II GZ 778/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1071/16 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 17 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 1071/16 odrzucił zażalenie A. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lutego 2017 r. (sygn. akt II SA/Bd 1071/16). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. została odrzucona skarga A. sp. z o.o. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie zbierania odpadów. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony skarżącej wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił zażalenie strony skarżącej wniesione od postanowienia z dnia 28 października 2016 r. z uwagi na uchybienie siedmiodniowego terminu do jego wniesienia. Pismem z 15 marca 2017 r. strona skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Po przedłożeniu tego zażalenia wraz z aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, Sąd drugiej instancji zwrócił zażalenie WSA w celu usunięcia dostrzeżonych braków formalnych tego środka zaskarżenia. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału WSA w Bydgoszczy wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia braków formalnych zażalenia z dnia 15 marca 2017 r., poprzez nadesłanie oryginału lub kopii (poświadczonej za zgodność z oryginałem w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami) odpisu z KRS skarżącej spółki, wykazującego, że osoba udzielająca pełnomocnictwa była do tego uprawniona w chwili dokonywania tej czynności. Jak wskazał Sąd I instancji, w odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał odpis informacji z Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 2 czerwca 2017 r., stanowiącej informację odpowiadającą odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców. W ocenie Sądu I instancji wobec nieuzupełnienia braku formalnego zażalenia poprzez nadesłanie odpisu KRS aktualnego na dzień podpisania pełnomocnictwa, zażalenie podlegało odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd przywołując treść art. 194 § 3 in principio p.p.s.a. oraz art. 37 § 1 i art. 46 § 3 p.p.s.a. wywiódł, iż pełnomocnik powinien złożyć dokument stwierdzający udzielenie mu umocowania lub jego uwierzytelniony odpis przy pierwszej czynnosći jakiej dokonuje za stronę. Pełnomocnik skarżącej legitymując się pełnomocnictwem datowanym na dzień 14 kwietnia 2014 r., winien był przedłożyć odpis KRS z daty obejmującej dzień, na który datowane jest znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo, zatem odpis aktualny na dzień 14 kwietnia 2014 r. W aktach sprawy znajduje się odpis KRS na dzień 21 września 2016 r. oraz przesłany na wezwanie Sądu odpis KRS na dzień 2 czerwca 2017 r. Zdaniem WSA, żaden z tych odpisów nie obrazuje stanu na dzień udzielenia pełnomocnictwa, zatem nie sposób wywieść, czy pełnomocnictwo udzielone zostało przez osobę wówczas do tego umocowaną. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła je w całości i wniosła o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Podkreśliła, iż udzielający pełnomocnictwa Prezes Zarządu - M. K. pełni tę funkcję od początku istnienia spółki i jest jej pierwszym prezesem. Tym samym przedłożony przez skarżącą odpis z KRS czynił zadość obowiązkowi wykazania umocowania M. K. do udzielenia stosownego pełnomocnictwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w nim zarzuty są trafne. W okolicznościach sprawy istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy odrzucone zaskarżonym postanowieniem zażalenie posiadało braki formalne, a jeżeli tak, czy dokonane wezwanie do uzupełnienia tych braków dawało podstawę do zastosowania przez Sąd I instancji rygoru odrzucenia zażalenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Wobec powyższego wskazać trzeba, że stosownie do art. 194 § 3 in principio p.p.s.a. zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Z art. 34 p.p.s.a. wynika, że strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. W przypadku gdy strona jest osobą prawną pismo musi być podpisane przez osoby pełniące funkcje organów, zgodnie z przepisami regulującymi sposób reprezentacji lub przez inne osoby upoważnione do reprezentowania takich osób, na co wskazuje art. 28 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie z art. 29 p.p.s.a. wynika, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jeżeli osobę prawną reprezentuje pełnomocnik, to stosownie do art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a. obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Z art. 46 § 3 p.p.s.a. wynika, że obowiązek złożenia ostatnio wymienionych dokumentów obciąża pełnomocnika, który winien załączyć je do pisma, które wnosi, jeżeli ich jeszcze nie złożył. Na tle powyższych uregulowań w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym wykazanie przez pełnomocnika procesowego umocowania do reprezentowania strony będącej osobą prawną wymaga złożenia nie tylko dokumentu pełnomocnictwa podpisanego przez osoby działające w imieniu tej osoby prawnej, ale także dokumentu potwierdzającego umocowanie tych osób do działania w imieniu osoby prawnej. Pojęcie pełnomocnictwa należy bowiem rozumieć całościowo jako komplet dokumentów niezbędnych dla wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę. Brak w tym zakresie jest brakiem formalnym uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Dokumentem wykazującym umocowanie do działania w imieniu strony skarżącej, będącej osobą prawną, jest niewątpliwie odpis z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Z art. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 700 – dalej: ustawa o KRS) wynika, że rejestr obejmuje podmioty, na które przepisy ustaw nakładają obowiązek uzyskania wpisu do tego Rejestru (w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością obowiązek wpisu do rejestru KRS wynika z art. 163 pkt 5 KSH). Zatem za prawidłową należy uznać praktykę, zgodnie z którą w przypadku spółek prawa handlowego odpowiednim dokumentem w rozumieniu wyżej wskazanych uregulowań jest dokument zawierający informacje z Krajowego Rejestru Sądowego. Stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy o KRS – Centralna Informacja wydaje odpisy, wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z Rejestru, które mają moc dokumentów urzędowych, jeżeli zostały wydane w postaci papierowej lub elektronicznej. Zgodnie natomiast z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie ustroju i organizacji Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowych zasad udzielania informacji z Rejestru i udostępniania kopii dokumentów z katalogu (Dz. U. 2011.297.1760, dalej: rozporządzenie MS) odpis z rejestru może być pełny lub aktualny. Według § 6 rozporządzenia MS, odpis pełny zawiera treść wszystkich wpisów w rejestrze pod danym numerem KRS, dokonanych od chwili pierwszego wpisu, z wyjątkiem wpisów niepodlegających ujawnieniu (ust. 1). Odpis aktualny zawiera aktualną treść wpisów w rejestrze pod danym numerem KRS (ust. 2). W myśl § 7 tego rozporządzenia wyciąg z rejestru zawiera aktualną treść wpisów dotyczącą podmiotu wpisanego do rejestru pod określonym numerem KRS, obejmującą wskazane przez wnioskodawcę działy rejestru. Tym samym każdy z ww. dokumentów, wydany przez Centralną Informację KRS zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli zawiera wpisy wykazujące umocowanie osób działających w imieniu strony może stanowić – w konkretnych okolicznościach – odpowiedni dokument z art. 29 p.p.s.a. dla wykazania podmiotu umocowanego do udzielenia w spółce prawa handlowego pełnomocnictwa procesowego. Decydujące znaczenie ma tu oczywiście treść dokumentu, o którym stanowi art. 29 p.p.s.a. Trzeba przy tym podkreślić, że przepis art. 29 p.p.s.a. nie określa w sposób jednoznaczny rodzaju dokumentu wykazującego stosowne umocowanie osoby uprawnionej do działania w imieniu osoby prawnej. Zatem dokumentem wykazującym umocowanie do reprezentacji osoby prawnej niekoniecznie musi być zawsze tylko odpis z KRS, gdyż może nim być każdy dokument należycie ujawniający zasady reprezentacji (por. post. NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1735/11, CBOIS). Umocowanie do dokonywania czynności w imieniu strony musi istnieć w dniu dokonywania tej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2007 r. (sygn. akt II CZP 92/07, opubl. OSNC 2008/11/126), iż do wykazania, że osoby działające jako organ osoby prawnej są uprawnione do udzielenia pełnomocnictwa procesowego, nie jest konieczne, aby aktualny bądź zupełny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego był sporządzony według stanu na dzień wystawienia dokumentu pełnomocnictwa procesowego. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy odnosząc się do uregulowań zawartych w ustawie o KRS oraz różnicując istotę pełnomocnictwa jako oświadczenia woli, a także sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa, trafnie zwrócił uwagę, że nie ma wystarczających argumentów na rzecz stanowiska, że do wykazania umocowania osób wchodzących w skład organu osoby prawnej, podlegającej wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, do udzielenia pełnomocnictwa konieczne jest przedstawienie odpisu z rejestru aktualnego w dniu sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa. Sąd Najwyższy zauważył, że wymaganie, aby odpis z rejestru był aktualny w chwili sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa, można traktować jako sytuację idealną, ale nie można jej - ze względu na potrzeby obrotu prawnego, w tym cywilnego postępowania sądowego - uznać za konieczną. Sąd Najwyższy wskazał ponadto, że wykazanie umocowania osób wchodzących w skład organu osoby prawnej do udzielenia pełnomocnictwa możliwe jest także na podstawie odpisu aktualnego albo zupełnego wystawionego przed dniem sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa. W sytuacji, w której okres pomiędzy datą sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa a datą dotyczącą stanu rejestru, według którego został wydany odpis, jest nadmiernie długi albo w okolicznościach sprawy powstaną wątpliwości co do aktualności wynikających z odpisu danych w chwili sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa, to w takim wypadku w grę wchodzi podjęcie czynności sprawdzających. Co prawda powyższa uchwała dotyczyła sądowego postępowania cywilnego i wydana została w sytuacji, gdzie data wystawienia pełnomocnictwa była późniejsza niż data dotycząca stanu rejestru, według którego został wydany odpis, niemniej zawarte w niej wskazania i przedstawiony sposób podejścia do kwestii oceny dokumentów potwierdzających umocowanie osób wchodzących w skład organów osób prawnych do udzielenia pełnomocnictwa nadają się do odpowiedniego zastosowania we wszystkich sprawach, gdzie pojawia się tego rodzaju problem. W rozpoznawanej sprawie zażalenie z dnia 15 marca 2017 r. na postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lutego 2017 r. wniósł pełnomocnik strony skarżącej, który legitymował się dokumentem pełnomocnictwa sporządzonym w dniu 14 kwietnia 2014 r. W ramach kontroli przewidzianej w art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił powyższe zażalenie Sądowi I instancji w celu usunięcia dostrzeżonych braków formalnych tego środka zaskarżenia, wskazując na brak dokumentu wykazującego umocowanie osoby uprawnionej do działania w imieniu skarżącej spółki w dacie sporządzenia pełnomocnictwa. W konsekwencji powyższego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2017 r., wezwano pełnomocnika skarżącej spółki do uzupełnienia braku formalnego zażalenia z dnia 15 marca 2017 r. przez nadesłanie oryginału lub kopii (poświadczonej za zgodność z oryginałem w sposób zgodny obowiązującymi przepisami) odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego skarżącej spółki, wykazującego, że osoba udzielająca pełnomocnictwa była do tego uprawniona w chwili dokonywania tej czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzenie przewodniczącego wzywające do uzupełnienia braków formalnych zażalenia nie precyzowało w jaki sposób – oczekiwany przez sąd – ma nastąpić uzupełnienie braków. Zauważyć należy, że treść zarządzenia przewodniczącego, a następnie wezwania skierowanego do pełnomocnika skarżącej stanowi powtórzenie zalecenia zawartego w rozstrzygnięciu NSA wydanym na podstawie art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., które było jedynie wskazówką określającą rodzaj stwierdzonego braku formalnego, który należało usunąć. Wykonanie wezwania w zakresie uzupełnienia stwierdzonego braku formalnego zostało przekazane Sądowi I instancji, który zważywszy na okoliczności wynikające z akt sprawy zobowiązany był wystosować właściwe wezwanie w tym przedmiocie. Wskazać należy, że wezwanie do uzupełnienia braków pisma (w tym wypadku zażalenia) powinno być tak jasne i niedwuznaczne, aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma budzi wątpliwości co do treści tego wezwania, nie można z tego wyprowadzić skutków niekorzystnych dla strony. Innymi słowy, niezachowanie któregokolwiek z tych wymagań pozbawia wezwanie sankcji (por. post. SN z dnia 9 czerwca 1999 r., sygn. III RN 6/99, OSNP 2000/9/343; post. SN z dnia 16 marca 2006 r., sygn., III SZ 1/06, OSNP 2007/9-10/148). Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych musi być też wykonalne. Skoro zaś art. 4 ust. 1-4b ustawy o KRS oraz § 5 rozporządzenia MS przewidują wydanie z rejestru tylko odpisów pełnych lub aktualnych, to sąd administracyjny wzywając pełnomocnika strony o przedłożenie dokumentu, którego wynikałoby upoważnienie osób udzielających pełnomocnictwa do reprezentacji spółki w dacie jego udzielenia, nie może nałożyć na niego obowiązku nieprzewidzianego tymi przepisami (por. wyroki NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. I FSK 1862/14; z dnia 29 września 2010 r., sygn. II FSK 1479/10, CBOIS). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skierowane do pełnomocnika skarżącej spółki wezwanie w zakresie uzupełnienia braku formalnego zażalenia było przede wszystkim nieprecyzyjne. Nie wynikało z jego treści czy Sąd domaga się przedłożenia odpisu pełnego, czy aktualnego odpisu z KRS, zatem już z tych przyczyn pozbawia je sankcji. Uwzględniwszy, że w aktach sprawy znajdował się dokument pełnomocnictwa sporządzony w dniu 14 kwietnia 2014 r. oraz odpis aktualny z KRS przedstawiający stan z rejestru na dzień 21 września 2016 r., co wskazywało na nadmiernie długi okres pomiędzy datą sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa a datą dotyczącą stanu rejestru (z tego powodu NSA w trybie art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § p.p.s.a. zwrócił zażalenie w celu usunięcia dostrzeżonego braku), w związku z czym powstały wątpliwości, czy osoba, która podpisała dokument była wówczas do tego umocowana, Sąd I instancji powinien te fakty zweryfikować, żądając przedstawienia przez pełnomocnika odpisu pełnego z KRS. Z przyczyn wyżej wskazanych zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Nie można natomiast podzielić argumentacji zażalenia, iż to sąd administracyjny mógł samodzielnie zweryfikować umocowanie M. K. do udzielenia pełnomocnictwa prasowego poprzez sprawdzenie systemu elektronicznego Krajowego Rejestru Sądowego. Przede wszystkim przepis art. 29 p.p.s.a. nie daje podstaw do samodzielnego uzupełniania braków pisma przez sąd lub przez przewodniczącego wydziału. To na stronie, stosownie do treści art. 29 p.p.s.a., spoczywa obowiązek wykazania nie tylko umocowania do działania w imieniu spółki konkretnych osób fizycznych wchodzących w skład organu zarządzającego, ale i sposobu jej reprezentacji. Nie zmienia tego regulacja wynikająca z art. 4 ust. 4a i ust. 4aa ustawy o KRS, zgodnie z którą Centralna Informacja bezpłatnie udostępnia, w ogólnodostępnych sieciach teleinformatycznych, aktualne informacje o podmiotach wpisanych do Rejestru oraz listę dokumentów zawartych w katalogu, a pobrane samodzielnie wydruki komputerowe aktualnych informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru mają moc równoznaczną z mocą dokumentów wydawanych przez Centralne Informacje, o których mowa w ust. 3, jeżeli posiadają cechy umożliwiające ich weryfikację z danymi zawartymi Rejestrze. Należy bowiem zauważyć, że na gruncie art. 37 § 1 i art. 29 p.p.s.a., to podmiot występujący w imieniu strony powinien wykazać swoje umocowanie. Rolą sądu jest natomiast sprawdzenie, czy podmiot ten wywiązał się ze spoczywającego na nim obowiązku, a jeżeli nie to podjęcie stosownych działań zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności przy zastosowaniu trybu przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a. Wskazać przy tym należy, że art. 37 § 1 p.p.s.a. i art. 29 p.p.s.a. nie zostały zmienione, tak jak analogiczny art. 89 § 1 zd. 3 k.p.c. Zgodnie z obowiązującym od dnia 8 września 2016 r. brzmieniem art. 89 § 1 zd. 3 k.p.c. złożenie dokumentu wykazującego umocowanie lub jego uwierzytelnionego odpisu nie jest wymagane, jeżeli stwierdzenie umocowania przez sąd jest możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną. Poza tym, tak jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, gdy badanie umocowania do udzielenia pełnomocnictwa dotyczy okresu minionego, czyli ma charakter historyczny, nie jest wystarczający dostęp elektroniczny do sieci teleinformatycznych, który umożliwia ustalenie informacji o podmiotach wpisanych do KRS według stanu na dzień sprawdzenia. W takiej sytuacji koniczne jest wezwanie do nadesłania odpisu pełnego z Rejestru w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. W tym zatem kierunku należy podjąć stosowne działania w rozpoznawanej sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do wydania orzeczenia w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, gdyż postanowienie rozpoznające zażalenie nie jest jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (tj. przepisy Rozdziału 1 Działu II), brak zaś odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stornami (Dział V, Rozdział 1), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu.