I SA/Łd 983/16

Dnia 11 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2016 roku, którym przyznano W. B. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2 000 (dwa tysiące) złotych i oddalono wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...], UNP:[...] w przedmiocie: określenia w podatku od towarów i usług kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku za poszczególne miesiące 2013 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. B. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą w podatku VAT kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz orzekającą o obowiązku zapłaty podatku za poszczególne miesiące 2013 roku. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż wspólnie z mężem i trojgiem dzieci prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę jej oraz męża, a także świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci w łącznej wysokości 3 180 zł netto. Jedyny majątek skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni 90 m2, o wartości ok. 500 000 zł, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Obciążone jest kredytem hipotecznym z rat miesięczną w wysokości 1 500 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny udokumentowane przez stronę zamykają się kwotą 645 zł (czynsz, woda, energia elektryczna, gaz) do tego dochodzą wydatki na telewizję i internet w wysokości 160 zł miesięcznie oraz dwa telefon 80 zł miesięcznie. Do wniosku załączyła zeznania podatkowe za 2015 r., swój PIT-36 oraz PIT-37 męża, z których wynika, że wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości 30 000 zł, poniosła koszty w tej samej wysokości w rezultacie jej dochód wyniósł 0 zł. Z kolei mąż skarżącej uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości 20 470 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku, poprzez udzielenie pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i źródeł utrzymania męża skarżącej oraz nadesłanie zeznań podatkowych strony i jej męża za 2014 r., a także wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, oświadczyła, że jedynym źródłem utrzymania jej męża jest wynagrodzenie za pracę, przedstawiła zaświadczenie z urzędu skarbowego z którego wynika, że w 2014 r. z tytułu działalności gospodarczej uzyskała dochód w kwocie 0 zł, zaś z tytułu zatrudnienie jej dochód wyniósł 7 783 zł. Mąż wnioskodawczyni nie złożył zeznania podatkowego za 2014 r. Nadesłała wyciągi z rachunków bankowych i oświadczyła, że na wszystkich rachunkach zostały dokonane zabezpieczenia na poczet zaległości podatkowych. Z akt podatkowych sprawy wynika zaś, że mąż skarżącej jest właścicielem A. sp. z o.o. z siedzibą w K.. Z danych Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że jest wyłącznym udziałowcem powyższej spółki a wartość jego udziałów wynosi 50 000 zł. Postanowieniem z 9 grudnia 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2 000 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że uwzględniając wskazane przez stronę okoliczności, wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie oraz równolegle zawisłej przed tutejszym sądem drugiej sprawie ze skargi wnioskodawczyni (łącznie 24 500 zł ) skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, w ocenie referendarza zasadnym było przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2 000 zł. Nadto referendarz zaznaczył, że dokonana analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą nie uzasadnia twierdzenia, iż wszystkie wskazane we wniosku wydatki jej gospodarstwa domowego należą do wydatków koniecznych, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu mediów to jednak do kategorii tej nie można zaliczyć wydatków na telewizję cyfrową czy spłatę kredytu. Co miesiąc skarżąca ponosi wydatki w wysokości 160 zł z tytułu opłat za telewizję cyfrową i internet, a także wysokie (na poziomie 1 500 zł) wydatki na zaspokojenie swoich zobowiązań prywatnoprawnych z tytułu rat kredytowych. Tymczasem przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawczyni prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na Skarb Państwa czyli współobywateli. Poziom wydatków gospodarstwa domowego skarżącej nie wskazuje, aby borykała się ona z trudnościami finansowymi. Skarżąca nie wykazała aby miała problemy z regulowaniem świadczeń czy rat kredytowych. Nadto wnioskodawczyni, mimo swojej trudnej sytuacji finansowej jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika z wyboru. Wątpliwości w powyższym zakresie potwierdza także zatajona przez stronę okoliczność pozostawania przez jej męża wyłącznym udziałowcem i prezesem zarządu A., a wartość jego udziałów wynosi 50 000 zł. W sprzeciwie strona zarzuciła dokonanie ustaleń w zakresie jej sytuacji majątkowej na danych nie znajdujących oparcia we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym uznanie, że: 1. Poziom wydatków gospodarstwa domowego skarżącej nie wskazuje, aby borykała się ona z trudnościami finansowymi. Skarżąca nie wykazała, aby miała problemy z regulowaniem świadczeń czy rat kredytowych, co pozostaje w sprzeczności z dokumentem w postaci wyciągu z technicznego rachunku bankowego, który potwierdza wymagalność nie spłaconej części kredytu obrotowego zaciągniętego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą; 2. Świadczenie wychowawcze w kwocie 1 000 zł dopiero od kilku miesięcy jest dodatkowym dochodem gospodarstwa domowego, co przemawia a przyjęciem, że skarżąca dysponuje oszczędnościami lub dodatkowym źródłem dochodu, którego wysokości nie ujawnia, podczas gdy, stwierdzenie to nie uwzględnia faktu pobierania przez skarżącą do kwietnia 2016 r. świadczenia rodzicielskiego w wysokości 1 000 zł oraz faktu, że przebywała na zasiłku wychowawczym oraz, że po zawieszeniu działalności gospodarczej świadczyła pracę na podstawie umowy o pracę do czasu urodzenia dziecka K. 2 kwietnia 2015 r. oraz faktu, że wcześniej prowadziła działalność gospodarczą przynoszącą zysk; 3. Mimo swojej trudnej sytuacji finansowej jest reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, podczas gdy, skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wnosiła o przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym, to jest, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni nie podzieliła stanowiska referendarza, wskazując , że opłaty z tytułu abonamentu telewizji cyfrowej i internetu nie są wydatkiem zbytecznym, bowiem zapewnienie tych mediów służy przede wszystkim dzieciom i trudno sobie wyobrazić, aby w dzisiejszych czasach dzieci mogły uczyć się bez możliwości wykorzystywania internetu. Odnosząc się do spłat kredytu mieszkaniowego wskazała, że gdyby nie była właścicielem mieszkania to musiałaby ponosić wydatki związane z comiesięcznym czynszem z tytułu najmu lokalu mieszkalnego dla pięcioosobowej rodziny. Więc teza, że spłata kredytu mieszkaniowego nie nosi cech wydatku koniecznego jest chybiona, gdyż brak własnego mieszkania skutkuje koniecznością ponoszenia kosztów wynajmu mieszkania, co niewątpliwie należy zaliczyć do grupy wydatków koniecznych, niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreśliła, że ma troje dzieci w wieku 2, 8 i 10 lat i jej podstawowym obowiązkiem jest zapewnienie dzieciom środków utrzymania i miejsca zamieszkania, które to obowiązki traktuje priorytetowo i z nich się wywiązuje. Dodała, że jej sytuacji majątkowej nie zmienia zarzucane jej zatajenie posiadania przez jej męża udziałów w spółce A. o wartości nominalnej 50 000 zł, gdyż spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z końcem kwietnia 2014 r., a organy podatkowe wydały decyzje o zabezpieczeniu na majątku spółki i aktualnie prowadzone są postępowania podatkowe. W związku z powyższym udziały spółki A. nie przedstawiają jakiejkolwiek wartości rynkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 718 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskowane prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Warunkiem jego przyznania jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić należy, iż kwestionowanym postanowieniem przyznano skarżącej zwolnienie od kosztów wpisu od skargi ponad kwotę 2 000 zł, zatem skarżąca uzyskała częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów wpisu sądowego, wynoszące w przedmiotowej sprawie 16 695 zł. Sporna jest zatem kwestia czy skarżąca jest w stanie ponieść koszt wpisu sądowego w kwocie 2 000 zł, albowiem na obecnym etapie postepowania nie jest zobligowana do ponoszenia innych kosztów sądowych. Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia zasadności przedmiotowego sprzeciwu jest wiarygodne wykazanie przez wnioskodawczynię rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wiarygodnego wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Tymczasem skarżąca zataiła posiadanie przez męża udziałów w spółce, zaś rzeczą drugoplanową jest ich aktualna wartość. Nominalna wartość udziałów to 50 000 zł, zatem kwota wielokrotnie przewyższająca kwotę wpisu, który skarżąca ma uiścić. Samo nieudzielenie pełnych informacji, dotyczących sytuacji finansowej strony, skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Wskazana okoliczność braku ujawnienia posiadanych przez męża udziałów w spółce uzasadnia stanowisko, że skarżąca udzieliła wyrywkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej swojej rodziny, wobec czego uczyniła niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa zatem ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skarżąca zasadność swojego wniosku upatruje także w konieczności spłaty kredytu mieszkaniowego, czy poniesienia kosztów abonamentu telewizyjnego i dostępu do internetu, jako kosztów ważnych dla dzieci życiowo potrzeb. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że choć obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma wpływ na sytuację majątkową strony, to nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Stanowisko takie jest już w orzecznictwie sądowym ugruntowane. Spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, telewizja itp.) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Skarżąca ma przecież możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskują środki na regulowanie innych zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, które skarżąca uznaje za bardziej istotne. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podsumowując, należy stwierdzić, iż całokształt złożonej dokumentacji nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w związku z art. 260 p.p.s.a. AKE.