I OZ 1171/17

Dnia 28 lipca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wójta Gminy Bielsk Podlaski na postanowienie zawarte w punkcie 5 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 kwietnia 2017 r. o sygn. akt II SAB/Bk 34/17 zasądzające od Wójta Gminy Bielsk Podlaski na rzecz skarżącego F. kwotę 607,40 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi F. na bezczynność Wójta Gminy Bielsk Podlaski postanawia: uchylić punkt 5 (piąty) zaskarżonego wyroku i odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowanie sądowego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu sprawy ze skargi F. w Warszawie na bezczynność Wójta Gminy Bielsk Podlaski w przedmiocie informacji publicznej, wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2017 r. o sygn. akt II SAB/Bk 34/17, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy Bielsk Podlaski do załatwienia, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej, wniosku F. w Warszawie z dnia 4 listopada 2016 roku. Ponadto Sąd stwierdził, że Wójt Gminy Bielsk Podlaski dopuścił się bezczynności i że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Sąd ten oddalił wniosek o wymierzenie organowi grzywny. W punkcie 5 rzeczonego wyroku WSA w Białymstoku zasądził od Wójta Gminy Bielsk Podlaski na rzecz skarżącego F. w Warszawie kwotę 607,40 (sześćset siedem złotych czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, w pkt 5 wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz strony skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. Do kosztów zaliczono wpis sądowy (100 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), koszty korespondencji (10,40 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Zażalenie na powyższe postanowienie zawarte w punkcie 5 wyroku wniósł Wójt Gminy Bielsk Podlaski. Postawił w nim zarzut naruszenia art. 206 p.p.s.a. przez obciążenie Wójta Gminy Bielsk Podlaski kosztami procesu w całości, w sytuacji gdy skarżący celowo wywiódł skargę do sądu nie wzywając skarżącego do uzupełnienia informacji publicznej, zaś skarżący zaraz po powzięciu wiedzy o zarzucie bezczynności udostępnił żądaną informację publiczną, a skala skarg składanych przez F. sądu administracyjnego w podobnych sprawach oraz brak wykorzystania otrzymanej informacji w jakimkolwiek zakresie uzasadnia twierdzenie, że skargi są składane nie w celu ochrony jawności życia publicznego, a w celu otrzymania zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu zażalenia Wójt wskazał, że charakter sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika nie przyczynił się w istotny sposób do wyjaśnienia sprawy. Zaznaczył, że ta sama skarżąca reprezentowana przez tego samego pełnomocnika wniosła wiele skarg na bezczynność organów w kraju, posługując się jednakowym szablonem. Argumentacja skargi była niezindywidualizowana. W ocenie składającego zażalenie, obniżenie zasądzonych kosztów lub całkowita odmowa ich zwrotu pozwoli ukrócić praktyki niektórych organizacji wykorzystujących wnoszenie skarg do sądu wyłącznie w celu otrzymania zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu po dniu 15 sierpnia 2015 r., sąd administracyjny może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Jak wskazuje się w literaturze, w nowym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje dużą swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4). Doktryna zaznacza, że art. 206 p.p.s.a. przyznaje po stronie uznanie, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Art. 206, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 774). W orzecznictwie wskazano, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienie NSA z dnia 13 września 2016 r. o sygn. akt I OZ 930/16; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnionym przypadkiem pozwalającym zastosować sądowi administracyjnemu art. 206 p.p.s.a. jest powzięcie przez sąd administracyjny poważnych, uzasadnionych znanymi mu okolicznościami wątpliwości, czy wniesienie w sprawie skargi nie stanowi nadużycia prawa. Jak szczegółowo wyjaśniono to w postanowieniu NSA z dnia 16 października 2015 r. (I OSK 1992/14), nadużyciem prawa jest wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. W największym zaś skrócie, celem i funkcją postępowania przed sądem administracyjnym jest rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony. Wnoszenie zatem do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności administracji) czy której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wątpliwość Wójta, czy celem wniosku o informację publiczną – jak też późniejszej skargi – jest faktycznie uzyskanie wnioskowanej informacji publicznej, czy też stanowi to jedynie pretekst do osiągnięcia innego rezultatu. Wskazują na to okoliczności podniesione w zażaleniu: seryjność i podobieństwo skarg F. (według Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach, kilkadziesiąt spraw z zakresu informacji publicznej rozpoznanych lub oczekujących na rozpoznanie, z udziałem tego samego pełnomocnika), niskokosztowy druk skargi (wskazujący na oszczędność atramentu – wyblakłość liter) oraz wniesienie skargi bez podjęcia innych działań sygnalizujących organowi, że udzielona odpowiedź jest niepełna. Rodzi to uzasadnione doświadczeniem życiowym wątpliwości, czy istotnie funkcją skargi jest doprowadzenie do uzyskania żądanej informacji (usunięcia bezczynności) czy też do uzyskania zwrotu kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny odnotowuje ponadto (informacje w prosty sposób dostępne na oficjalnych stronach w Internecie – możliwe do odnalezienia przez skorzystanie z wyszukiwarki internetowej – stanowią informacje powszechnie znane: zob. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2015 r., I OSK 2296/13), że F. występuje także w postępowaniach dotyczących klauzul niedozwolonych (zob. np. XVII AmC 635/16), co świadczy o jej modelu działania. Jednocześnie uwzględnić należy, że jak trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, stwierdzona przez ten Sąd bezczynność organu nie miała charakteru celowego, zaś Wójt podejmował na każdym etapie działania – nie zawsze dostateczne – mające zrealizować oczekiwanie wnioskodawcy. Konkludując, rację ma składający zażalenie Wójt, że Sąd pierwszej instancji powinien był zastosować art. 206 p.p.s.a., gdyż zachodzi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym, uchylając zawarte w punkcie 5 (piątym) wyroku WSA w Białymstoku z dnia 12 kwietnia 2017 r. o sygn. akt II SAB/Bk 34/17 postanowienie o kosztach postępowania sądowego i orzekając o odstąpieniu w całości od zasądzenia zwrotu tych kosztów od Wójta Gminy Bielsk Podlaski na rzecz F. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w oparciu o art. 197 § 2 w zw. z art. 188 w zw. z art. 206 p.p.s.a.