III SAB/Kr 88/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Barbara Pasternak Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. B. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości I. zobowiązuje Prezydenta Miasta do załatwienia wniosku skarżącej z dnia 7 listopada 2011 r. o rozgraniczenie nieruchomości i wydania w tej sprawie stosownego aktu w terminie sześciu tygodni od zwrotu akt, II. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. wymierza Prezydentowi Miasta grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych, IV. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca – J. B. (dalej skarżąca) - wniosła pismem z dnia 16 listopada 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie za pośrednictwem Prezydenta Miasta skargę na bezczynność tego organu, zarzucając mu przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy z wniosku z dnia 7 listopada 2011 r. o dokonanie rozgraniczenia nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] obręb [...] w N przy ul. G. W piśmie tym wniosła także o wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej ustawowej wysokości. Skarżąca poprzedziła skargę zażaleniem z dnia 28 grudnia 2011 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Stan faktyczny niniejszej sprawy przedstawia się następująco: Skarżąca wniosła w dniu 7 listopada 2011 r. do Prezydenta Miasta żądanie o dokonanie rozgraniczenia stanowiącej jej własność nieruchomości gruntowej, obejmującej działkę nr [...] położoną w obrębie [...] przy ul. G w N, z nieruchomością obejmującą działkę nr [...], położoną w obrębie [...], stanowiącą własność T. W. Pismem z dnia 16 listopada 2011 r., doręczonym skarżącej w dniu 24 listopada 2011 r., organ wezwał ją o uzupełnienie wniosku o rozgraniczenie poprzez dołączenie oryginałów odpisów z ksiąg wieczystych w terminie do 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie pismem z dnia 28 listopada 2011 r., kwestionując w nim zasadność żądania organu. Organ pismem z dnia 12 grudnia 2011 r. pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącą odpisów z ksiąg wieczystych. Skarżąca pismem złożonym w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w dniu 28 grudnia 2011 r. wniosła zażalenie na Prezydenta Miasta w związku z nierozpoznaniem jej wniosku o dokonanie rozgraniczenia. W treści uzasadnienia zażalenia przedstawiła polemikę co do zasadności wezwania jej do przedstawienia odpisów z ksiąg wieczystych, a co za tym idzie, z pozostawieniem jej wniosku bez rozpatrzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 29 maja 2015 r. postanowienie nr [...] uznające zażalenie skarżącej za uzasadnione i wyznaczyło Prezydentowi Miasta 30-dniowy termin na załatwienie sprawy w formie przewidzianej, uznając, że organ ten nie miał podstaw do pozostawienia bez rozpoznania wniosku skarżącej o rozgraniczenie z uwagi na to, iż wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku nie dotyczyło braków podania określonych przez przepisy prawa. Prezydent Miasta wezwał następnie skarżącą pismem z dnia 22 czerwca 2015 r. do uzupełnienia braku formalnego wniosku o rozgraniczenie poprzez złożenie wniosku przez męża skarżącej A. B. z uwagi na to że jest on współwłaścicielem nieruchomości, która miała być rozgraniczana oraz dołączenie aktualnego oryginału odpisu z księgi wieczystej [...] obejmującego działkę o nr ewid. [...] w obrębie [...] – w terminie do 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 4 lipca 2015 r., zakwestionowała zasadność tego wezwania, przedstawiając jednocześnie stanowisko, że złożenie wniosku o rozgraniczenie nieruchomości należy do czynności zachowawczych i podjąć ją może każdy ze współwłaścicieli. Organ zwrócił się w dalszej kolejności pismem z dnia 16 lipca 2015 r. do Starostwa Powiatowego z zapytaniem w kwestii dokumentów (szkiców, operatów), które mogą stanowić podstawę wznowienia znaków granicznych pomiędzy nieruchomościami wskazanymi we wniosku o rozgraniczenie. Starosta Powiatowy przesłał w ślad za pismem z dnia 5 sierpnia 2015 r. (data wpływu do organu w dniu 6 sierpnia 2015 r.) dokumenty związane z przedmiotowymi nieruchomościami. Prezydent Miasta pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r. zawiadomił strony postępowania (właścicieli działek sąsiadujących z rozgraniczanymi) o wpłynięciu wniosku o rozgraniczenie i prawie do składania w sprawie wyjaśnień. W odpowiedzi na skargę na bezczynność Prezydent Miasta wniósł o jej oddalenie, uznając, że nie pozostawał w bezczynności, gdyż w okresie od 20 stycznia 2012 r. do dnia 3 czerwca 2015 r. akta sprawy znajdowały się w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w związku z koniecznością rozpoznania zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zakres kontroli działalności administracji publicznej i stosowania przez wojewódzkie sądy administracyjne środków przewidzianych w P.p.s.a. określa art. 3 tej ustawy. Zgodnie z § 2 tego przepisu kontrola obejmuje oprócz orzekania w sprawach skarg na decyzje administracyjne, wskazane w tym przepisie postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjny i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem tych postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, między innymi skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, a także na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest bezczynność Prezydenta Miasta w sprawie z wniosku skarżącej o rozgraniczenie nieruchomości. Z przepisu art. 149 P.p.s.a. wynika, że istota skargi na bezczynność polega na tym, iż sąd, uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Stan bezczynności organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2003 r., IV SAB/Wa 109/07). Zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej do sądu administracyjnego możliwe jest natomiast tylko w takim zakresie, w jakim możliwe jest zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów (art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1-4a P.p.s.a.). Przepisy te bowiem określają przedmioty zaskarżenia, wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, a tym samym zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Zatem skarga na bezczynność jest pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. Oznacza to, że skarga na bezczynność organów zasadna może być tylko w tych przypadkach, w których organy zobowiązane do wydania decyzji i postanowień, bądź do dokonania określonej czynności, z ustawowego obowiązku nie wywiążą się w określonym terminie, a także wówczas, gdy skargę składa uprawniony do tego podmiot. Sąd rozpatrując skargę na bezczynność ogranicza się więc do kontroli, czy skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a. oraz czy zwłoka w załatwieniu sprawy przekroczyła terminy określone w przepisach prawa i czy przed wniesieniem do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu administracji strona wyczerpała tryb, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.). Bez wątpienia w rozpatrywanej sprawie skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a. Z regulacji prawa geodezyjnego i kartograficznego wynika, że postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 prawa geodezyjnego i kartograficznego) Rozgraniczenie nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy (art. 29 ust. 3 prawa geodezyjnego i kartograficznego). Art. 1 pkt 1 k.p.a. wskazuje, że ma zastosowanie w sprawach pozostających we właściwości organów administracji publicznej rozstrzyganych decyzją administracyjną. Rozstrzygnięcie sprawy o rozgraniczenie może zakończyć się, poza wyjątkiem w postaci zawarcia ugody granicznej (art. 31 ust. 4 prawa geodezyjnego i kartograficznego), wydaniem decyzji administracyjnej o: rozgraniczeniu nieruchomości (zatwierdzającej przebieg ustalonych w toku postępowania granic – art. 33 ust. 1 prawa geodezyjnego i kartograficznego), umorzeniu i przekazaniem sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 prawa geodezyjnego i kartograficznego), umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 4 prawa geodezyjnego i kartograficznego. Z art. 30 ust. 4 prawa geodezyjnego i kartograficznego wynika też, że organ zobowiązany jest wydać postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. Prawo geodezyjne i kartograficzne zawiera, co prawda odmienne regulacje: doręczeń wezwań na grunt (art. 32 ust. 1 – 4 prawa geodezyjnego i kartograficznego), obligujące do przeprowadzenia "rozprawy granicznej" (art. 32 ust. 5 prawa geodezyjnego i kartograficznego), wnoszenia środka zaskarżenia od decyzji zatwierdzającej granice (art. 33 ust. 3 prawa geodezyjnego i kartograficznego), źródeł dowodowych (art. 31 ust. 2 i 3 prawa geodezyjnego i kartograficznego), ale odpowiednie stosowanie do postępowania rozgraniczeniowego przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie nieuregulowanym w prawie geodezyjnym i kartograficznym – na podstawie art. 1 pkt 1 k.p.a. pozostaje bez zastrzeżeń. Z powyższego wynika zatem, że prezydent miasta nie tylko, że ma kompetencję do prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego (art. 29 ust. 3 prawa geodezyjnego i kartograficznego), ale również przepisy prawa materialnego (prawa geodezyjnego i kartograficznego) określają mu pewien zakres podejmowanych w tym postępowaniu władczych bądź procesowych działań (artykuły: 30, 33 do 34 prawa geodezyjnego i kartograficznego), co przy skutecznym złożeniu wniosku o rozgraniczenie, pochodzącym od osoby posiadającej interes prawny, powoduje, iż mamy do czynienia ze sprawą administracyjną, administracyjnym postępowaniem w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości (por. m. in. M. Durzyńska w: Rozgraniczenie i podział nieruchomości, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 57 – 62). Skarga na bezczynność podlegała zatem merytorycznemu rozpatrzeniu, zwłaszcza, że jak uznał w tym wypadku Sąd, skarżąca wyczerpała tryb, o którym mowa w art. 37 k.p.a., bowiem wniosła, zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie przez Prezydenta Miasta do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r., nr [...], uznało zażalenie za uzasadnione i wyznaczyło Prezydentowi dodatkowy, trzydziestodniowy termin na załatwienie sprawy w formie prawem przewidzianej. W ocenie Sądu skarżąca zasadnie zarzuca Prezydentowi Miasta, że pozostaje on w stanie bezczynności. Zasadne jest twierdzenie skarżącej, że Prezydent Miasta w określonym Kodeksem postępowania administracyjnego i dodatkowo w wyznaczonym terminie, nie załatwił jej wniosku o rozgraniczenie nieruchomości. Nie pozbawia zasadności tego zarzutu pozostawienie przez Prezydenta Miasta wniosku skarżącej bez rozpoznania wskutek nieuzupełnienia przez nią, pomimo uprzedniego wezwania, jego braków formalnych. W tym zakresie przepisy prawa geodezyjnego i kartograficznego nie ustalają żadnych dodatkowych warunków podania. Z pewnością nie jest brakiem formalnym wniosku o rozgraniczenie nieruchomości nie dołączenie dokumentów w postaci odpowiednich odpisów z ksiąg wieczystych. Trafnie więc wskazało SKO, że ważne jest, by podanie to spełniało wymogi zawarte w art. 63 k.p.a., tj. zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz być przez tą osobę podpisane, jeżeli jest wnoszone na piśmie. W tym zatem przypadku pozostawienie wniosku skarżącej bez rozpoznania, jak wynika z pisma organu z dnia 12 grudnia 2011 r., znak: [...], było pozbawione prawnych racji. Trafne jest również stanowisko skarżącej, że również i drugie wezwanie skarżącej o uzupełnienie wniosku, podkreślić przy tym należy, już pozostawionego, aczkolwiek bezpodstawnie, bez rozpoznania, nie miało uzasadnionych podstaw. Podzielić należy stanowisko, że każdy ze współwłaścicieli, posiadający tytuł prawny do nieruchomości, której granice stały się sporne, może złożyć wniosek o rozgraniczenie nieruchomości. Jak już zauważył Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 maja 1994 r., sygn. III CZP 62/94 (nie publ.) o legitymacji w sprawie o rozgraniczenie gruntów decyduje bowiem prawo do gruntu stanowiącego przedmiot rozgraniczenia. Zatem legitymowanym do złożenia wniosku o rozgraniczenie jest nie tylko właściciel nieruchomości, której granice stały się sporne, ale również każdy ze współwłaścicieli. Żądanie rozgraniczenia (ustalenia przebiegu granicy) zmierza do utrzymania istniejącego stanu prawnego, stanowi więc czynność zachowawczą w rozumieniu art. 209 Kodeksu cywilnego. Do wykonywania takich czynności uprawniony jest każdy ze współwłaścicieli. Pogląd o przysługiwaniu każdemu ze współwłaścicieli nieruchomości legitymacji do złożenia wniosku o rozgraniczenie w orzecznictwie sądowym jest od dawna utrwalony (vide: orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1962 r., sygn. III CR 237/62 – OSN 1963, poz. 48 oraz uchwała tego Sądu z dnia 22 października 1968 r., sygn. akt III CZP 98/68 – OSN 1969, poz. 188). W takim stanie rzeczy, skarżąca złożyła do właściwego i kompetentnego organu spełniające wymogi podanie z jasno określonym żądaniem, pochodzącym od osoby posiadającej interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. W sytuacji nawet zmiany stanu prawnego nieruchomości podlegającej rozgraniczeniu, nieuzasadnionym było warunkowanie wydania postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego (art. 30 ust. 4 prawa geodezyjnego i kartograficznego) z wniosku skarżącej o uzupełnienie go przez złożenie żądania przez drugiego ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości i dołączenie aktualnego odpisu z ksiąg wieczystych. Czym innym jest bowiem kwestia związana z ustaleniem, czy podanie złożyła strona posiadająca interes prawny, a czym innym jest kwestia ustalenia prawidłowego kręgu stron postępowania, niezbędna dla zapewnienia wszystkim stronom tego postępowania czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Zdaniem Sądu, skoro czynność złożenia żądania o rozgraniczenie nieruchomości jest czynnością zachowawczą, to nie wydanie postanowienia wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 30 ust. 3 prawa geodezyjnego i kartograficznego jest stanem bezczynności Prezydenta Miasta. Bez znaczenia są przy tym spory doktrynalne odnoszące się do kwestii związanej z datą uruchomienia tego rodzaju postępowania – czy datą wszczęcia jest także w tym przypadku data doręczenia organowi wniosku strony (jak to stanowi art. 61 § 3 k.p.a.), czy też datą tą jest data wydania postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, zważywszy na to, że art. 30 prawa geodezyjnego i kartograficznego, jako lex specialis, wymaga wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2000 r., sygn. akt II SA/Łd 1077/97, OSP 2002/7-8/99). Ponadto nawet z odpowiedzi na skargę wynika, że kwestia ustalenia kręgu stron, nie należała do szczególnie skomplikowanych, gdyż organ nie podnosił np. o konieczności ustalania np. następców prawnych którejś ze stron tego postępowania, a co za tym idzie i konieczności uzyskania stosownego postanowienia, sądu powszechnego, czy też postanowień tego sądu. Na tym etapie nie była to też kwestia związana ze składaniem oświadczenia woli przez współwłaściciela co do przebiegu granicy, niezbędna np. przy ugodzie. Tego rodzaju działanie organu nie można więc było ocenić inaczej, jak tylko jako rażące. Rażącym naruszeniem prawa jest bowiem stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Podkreślić jednak należy, że kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określonego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Do uznania zatem, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych terminów i to nawet kilkukrotne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Okoliczności powodujące zwłokę organu oraz jego działania w toku mają więc także znaczenie dla tej oceny. W tym wypadku, zdaniem Sądu, opóźnienie w załatwieniu wniosku skarżącej w racjonalnym terminie, nosiło takie cechy. Nie mogło być inaczej ocenione, jak rażące, nieuzasadnione, dwukrotne wezwanie skarżącej o uzupełnienie jej wniosku o rozgraniczenie, prawnie pozbawione wszelkich racji pozostawienie go bez rozpoznania i warunkowanie wydania postanowienia o wszczęciu postępowania koniecznością złożenia żądania o rozgraniczenia przedmiotowej nieruchomości przez drugiego z jej współwłaścicieli i przedłożenie aktualnego odpisu z księgi wieczystej. Oceny tej nie może złagodzić także argumentacja organu, że nie mógł załatwić także tej sprawy z tego powodu, że we wskazanym okresie czasu, akta administracyjne sprawy znajdowały się w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Po pierwsze, organ prowadzący postępowanie nie może uzasadniać bezczynności w prowadzeniu postępowania tym, że wynik tego postępowania zależy od wyniku innego postępowania. Po drugie, brak akt administracyjnych nie może być uznany za niezależną od organu przyczynę, gdyż posiadanie akt niezbędnych do załatwienia sprawy, jest kwestią organizacyjną. Nic nie stało na przeszkodzie, by Prezydent Miasta, mający jako organ siedzibę w tym samym mieście co Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwrócił się do Kolegium o ich wypożyczenie (por. min. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1257/14; Lex nr 1657906, czy wyrok NSA z 13 października 2015 r., sygn. akt II OSK 285/15; Lex nr 1987175). Powyższe uzasadniało więc nałożenie na Prezydenta Miasta grzywny, zgodnie z postanowieniami art. 149 § 2 P.p.s.a., zgodnie z wnioskiem skarżącej. Wymierzenie organowi grzywny w wysokości 2000 zł mieści się w wysokości określonej art. 154 § 6 P.p.s.a., ale przede wszystkim, jest w ocenie Sądu adekwatne do stanu bezczynności organu i nieuzasadnionych podejmowanych wezwań oraz czynności materialno - technicznej w postaci pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a oraz § 2, a także art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w punktach: I sentencji wyroku, zobowiązując Prezydenta Miasta do załatwienia wniosku skarżącej i wydania w tej sprawie stosownego aktu administracyjnego w terminie 6 tygodni od zwrotu akt administracyjnych, II sentencji wyroku, stwierdzając, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III sentencji wyroku, wymierzając organowi grzywnę w wysokości 2000 zł., IV sentencji wyroku zasądzając zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.