I SA/Rz 75/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprzeciwu "A" sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 75/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o.. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 75/17 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 8 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił A. (dalej Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...], w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 r. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Spółka podkreśliła, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie chociażby części kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi. Podała, że nie dysponuje środkami trwałymi, nie uzyskuje żadnych dochodów, a jej stan konta wynosi 0 zł. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, prawo pomocy w zakresie częściowym powinno zostać przyznane stronie, jeżeli na podstawie złożonego przez nią oświadczenia na urzędowym formularzu - uprawdopodobnione zostało, iż nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W tym kontekście Spółka uznała, że wypełniła wszelkie przesłanki niezbędne do udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest wniosek A. o zwolnienie od kosztów sądowych, który wchodzi w zakres tzw. częściowego prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (245 § 3 P.p.s.a.). To jednak z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - wynika, że osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ustawodawca określając przesłankę udzielenia takiego wsparcia wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Nadto, prawodawca przesądził też, że omawiane dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdyż nawet spełnienie wskazanej w powyższej regulacji przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe związane jest z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. regułą, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. WSA na podstawie złożonego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy - oświadczenia o majątku i dochodach, ustalił, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 55 000 zł. Zgodnie z oświadczeniem, spółka aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, a stan jej środków w kasie wynosi 0 zł. Oprócz tego skarżąca stwierdziła, że nie posiada danych na temat wartości jej środków trwałych, ani wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy. We wniosku Spółka podała, że nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jej działalności, a środków takich nie jest też w stanie wygospodarować. Jak wynika z zalegającego w aktach sprawy odpisu aktualnego z Krajowego Rejestru Sądowego jedynym udziałowcem skarżącej jest A. B., pełniący jednocześnie funkcję prezesa zarządu spółki. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 400 zł. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. II FZ 987/12). Podkreślić należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. l GZ 147/08 oraz z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08). Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że sytuacja skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie strona wskazuje, że nie stać ją na opłacenie w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych, bez utrzymania koniecznego dla jej działalności i powtórzyła jak we wniosku, że jej kapitał zakładowy wynosi 55 000 zł, aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, a stan jej środków w kasie jest równy 0 zł. Powyższa argumentacja wskazuje, że strona nie podejmuje żadnych starań, aby z własnych środków ponieść koszty postępowania sądowego, lecz liczy jedynie na pomoc państwa. Od strony, zwłaszcza jeśli jest spółką prawa handlowego należy oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie. W ocenie Sądu jeżeli Spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swojego jedynego udziałowcy, z woli którego funkcjonuje w obrocie prawnym. Prezes zarządu Spółki, decyzją którego Spółka powstała nie może pozostawać bierny w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Nie można bowiem stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodać należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także koszty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. I OZ 809/07). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W informacji odpowiadającej odpisowi z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego się do Spółki brak jest wpisów dotyczących prowadzenia wobec niej postępowania upadłościowego, jej rozwiązania, czy choćby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. To zaś, że aktualnie Spółka ma problemy finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej sprzeciwu. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wynikający z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiotem przeważającej działalności Spółki jest wydobycie żwiru i piasku, wydobywanie gliny i kaolinu. To jednak jako przedmiot pozostałej działalności przedsiębiorcy wymieniona została m.in.; działalność związana z rozbiórką i burzeniem obiektów budowlanych, przygotowaniem terenu pod budowę, a także działalność dotycząca produkcji komputerów i urządzeń peryferyjnych, robót związanych z budową dróg i autostrad, czy też sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek. W tej perspektywie trudno uznać, aby Spółka nie miała możliwości przy prowadzeniu tak szerokiej działalności gospodarczej, pokrycia kosztów związanych z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa. Odnosząc się zatem do podniesionej w sprzeciwie kwestii braku dochodów Spółki, stwierdzić należy, że ocena ta nie może być przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Mając na uwadze ciągłą aktywności gospodarczą Spółki i wysokości jej kapitału zakładowego, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby jej swoistego rodzaju uprzywilejowanie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.