I OZ 1941/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 września 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 1026/16 o odmowie przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 września 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 1026/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku oraz odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd ten podał, że wyrokiem z dnia 9 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A.Z. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...]. W dniu 1 września 2017 r. (data nadania) skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku oraz wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem skarżącej, uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, albowiem, jak stwierdziła: była przekonana, że jeżeli zapadnie jakikolwiek wyrok, to zostanie on jej doręczony przez sąd. Żadna część doręczonego jej pouczenia nie wskazywała, aby pod jej nieobecność mógł zapaść wyrok. Skarżąca wyjaśniła, że o wydaniu wyroku w sprawie dowiedziała się w czasie rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu w dniu 30 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie uwzględnił złożonego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w niniejszej sprawie oraz o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Sąd ten, przytaczając treść art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.); dalej P.p.s.a., i art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a. podał, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być zatem oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącej, w doręczonym jej zawiadomieniu z dnia 9 stycznia 2017 r. o terminie rozprawy, została ona wyczerpująco pouczona o zasadniczych kwestiach, istotnych z punktu widzenia ochrony jej interesów, dotyczących wydania wyroku na rozprawie oraz jego doręczenia stronie wraz z uzasadnieniem. Po pierwsze, z informacji zawartej w opisanym pouczeniu wynikało wyraźnie, iż skoro skarżąca nie jest osobą pozbawioną wolności, to Sąd nie doręczy jej z urzędu odpisu sentencji wyroku wydanego na rozprawie – w razie oddalenia jej skargi. Sąd pouczył bowiem skarżącą, że: "stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718)" (pkt 4 ww. pisma, k. 19 akt sąd.); "w razie uwzględnienia skargi wojewódzki sąd administracyjny sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron" (pkt 6 ww. pisma, k. 19v akt sąd.); "w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718), przy czym oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. (art. 83 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718)" (pkt. 2 ww. pisma, k. 19 akt sąd.). Po drugie, Sąd pouczył stronę skarżącą, że "zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji" (pkt 3 ww. pisma, k. 19 akt sąd.). Stwierdzając powyższe Sąd podał, że nawet gdyby przyjąć, iż skarżąca – bez własnej winy – nie miała możliwości wzięcia udziału w rozprawie, to w żaden sposób nie uniemożliwiało jej to niezwłocznego powzięcia wiadomości o wyniku rozprawy, która odbyła się w dniu 9 lutego 2017 r., w szczególności co do tego, czy na rozprawie tej zapadł wyrok, a jeśli tak, to jakiej treści. Skarżąca powinna była uczynić to niezwłocznie, a nie dopiero po upływie ponad pół roku od dnia rozprawy, co pozwoliłoby jej na ewentualne podjęcie stosownych czynności procesowych, w tym umożliwiłoby złożenie w ustawowym terminie wniosku o uzasadnienie wyroku. Skarżąca – jako osoba należycie dbająca o własne interesy – miała obowiązek zapoznać się wnikliwie z treścią powyższego pouczenia. Poza sporem jest przy tym, że skarżąca, po otrzymaniu zawiadomienia o rozprawie, w żaden sposób nie zwróciła uwagi Sądu na to, iż nie zrozumiała treści doręczonego jej pouczenia, w szczególności nie kontaktowała się ona telefonicznie z pracownikami Sądu przed dniem 30 sierpnia 2017 r., co przyznała we wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie sądowym oraz w literaturze, przywrócenie terminu ma charakter zupełnie wyjątkowy i nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a więc może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie Sądu I instancji nie sposób więc uznać, że w rozpoznawanej sprawie uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której skarżąca nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego wysiłku. Wbrew twierdzeniom skarżącej, podniesione przez nią okoliczności nie dawały podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu. W konsekwencji powyższego, oddaleniu podlegał również – jako spóźniony – wniosek skarżącej o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 9 lutego 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 141 § 1 i § 2 P.p.s.a., uzasadnienie wyroku wydanego w niniejszej sprawie mogło zostać sporządzone wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Wniosek skarżącej o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku został złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu w dniu 1 września 2017 r., a zatem został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 141 § 2 P.p.s.a. Wniosek ten, jako prawnie bezskuteczny (art. 85 P.p.s.a.), nie mógł wywołać skutku zamierzonego przez skarżącą. Jak wskazano wyżej, już w piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r. (stanowiącym zawiadomienie o terminie rozprawy) skarżąca została uprzedzona przez Sąd o tym, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie terminu ustawowego jest czynnością prawnie bezskuteczną. W zażaleniu A.Z. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 1026/16. W uzasadnieniu podniesiono, że postanowienie jest wadliwe albowiem błędnie ustalono stan faktyczny sprawy. Sąd przytacza pouczenia, nie zwracając uwagi, że są one kompletnie niezrozumiałe dla osoby, która nie ma wykształcenia prawniczego. Nadto te pouczenia są tak skonstruowane, że wprowadzają w błąd osobę je czytającą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), dalej p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 [w:] CBOSA). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10 [w:] CBOSA). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Mając powyższe na względzie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 lutego 2017 r. i tym samym sporządzenia uzasadnienia tego wyroku. Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącej, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku. Wbrew twierdzeniom skarżącej, została ona w sposób prawidłowy pouczona o tym, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (punkt 1 pouczenia zawartego przy zawiadomieniu o terminie rozprawy – k. 20), oraz, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a., przy czym oddanie pisma w placówce pocztowej Poczty Polskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (punkt 2 pouczenia). Wskazano także, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznym i zgłoszenie zaś wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji (punkt 3 pouczenia). Natomiast w punkcie 4. pouczenia wyjaśniono, że Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego stronie działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku. Zawarto również informację, że Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron w razie uwzględniania skargi (punkt 6 pouczenia). Z uwagi na wyżej zacytowane fragmenty pouczenia, nie sposób podzielić stanowiska skarżącej, że było ono nieczytelne czy też mogło wprowadzić w błąd. Wynika z niego bowiem jasno, iż sentencja wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego jest doręczna przez sąd z urzędu tylko w przypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji, gdy strona, nie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie była obecna przy ogłoszeniu wyroku na skutek pozbawienia wolności. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Ogłoszenie wyroku w niniejszej sprawie nastąpiło zaś na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r., o której skarżąca została skutecznie zawiadomiona. Mylne więc zrozumienie przez stronę treści powyższego pouczenia nie usprawiedliwia przyjęcia, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku nastąpiło bez jej winy. Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Przepis ten nie zwalnia jednak strony z dbałości o własne interesy i nie nakłada na Sąd obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym możliwym aspekcie. W sytuacji więc, gdy skarżąca nie była pewna co do treści kierowanych do niej pism, winna zwrócić się do Sądu z prośbą o wyjaśnienie powziętych wątpliwości (każde pismo kierowane do strony zawierało dane adresowe Sądu). Z uwagi na powyższe okoliczności, brak było podstaw do uwzględnia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a tym samym zasadnie odmówiono skarżącej sporządzenia uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.