I OZ 165/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [..] z siedzibą w W. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [..] z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [..] października 2016 r., nr [..] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt: IV SA/Po 1061/16 wezwano skarżące Stowarzyszenie [..] z siedzibą w W. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [..] października 2016 r., nr [..] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Skarżące Stowarzyszenie wniosło zażalenie pismem z dnia 27 grudnia 2016 r. wnosząc o uchylenie zarządzenia jako sprzecznego z treścią art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) przewidującego zwolnienie od wpisu sądowego dla organizacji pożytku publicznego w sprawach własnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ze złożonego do akt sprawy odpisu z Rejestru Stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego, wynika że skarżące Stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego, której celem jest upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji oraz wspieranie działań monitorujących i edukacyjnych na rzecz zwiększania przejrzystości i uczciwości życia publicznego, w tym: 1) działanie na rzecz swobodnego dostępu do informacji publicznej, 2) działanie na rzecz efektywnego, praworządnego, przejrzystego i otwartego na kontrolę obywatelską gospodarowania majątkiem publicznym i zarządzania politykami publicznymi, 3) wspieranie merytoryczne i finansowe osób w sprawowaniu kontroli obywatelskiej, 4) podejmowanie działań na rzecz propagowania etyki życia publicznego i aktywności służących przeciwdziałaniu korupcji. Wobec treści art. 239 § 2 p.p.s.a. w sprawie wymagane jest ustalenie, czy Stowarzyszenie działa we własnej sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt: II OZ 650/16; z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt: II OZ 420/16; z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt: II OZ 1283/15, publ. CBOSA). Procedura sądowoadministracyjna zawęża bowiem wyłączenie podmiotowe w zakresie uiszczania wpisu sądowego, które dotyczy organizacji pożytku publicznego, tylko do spraw własnych, jakie prowadzą. Ponadto zauważyć należy, że kwestia ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą obowiązkiem jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych. Wszystkie odstępstwa od tej zasady, wynikające z regulacji szczególnych, w tym z art. 239 p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej, a niekiedy wręcz zawężającej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski: komentarz do art. 240 [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, C.H.BECK, Warszawa 2015, s. 907). Reguły te są pomocne przy odkodowaniu pojęcia “sprawy własnej", o której mowa w art. 239 § 2 p.p.s.a. W związku z tym pojęcie to odnosić należy nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona, ale w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Sformułowanie “sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie, nie można uznać, że Stowarzyszenie [..] z siedzibą w W. występuje jako strona we “własnej sprawie" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem realizacji przez stronę skarżącą jej celów statutowych, a zatem sfery działalności zewnętrznej Stowarzyszenia, co nie wpływa bezpośrednio na jego prawa i obowiązki oraz nie zmienia jego sytuacji prawnej. Nie można bowiem utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową, gdyż w takim przypadku zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt: I OZ 957/16 oraz sygn. akt: I OZ 1013/16). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie korzysta ze zwolnienia zawartego w art. 239 § 2 p.p.s.a., tj. zwolnienia z obowiązku uiszczania opłat sądowych, to Stowarzyszenie prawidłowo zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.