdzie konkretnych zarzutów w zakresie naruszenia prawa materialnego, czy procesowego – tak, jak uczyniono to w odwołaniu - nie mniej jednak treść uzasadnienia skargi wskazuje, że strona kwestionuje przede wszystkim prawidłowość działań organów podatkowych odnośnie poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, na podstawie których zastosowano przepisy prawa materialnego – tj. jest przepis art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l., podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:
1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;
2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;
3) użytkownikami wieczystymi gruntów;
4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,
b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
Tym samym, stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Ustawodawca dokonał więc rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli oraz posiadaczy samoistnych. Natomiast stosownie do art. 3 ust. 3 u.p.o.l., w sytuacji, gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem, to na nim, a nie na właścicielu nieruchomości, ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości.
Ustawa podatkowa nie definiuje posiadania samoistnego w sposób autonomiczny dla celów prawa podatkowego. Skoro pojęcie posiadania zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, przy wykładni powołanego art. 3 ust. 1 pkt 2 oraz art. 3 ust.3 u.p.o.l. należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 k.c. W ocenie Sądu nie istnieją żadne powody, aby przy wykładni pojęcia "posiadacz samoistny" nie odwoływać się do przepisów prawa cywilnego, orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego dotyczącego tego pojęcia, a także do dorobku nauki prawa – choć system prawa podatkowego cechuje się co do zasady autonomią, to jednak nie ma ona charakteru absolutnego i uzasadnione jest odwoływanie się do takiego rozumienia pojęć, które zostały wypracowane w macierzystych gałęziach prawa.
Zatem zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
Posiadanie stanowi stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Jednakże w ściślejszym, techniczno-prawnym znaczeniu, zdefiniowanym w art. 336 k.c., niezbędne jest władanie rzeczą "jak właściciel" lub "jak mający inne prawo do władania cudzą rzeczą", z wykluczeniem dzierżenia "wykonywanego za kogo innego". Zatem posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania ("zawładnięcia") rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Wymaga to szczególnego podkreślenia w przypadku posiadania niepopartego tytułem prawnym, który mógłby wynikać z nawiązanego stosunku prawnego, w przypadku posiadania "bezprawnego". W takim kontekście nie jest posiadaczem rzeczy, a jedynie "dzierżycielem" osoba, która faktycznie włada rzeczą "za kogo innego" (art. 338 K.c.).
Z tej właśnie normy prawnej, w zderzeniu z ogólną definicją posiadania, płynie wniosek, że ustawodawca przywiązuje istotne (rozstrzygające) znaczenie do psychicznego elementu woli posiadania.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2372/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadaczem samoistnym jest tylko taki podmiot, który uważa się za uprawnionego do rozporządzenia nią (zob. postanowienie SN z dnia 8 października 2008 r., sygn. akt V CSK 146/08, publ. LEX 510987), a więc nie ma potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby (zob. postanowienie SN z dnia 29 września 2004 r., sygn. akt II CK 550/03, LEX nr 182090).
Mając na względzie powyższe uwagi, uznać należy za całkowicie zasadne stanowisko Skarżącej, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie można mówić o samoistnym posiadaniu przez nią spornej działki. Skarżąca wskazywała na konkretne fakty wynikające z akt sprawy i potwierdzające powyższą tezę.
Nie ulega wątpliwości, że dla oceny ewentualnego posiadania samoistnego przez Skarżącą spornej nieruchomości (działki oznaczonej jako [...]) należało brać pod uwagę wszelkie okoliczności determinujące zachowania stron.
Z okoliczności sprawy wynika, że Skarżąca mimo, iż władała faktycznie nieruchomością, czego wyrazem było chociażby oddanie nieruchomości w poddzierżawę, to władztwo to nie miało charakteru właścicielskiego. Czyniła to bowiem bez zamiaru (woli) wykonywania tego władztwa dla siebie, co jest niezbędnym elementem uznania władania za posiadanie samoistne – "władanie jak właściciel".
Skarżąca miała pełną świadomość tego, że nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości i nigdy nie uzurpowała sobie do tego prawa. Skarżąca dowodziła, że aż do momentu wydania w dniu 12 stycznia 2012 r. wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionowała uprawnień właścicielskich W. Owa świadomość władania nieruchomością za kogoś innego przejawiała się przede wszystkim w opłacaniu czynszu dzierżawnego za nieruchomość, w tym także z sporną działkę. Podkreślenia wymaga, że W. przeświadczenie to podtrzymywało, wystawiając każdego roku faktury na czynsz dzierżawny za całą nieruchomość, z uwzględnieniem również spornej działki nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zdaje się te istotne dla sprawy okoliczności bagatelizować. Tymczasem zdaniem Sądu powyższe okoliczności stanowią istotny argument przemawiający za poparciem stanowiska Skarżącej, że zarówno jej woli jak i działaniom trudno przypisać cechy właściwe dla samoistnego posiadania.
Z kolei podnoszony przez SKO sam fakt dalszego oddania nieruchomości w posiadanie zależne nie może świadczyć o tym, że Skarżąca była jej posiadaczem samoistnym. Po pierwsze umowa najmu została zawarta w dniu 24 marca 2005 r. (vide karta 153 akt administracyjnych), a więc na długo przed orzeczeniem o zwrocie działki. Po drugie z umowy tej wprost wynikało ( §1 ust.3 ), że prawo Skarżącej do wynajmowanej nieruchomości wynikało z zawartej wcześniej, bo w 2002 r. umowy dzierżawy.
Powyższej oceny nie zmienia również to, czy Skarżąca wiedziała, czy też nie wiedziała, że już od 10 lutego 2010 r. W. nie jest właścicielem nieruchomości, bowiem okoliczność ta sama w sobie nie mogła uczynić ze Skarżącej posiadacza samoistnego. Również tak mocno akcentowany przez organy fakt opłacania przez Skarżącą podatku od nieruchomości nie czynił jej automatycznie posiadaczem samoistnym nieruchomości.
Zauważyć należy, że dopóki właścicielem spornej nieruchomości było W., Skarżąca, jako posiadacz zależny (dzierżawca) była niewątpliwie podatnikiem podatku od nieruchomości, zgodnie z art. 3 ust 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. Opłacanie w tym okresie podatku wynikało również z treści umowy dzierżawy (vide karta 1-4 akt administracyjnych). Zgodnie z zapisem jej § 5 ust.1, to na dzierżawcy ciążył obowiązek zapłaty podatku za nieruchomość. Wprawdzie po wywłaszczeniu W., podstawa ta odpadła. Znamiennym jest jednak, co podniesiono wyżej, że W. w dalszym ciągu wystawiało na rzecz Skarżącej faktury za dzierżawę gruntu (zob. faktura z 8 marca 2010 r., nr [...] tytuł: za dzierżawę gruntu przy ul. [...] zgodnie z umową dzierżawy z [...] października 2002 r., k. 98 akt admin.), a Skarżąca faktury te honorowała opłacając czynsz dzierżawny.
Przypomnieć w tym miejscu wypada, że z posiadaniem samoistnym mamy do czynienia również wtedy, gdy posiadacz samoistny traktuje rzecz jak swoją własność, mimo że wie, że nie jest właścicielem lub powinien o tym wiedzieć (posiadacz samoistny w tzw. złej wierze).
Reasumując, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że Skarżąca była posiadaczem samoistnym działki nr [...] doprowadził SKO do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy uwzględni przedstawioną przez Sąd argumentację.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), należało uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło