I SA/Wr 111/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia oleju napędowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odrzucić skargę. W sprawie postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek skarżącej wziął pod uwagę, że ta uchyliła się od przedstawienia żądanych informacji, tj. nie przedłożyła bilansu oraz rachunku zysków i strat za marzec, kwiecień, maj 2015 r. (w formie porównawczej). Wskazał, że z dokumentów jakie przedłożyła strona wynika, że w 2014 r. prowadziła ona działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów (przychód netto ponad 650.000 zł), a w 2015 r. dokonała dostaw towarów i usług o wartości 15.000 – 25.000 zł miesięcznie. Natomiast o braku środków finansowych strony skarżącej nie może zaś świadczyć jedynie wszczęcie i umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu braku skuteczności egzekucji z majątku strony, gdyż nie stoi to na przeszkodzie prowadzeniu przez spółkę dalszej działalności gospodarczej i uzyskiwaniu przychodów. Strona nie przedłożyła dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację gospodarczą i jej rzeczywiste możliwości finansowe są nieznane. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na to postanowienia. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę skarżącej. Postanowieniem z dnia 1 maja 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd drugiej instancji wskazał, że w sprawie spółka nie została prawidłowo wezwana do uiszczenia wpisu sądowego po prawomocnym rozpoznaniu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd drugiej instancji wskazał, że w sprawie nie został złożony kolejny wniosek o prawo pomocy. Ponadto zauważył, że nadal strona nie została prawidłowo wezwana do uiszczenia wpisu sądowego pomimo prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii co do zwolnienia z kosztów sądowych. Mając na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sędzia sprawozdawca zarządził w dniu 20 grudnia 2016 r. ponowne wykonanie pkt I zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 10 czerwca 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłka listowa zawierająca odpis przedmiotowego zarządzenia została doręczona pełnomocnikowi spółki skutecznie w dniu 30 grudnia 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożonej w dniu 15 maja 2015 r. pełnomocnik wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku załączono kserokopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz kserokopie tytułów wykonawczych wystawionych wobec spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy podlegało umorzeniu. Na wstępie zaznaczyć należy, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowienia z dnia 19 października 2015 r., które stało się prawomocne na skutek oddalenia zażalenia spółki przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponowienie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polegać powinno na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W ocenie Sądu, nie doszło do takiej zmiany okoliczności, która uzasadniałaby przyznanie skarżącej prawa pomocy. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. We wniosku o prawo pomocy spółka podniosła wszystkie te okoliczności, które do tej pory były przedmiotem orzekania zarówno przez WSA we Wrocławiu, jak i NSA. Jako nową okoliczność spółka wskazała wszczęcia nowych postępowań egzekucyjnych oraz bezskuteczność dotychczasowych. Należy zauważyć, że już na etapie pierwotnego wniosku o prawo pomocy wobec spółki była prowadzona egzekucja na łączną kwotę ponad 5.000.000 zł. Rozpatrując pierwotny wniosek strony Sąd zaś ustalił, że z ze sprawozdania za 2014 r. oraz z deklaracji VAT-7 wynika, iż spółka prowadziła rentowną działalność gospodarczą, a 2014 rok zamknęła dodatnim wynikiem finansowym. Przychody wyniosły ponad 600.000 zł. Na bieżąco dokonywała dostaw i zakupów, przy czym poza rachunkami bankowymi, które są objęte zajęciem egzekucyjnym, a ich saldo wynosi 0 zł. Niewątpliwie na moment wniesienia skargi – a ten jest kluczowy w sprawie – skarżąca osiągała znaczny przychód oraz zysk netto. Była więc w stanie uiścić koszty związane ze zainicjowanymi przez siebie sprawami sądowoadministracyjnymi. Sąd pragnie podkreślić, że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wyczerpanie zaś środków już na obecnym etapie sądowym może znaczyć tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe, w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy. Należy ponownie przypomnieć, że skarżąca nie może przerzucać na Skarb Państwa, a tym samym pozostałych podatników, skutków podjętej przez siebie decyzji, sprowadzającej się do odwleczenia w czasie uiszczenia wpisu sądowego, do którego w praktyce sprowadzają się koszty sądowe w sprawach przed sądami administracyjnymi. Trzeba zauważyć, że oceniając zasadność przyznania skarżącej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Należy także zauważyć, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA). W tych okolicznościach sprawy, Sąd uznał, że wobec wniosku skarżącej zastosowanie powinien znaleźć art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Niewątpliwie brak zmiany okoliczności faktycznych uzasadnia stwierdzenie, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy było zbędne. W efekcie, Sąd – na podstawie art. 249a p.p.s.a. – umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącej spółki o zwolnienie jej od kosztów sądowych, o czym orzekł w pkt I postanowienia. W pozostałym zakresie należy zauważyć, że zgodnie z art. 219 § 1 p.p.s.a. opłatę sądową (wpis) należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W oparciu o art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pismem podlegającym opłacie jest także skarga. W myśl art. 220 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W przypadku, gdy nie został uiszczony odpowiedni wpis, przewodniczący w oparciu o art. 220 § 1 zd. drugie w zw. z § 3 p.p.s.a. wzywa wnoszącego skargę, aby pod rygorem jego odrzucenia, uiścił wpis, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Bezskuteczny upływ tego terminu skutkuje, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzuceniem skargi przez sąd. W sprawie strona skarżąca wniosła skargę w piśmie z dnia 15 maja 2015 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 19 października 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy, skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 30 grudnia 2016 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie – o czym była mowa powyżej – należało uznać za zbędne. Zgodnie zaś ze stanowiskiem judykatury, Sąd – po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy – ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2012 r., I OZ 307/12, LEX nr 1166089). Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do Sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w przedmiocie kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie. Odmienne postępowanie Sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Z uwagi na powyższe, Sąd – na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. – odrzucił skargę, o czym orzekł w pkt II postanowienia.