II OSK 973/17

Dnia 16 maja 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 548/16 o odrzuceniu skargi D. D. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r. o sygn. akt II SA/Gd 639/15 oddalającym skargę D. D. M. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia określonych obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Gdańsku postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 548/16 odrzucił skargę D. D. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r. o sygn. akt II SA/Gd 639/15 oddalającym skargę D. D. M. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PWINB) w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia określonych obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że D. D. M., zastępowana przez pełnomocnika procesowego, pismem z dnia 4 października 2016 r. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego ww. prawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2016 r., podnosząc że w tej sprawie pozbawiono stronę możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, a mianowicie art. 72 § 1 i 2, art. 73 § 1, 2, 3 i 4 oraz art. 109 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. poz. 718 ze zm., Ppsa). Jako podstawę prawną wniesionego żądania pełnomocnik skarżącej wskazał przepisy art. 270, 271 pkt 2, 277 i 279 Ppsa. W uzasadnieniu skargi o wznowienie podniesiono, że w dniu 24 listopada 2015 r. skarżąca na wezwanie Sądu uzupełniła braki formalne skargi oraz ją opłaciła. W dniu 27 stycznia 2016 r. WSA przeprowadził rozprawę i wydał wyrok oddalający skargę. Wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku wniosła uczestniczka M. R., która jednakże po otrzymaniu wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem nie wniosła skargi kasacyjnej, a wyrok uprawomocnił się. Skarżąca w dniu 7 lipca 2016 r. w biurze obsługi interesanta WSA w Gdańsku dowiedziała się o treści wyroku i zaznajomiła się z aktami sprawy. W dniu 8 lipca 2016 r. poprzez swojego pełnomocnika otrzymała kserokopię wyroku. W przekonaniu skarżącej w przedmiotowej sprawie naruszenie przepisów polega na obrazie art. 72 i 73 Ppsa, ponieważ nie doręczono jej zawiadomienia o terminie rozprawy ani bezpośrednio, ani w sposób zastępczy. Skarżąca jako adres wskazała: [...], ul. [...]. Jest to adres miejsca jej pracy, w którym przebywa codziennie od godziny 8:00 do 18:00. Adres ten niezmiennie skarżąca podawała w toku całego postępowania administracyjnego. WSA w Gdańsku w dniu 13 listopada 2015 r. skierował do skarżącej na ten adres korespondencję, która została odebrana. W związku z tym jest nieprawdopodobne i niemożliwe, aby skarżąca nie przebywała pod tym adresem i nie odebrała kolejnej przesyłki sądowej, zawiadamiającej ją o terminie rozprawy. W lokalu tym w godzinach wskazanych wyżej przebywała nie tylko skarżąca, lecz także jej dorosły syn, a także co najmniej jeden pracownik. Skarżąca prawie codziennie pod tym adresem odbiera korespondencję: prywatną, urzędową oraz związaną z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Nigdy nie zdarzyło się, aby przesyłki do skarżącej nie dotarły. Nie doręczono jej także, ani nie pozostawiono przeznaczonego dla niej awiza, tym bardziej nie pozostawiono jej obowiązkowego dwukrotnego awiza. Awiza nie umieszczono także w skrzynce odbiorczej, ani na drzwiach lokalu, ani w innym widocznym miejscu. W związku z tym, że rozprawa odbyła się pod nieobecność skarżącej, która o jej terminie nie została należycie zawiadomiona, doszło – zdaniem tejże strony - do naruszenia art. 109 Ppsa, a zatem istnieje podstawa prawna i faktyczna do wznowienia postępowania oraz ponownego rozpoznania skargi. Skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dowodu z jej wyjaśnień na okoliczności wskazane w skardze, a mianowicie że zawiadomienie o terminie rozprawy, ani dwukrotne awiza nie zostały jej doręczone. W odpowiedzi na skargę PWINB w Gdańsku wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącej przedstawił argumentację przemawiająca za uwzględnieniem skargi D. d. M. na decyzję PWINB w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia określonych obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru zawiadomienia sądu wojewódzkiego z dnia 9 grudnia 2015 r., na którym doręczający (listonosz) zaznaczył, że na skutek niemożności doręczenia przesyłki (zawiadomienia o terminie rozprawy) do rąk własnych adresata (lub za pośrednictwem wskazanych osób) przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej (Agencji Pocztowej Sopot - 1) na okres 14 dni, pozostawiając w "oddawczej skrzynce pocztowej" zawiadomienie (awizo) w dniu 14 grudnia 2015 r., a następnie powtórnie awizując pismo w dniu 22 grudnia 2015 r. Działanie takie w pełni realizuje dyspozycję art. 73 Ppsa. Zdaniem tegoż sądu skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że w "okresie awizowania" zaistniały określone okoliczności (obiektywne przeszkody) uniemożliwiające jej odebranie pozostawionych w skrzynce pocztowej przez listonosza awiz. W tej sytuacji sąd I instancji uznał, że przesyłka została jej skutecznie doręczona z upływem ostatniego, 14-dniowego okresu, od dnia złożenia pisma w placówce pocztowej, co oznacza, że doręczenie skarżącej zawiadomienia o rozprawie nastąpiło w dniu 28 grudnia 2015 r. W opisanym stanie faktycznym sprawy sąd ten doszedł do przekonania, że skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie może zostać uwzględniona, gdyż okoliczności sprawy nie wskazują na to, że brak powzięcia przez skarżącego informacji o rozprawie został spowodowany na skutek jakiegokolwiek naruszenia przepisów prawa. Skargą kasacyjną – reprezentowana przez pełnomocnika – D. D. M. zaskarżyła ww. postanowienie w całości i na podstawie "art. 175 § 1 ust. 1 i 2" Ppsa zarzuciła mu: - naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 Ppsa przez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zawartych w skardze oraz w wystąpieniu pełnomocnika na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. i piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2017 r.; - naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 72 § 1 i 2, art. 73 § 1-4, art. 109 Ppsa, poprzez pozbawienie skarżącej strony możności działania, czyli czynnego udziału w rozprawie i złożenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2016 r., wskutek rozpoznania skargi na rozprawie w tym dniu, mimo nieobecności skarżącej, która nie została zawiadomiona o terminie rozprawy, gdyż listonosz dwukrotnie nie pozostawił przeznaczonego dla niej awiza. W konsekwencji strona skarżąca, na podstawie art. 185 § 1 Ppsa wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca twierdzi, że ani w skrzynce pocztowej, ani na drzwiach lokalu, ani w innym widocznym miejscu listonosz nie pozostawił awiza informującego o złożeniu przesyłki sądowej w urzędzie pocztowym. Skarżąca nie wyklucza, że druk awiza mógł zostać zabrany i zniszczony przez osobę trzecią. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wznowienia postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem w przypadkach zajścia ustawowych przyczyn wznowienia. Przepis art. 270 Ppsa dopuszcza wznowienie postępowania zarówno w przypadku postępowań zakończonych wyrokiem, jak i postanowieniem; można żądać wznowienia postępowania, które zakończyło się orzeczeniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, jak i orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać wymaganiom formalnym stawianym pismom strony (art. 46 Ppsa), a ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia (art. 279 Ppsa). Podanie podstawy wznowienia powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-273 Ppsa uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie, natomiast uzasadnienie podstaw wznowienia powinno zawierać w szczególności powołanie okoliczności powodujących istnienie wskazanej podstawy wznowienia. Stosownie do art. 280 Ppsa, Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i, czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań Sąd skargę odrzuci. W przedmiotowej sprawie, po wstępnym zbadaniu skargi na posiedzeniu niejawnym, sąd wojewódzki zdecydował o wyznaczeniu rozprawy (art. 280 § 1 Ppsa). Sąd I instancji przyjął, że wskazaną w skardze podstawą wznowienia jest art. 271 pkt 2 Ppsa oraz, że została wniesiona w terminie. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Stosownie do art. 281 Ppsa na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Zgodnie z tym przepisem pozytywne ustalenie, że zostały spełnione niezbędne przesłanki skutecznego wniesienia skargi o wznowienie postępowania (złożenie wniosku o wznowienie z zachowaniem terminu określonego w art. 277 Ppsa oraz powołanie we wniosku przyczyny mieszczącej się w kategorii podstaw wznowienia) powoduje w dalszej kolejności konieczność zbadania czy skarga wznowieniowa jest dopuszczalna, a więc czy wskazana przez wnioskodawcę podstawa wznowieniowa jest merytorycznie uzasadniona. Negatywny zaś wynik wspomnianej oceny powoduje oddalenie skargi o wznowienie postępowania. Istnienie natomiast przyczyny wznowienia postępowania uzasadnia uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia, o ile treść zapadłego orzeczenia jest niewłaściwa, a jego zmianę lub uchylenie uzasadniają okoliczności będące podstawą wznowienia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie sąd I instancji po przeprowadzeniu rozprawy doszedł do wniosku, że powoływane przez skarżącego okoliczności nie stanowią podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 271 pkt 2 Ppsa i z tego względu odrzucił skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 281 Ppsa. Z uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wynika, że sąd wojewódzki w istocie dokonał oceny zasadności wskazanej w skardze podstawy wznowienia. Mianowicie stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie może zostać uwzględniona (podkreśl. Sądu), gdyż okoliczności sprawy nie wskazują na to, iż brak powzięcia przez skarżącego informacji o rozprawie (a w konsekwencji brak możliwości obrony przez skarżącego swoich praw – zarówno na rozprawie, jak też już po, poprzez możliwość zaskarżenia wydanego wyroku) został spowodowany na skutek jakiegokolwiek naruszenia przepisów prawa, do którego to warunku odwołuje się art. 271 pkt 2 Ppsa. Zgodnie natomiast z ugruntowanym stanowiskiem odrzucenie skargi o wznowienie postępowania może nastąpić tylko wtedy, gdy nie opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia, a nie wtedy, gdy podstawa ta nie jest merytorycznie zasadna. Podkreślić należy, że badanie dopuszczalności skargi o wznowienie nie jest badaniem zasadności skargi, lecz jedynie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie samej skargi. Oceny dokonuje się wyłącznie na podstawie twierdzeń zawartych w skardze. Na tym etapie sąd nie bada trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania, ale tylko fakt ich powołania. Z kolei na rozprawie sąd bada merytoryczne występowanie ustawowej podstawy wznowienia. Negatywny wynik tej oceny powoduje oddalenie skargi o wznowienie, a nie jej odrzucenie. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 905-910 i powołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 Ppsa.