II SA/Wa 1594/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska (spr.), Ewa Kwiecińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi S.K. na postanowienie Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] postanowił wypłacić [...] S. K. odprawę mieszkaniową w wysokości [...] zł. Decyzja ta została doręczona ustanowionemu w sprawie przez S. K., dalej skarżący, pełnomocnikowi radcy prawnemu J. K. w dniu 30 lipca 2015 r. Odwołanie z dnia [...] kwietnia 2016 r. od przedmiotowej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia zostało nadane przez skarżącego w urzędzie pocztowym w dniu 25 kwietnia 2016 r. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wskazał, że 16 kwietnia 2015 r. zawarł z radcą prawnym J. K. umowę o oświadczenie usług prawniczych polegającą na reprezentowaniu w czynnościach procesowych w sprawie odprawy mieszkaniowej oraz eksmisji z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Pełnomocnik miał informować o każdym poczynionym w tych sprawach działaniu oraz przysyłać kopie wszystkich pism sporządzonych w kwestii odprawy mieszkaniowej oraz eksmisji. Na rozprawie sądowej w dniu 21 kwietnia 2015 r. w Sądzie Rejonowym [...] dotyczącej eksmisji z zajmowanego lokalu skarżący został poinformowany, że w dniu [...] lipca 2015 r. została wydana decyzja o przyznaniu odprawy mieszkaniowej w wysokości [...] zł oraz iż radca prawny J. K. we wrześniu 2015 r. został prawomocnie zawieszony w prawach do wykonywania zawodu na okres trzech lat. Następnie w dniu [...] kwietnia 2015 r. w Oddziale Regionalnym Agencji Mienia Wojskowego [...] skarżący został poinformowany, że J. K. wystąpił w [...] lipca 2015 r. o przekazanie przyznanej odprawy na jego konto bankowe, co zostało uczynione w dniu [...] sierpnia 2015 r. Do dnia dzisiejszego J. K. nie przekazał skarżącemu środków pieniężnych z odprawy i tym samym dokonał przywłaszczenia kwoty [...] zł. Działanie J. K., noszące według skarżącego znamiona przestępstwa, uniemożliwiło dochowanie terminu wniesienia odwołania oraz uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym dotyczącym odprawy mieszkaniowej. Skarżący wskazał, że terminowi uchybił bez winy i w tym stanie rzeczy wniosek jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie. Prezes Agencji Mienia Wojskowego postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] na podstawie art. 58 § 1, 2, 3 w zw. z art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) oraz art. 17 ust. 3 i 4 oraz art. 120 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz.U. z 2016, poz. 614), po rozpatrzeniu wniosku S. K. z dnia [...] kwietnia 2016 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. odmówił przywrócenia terminu. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji postąpił właściwie doręczając przedmiotową decyzję o przyznaniu odprawy mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. pełnomocnikowi strony, stosownie do art. 40 § 2 k.p.a. Termin do wniesienia odwołania przez stronę, za którą działa pełnomocnik, rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia pełnomocnikowi rozstrzygnięcia. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiając pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa. Strona we wniosku o przywrócenie terminu, nie podniosła żadnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak winy pełnomocnika J. K. do wniesienia odwołania od decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r., w wyniku czego decyzja stała się ostateczna. Fakt, że pełnomocnik nie informował szczegółowo swojego mocodawcy o działaniach podjętych w przedmiotowej sprawie, nie stanowi okoliczności mieszczącej się w katalogu przesłanek braku winy w uchybieniu terminowi. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność ta świadczy o rażącym niedbalstwie pełnomocnika skarżącego. W konkluzji organ wskazał, że nie może przywrócić terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Brak porozumienia pomiędzy pełnomocnikiem a stroną nie stanowi przesłanki, na podstawie której zainteresowany uprawdopodobnił, że doszło do uchybienia terminu bez jego winy. W skardze na powyższe postanowienie S. K. podniósł te same argumenty jak we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a ponadto wskazał, że przepis art. 58 k.p.a. przewiduje możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jest to uwarunkowane prośbą strony, która jest obowiązana uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Uważa, że działanie J. K. mające na celu przywłaszczenie należnego skarżącemu świadczenia uniemożliwiło dochowanie terminu wniesienia odwołania oraz uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym dotyczącym odprawy mieszkaniowej. Podkreślił, iż o fakcie wydania decyzji nic, przed datą [...] kwietnia 2016 r., nie wiedział. Nie został również w żaden sposób poinformowany przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] o jakimkolwiek toczącym się postępowaniu w stosunku do J. K., a tym bardziej o zawieszeniu wyżej wymienionego w wykonywaniu zawodu radcy prawnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawianą w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że w sytuacji działania przez pełnomocnika, wniosek strony o przywrócenie terminu, któremu uchybił pełnomocnik, winien wskazywać na brak winy w jego uchybieniu ze strony tego pełnomocnika. Tymczasem strona całą winą obarcza właśnie swego pełnomocnika. Podkreślił, iż : 1. pełnomocnik strony został prawomocnie zawieszony w prawie do wykonywania zawodu dopiero [...] września 2015 r., a decyzja organu I instancji została przez niego odebrana 30 lipca 2015 r. 2. z akt sprawy wynika, że pełnomocnictwo do dziś nie zostało odwołane (wypowiedziane), a w postępowaniu administracyjnym (w przeciwieństwie do postępowania sądowoadministracyjnego) pełnomocnikiem może być każda "osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych", nie musi być to zatem radca prawny - art. 33 § 1 k.p.a. 3. zaniechanie jakichkolwiek kontaktów z pełnomocnikiem przez prawie rok od momentu udzielenia pełnomocnictwa świadczy o niedochowaniu należytej staranności skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ocenie Sądu, skarga analizowana pod tym kontem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 58 k.p.a. do przywrócenia terminu koniecznie jest łączne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: uchybienie terminowi, złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu oraz dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Przywrócenie uchybionego terminu jest obowiązkiem organu administracji publicznej – jeśli zainteresowany przywróceniem uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu terminu. To na zainteresowanym spoczywa więc ciężar uprawdopodobnienia braku winy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2008 r., II GSK 554/08 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wskazać należy, że na organie administracji spoczywa obowiązek badania wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Powyższe oznacza, że ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy w sensie materialnym. Organ prowadzący postępowanie musi więc zebrać cały materiał dowodowy – czyli zgromadzić dowody dotyczące wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Pominięcie ustalenia faktu mającego znaczenie dla sprawy stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie organ uchybił powyższym zasadom. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że przy ocenie zawartej w tym przepisie przesłanki braku winy należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia przez zainteresowaną stronę braku winy, co powinno polegać na przedstawieniu argumentacji wskazującej na to, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Odnosząc się w tym miejscu do podnoszonych przez skarżącego okoliczności w pierwszej kolejności należy wyeksponować, że uchybienia terminu upatruje on w celowym działaniu ustanowionego pełnomocnika radcy prawnego J. K., które doprowadziło nie tylko do uchybienia terminu do złożenia odwołania ale również przywłaszczenia należnej skarżącemu odprawy mieszkaniowej w kwocie [...] zł. Tymczasem organ odmawia przywrócenia terminu z powołaniem na brak porozumienia między pełnomocnikiem a stroną postępowania, pomijając całkowicie okoliczności wskazane przez skarżącego. W sprawie nie mamy do czynienia z zaniedbaniem wykonywania czynności przez profesjonalnego pełnomocnika lecz z celowym działaniem zmierzającym do pokrzywdzenia skarżącego. Rację ma organ, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że stosunek pełnomocnictwa oparty jest na szczególnym zaufaniu mocodawcy do ustanowionego przez niego zastępcy procesowego, a błędy ze strony pełnomocnika co do zasady nie stanowią okoliczności mieszczącej się w katalogu przesłanek braku winy w uchybieniu terminu. Jednakże zaufanie to nie obejmuje celowego działania pełnomocnika na niekorzyść strony. Zawód radcy prawnego ma przymiot zawodu zaufania publicznego, zatem skarżący nie mógł nawet przypuszczać, że sprawa będzie prowadzona w sposób nieprofesjonalny, ale również z pokrzywdzeniem strony. W konsekwencji postępowanie rady prawnego J. K. doprowadziło do pozbawienie go prawa wykonywania zawodu – fakt znany Sądowi z urzędu. Sąd podkreśla, że ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2006 r. II OSK 1397/05, LEX nr 315129). Zatem każdą sprawę dotyczącą przywrócenia terminu należy traktować indywidualnie, rozważając przesłanki przywrócenia nie w kontekście ogólnym, lecz konkretnego wydarzenia wskazanego przez zainteresowaną stronę, analizując szczegółowo wszystkie jego okoliczności. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie można podzielić stanowiska organu zaprezentowanego w zaskarżonym postanowieniu, że działania pełnomocnika zawsze obciążają mocodawcę. W zaskarżonym postanowieniu organ ocenił, że skarżący nie wykazał, żadnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak winy pełnomocnika w złożeniu odwołania. Takiego stanowiska organu nie można uznać za prawidłowe albowiem nie odnosi się ono do okoliczności faktycznych sprawy podnoszonych przez skarżącego. Przegląd orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wyraźnie wskazuje, że do przeszkód niezależnych od strony w rozumieniu art. 126 § 1 k.p.k. zalicza się przykładowo również: niedotrzymanie terminu jako wynik mylnego poinformowania oskarżonego przez jego obrońcę o treści wyroku (por. postanowienie SN z 10 lutego 20101 r., IIIKZ 1/10), niedotrzymanie terminu wywołane zaniedbaniem przedstawiciela ustawowego oskarżonego, zaniedbanie przez osobę odpowiedzialną w instytucji lub zakładzie, o których mowa w art. 134 § 1 i 2 k.p.k., za przekazanie pisma obowiązku doręczenia go adresatowi, wskutek czego uniemożliwiono adresatowi dotrzymanie terminu zawitego (por. postanowienie SN z 15 grudnia 1983 r., Z 46/83). W przedmiotowej sprawie organ w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności akcentowanych przez skarżącego, a dotyczących celowego działania ustanowionego pełnomocnika z pokrzywdzeniem mocodawcy w tym przywłaszczeniem należnej skarżącemu odprawy mieszkaniowej. Akta sprawy nie zawierają dokumentów, których treść przeczyłaby temu twierdzeniu. Obowiązkiem organu było odniesienie się do tych stwierdzeń, a zwłaszcza ich ocena w kontekście czy podane przez skarżącego przyczyny uchybienia terminu były niezależne od skarżącego, czy też nie mogą one zostać uznane za przeszkodę niezależną od strony. Z przedstawionych wyżej powodów, w ocenie Sądu, zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie, bowiem można zarzucić organowi administracji naruszenie przepisów art. 7 k.p.a., że nie wziął pod uwagę słusznego interesu strony, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię prawa i ocenić okoliczności mające na celu uprawdopodobnienie przyczyn uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego w aspekcie przesłanek wymaganych treścią art. 58 § 1 k.p.a. Mając powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.