II FZ 600/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Aleksandra Wrzesińska – Nowacka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 633/16 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi E. I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 633/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 633/16 w sprawie ze skargi E. I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że ww. wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił ww. skargę. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, referendarz sądowy zwolnił podatniczkę od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niej doradcę podatkowego. Pismem z dnia 23 maja 2017 r. Krajowa Rada Doradców Podatkowych poinformowała, że wyznaczyła dla skarżącej doradcę podatkowego P. L. Pismo informujące P. L., że został wyznaczony do reprezentowania skarżącej w ramach prawa pomocy, zostało mu doręczone w dniu 30 maja 2017 r. W dniu 19 lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącej wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku, składając jednocześnie skargę kasacyjną. We wniosku podniósł, że w piśmie informującym go o wyznaczeniu jako pełnomocnika znalazło się jedynie doprecyzowanie, iż wyznaczony został pełnomocnikiem w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2016 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Pełnomocnik wskazał, że w pismach tych nie było bezpośrednio wskazane, na jakim etapie znajduje się przedmiotowa sprawa i jaki jest zakres umocowania. Pełnomocnik przyznał, że przyjął błędnie, że sprawa jest na etapie niezakończonego jeszcze postępowania przed Sądem pierwszej instancji, w związku z czym nie był świadomy upływającego terminu na złożenie skargi kasacyjnej. Wielokrotne próby kontaktu ze skarżącą celem ustalenia stanu faktycznego oraz okoliczności istotnych dla sprawy nie dały pozytywnego rezultatu. Dopiero pismem WSA w Poznaniu z dnia 10 lipca 2017 r. (doręczonym dnia 13 lipca 2017 r.) wskazane zostało, że ww. wyrokiem Sądu z dnia 19 stycznia 2017 r. oddalono skargę podatniczki. Wobec tego dopiero w tym dniu powziął de facto wiedzę o tym, że wyrok pierwszej instancji już zapadł. Pełnomocnik potwierdził, że pismo, za pomocą którego został poinformowany o wyznaczeniu jako pełnomocnika dla podatniczki, doręczono mu w dniu 30 maja 2017 r. Pełnomocnik oczekiwał na zawiadomienie o posiedzeniu, które na stan jego wiedzy jeszcze się nie odbyło, a co za tym idzie nie było wówczas podstaw do pilnego działania. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Poznaniu stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zauważył, że wniosek został złożony z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Wraz z wnioskiem pełnomocnik skarżącej złożył również skargę kasacyjną, a więc dopełnił czynności, której nie dokonał w terminie. Sąd podkreślił fakt, że uchybienie terminu zostało dokonane przez profesjonalnego pełnomocnika będącego doradcą podatkowym. W ocenie Sądu okoliczności sprawy wskazują, że pełnomocnik ponosi winę w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zwrócono przy tym uwagę, że nie ma wątpliwości, iż pełnomocnik miał pełną świadomość o wyznaczeniu go w niniejszej sprawie, a zatem, że winien był niezwłocznie podjąć niezbędne czynności. Tymczasem od dnia 30 maja 2017 r. nie zostały podjęte żadne czynności, a przegląd akt i dokonanie ich fotokopii pełnomocnik dokonał w Wydziale Informacji Sądowej dopiero w dniu 14 lipca 2017 r. W ocenie Sądu nie znajdował uzasadnienia fakt, że pełnomocnikowi skarżącej nie przesłano odpisu postanowienia referendarza sądowego z 25 kwietnia 2017 r. W tym zakresie wyjaśniono, że Sąd, działając w trybie art. 253 § 1 p.p.s.a., przesłał odpis ww. postanowienia o przyznaniu prawa pomocy Krajowej Radzie Doradców Podatkowych, jednocześnie informując o wydaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. wyroku oddalającego skargę, co stanowi wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 253 § 1 p.p.s.a. Podkreślono, że niewątpliwie przy zachowaniu właściwej staranności pełnomocnik skarżącej mógł dowiedzieć się o wydaniu tego wyroku w Sądzie, jak i w Krajowej Radzie Doradców Podatkowych. Zdaniem WSA, tym bardziej nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej fakt, że pełnomocnik oczekiwał na zawiadomienie o posiedzeniu, które na stan jego wiedzy jeszcze się nie odbyło, a co za tym idzie nie było wówczas podstaw do pilnego działania. W ocenie Sądu, już z chwilą doręczenia zawiadomienia o wyznaczeniu danej osoby jako pełnomocnika z urzędu, pełnomocnik jest zobligowany do zapoznania się ze sprawą i podjęcia czynności bez zbędnej zwłoki celem zapoznania się z aktami sprawy. Porównując daty zawiadomienia o wyznaczeniu i datę złożenia wniosku wraz ze skargą kasacyjną Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie dochował staranności w szybkim zapoznaniu się z aktami sprawy. W zażaleniu wywiedzionym od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że podatnik nie ponosi winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., II CKN 8/98, Lex nr 50679, należy wskazać, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Warto w tym miejscu zwrócić również uwagę na to, że w orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, iż zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (por. np. postanowienie NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt I OZ 1477/17, oraz z dnia 26 kwietnia 2017 roku, sygn. akt I OZ 808/17; dostępny, podobnie jak inne orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że pismo Krajowej Rady Doradców Podatkowych informujące P. L., iż wyznaczono go jako pełnomocnika w niniejszym postępowaniu, doręczono mu w dniu 30 maja 2017 r. Tym samym od tej daty rozpoczął swój bieg 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik utrzymuje, że w następstwie tego zawiadomienia starał się kontaktować ze skarżącą, jednakże bezskutecznie. Można przy tym zauważyć, że wyjaśnienia w tym zakresie są zdawkowe i nie uprawdopodobniają okoliczności, że brak nawiązania kontaktu z podatniczką nastąpił bez winy pełnomocnika. Jedyna okoliczność przytaczana w tym zakresie to wskazanie, że adres do doręczeń udostępniony przez Sąd to adres poprzedniego pełnomocnika, zaś pisma kierowane na ten adres pozostały bez odpowiedzi. Po pierwsze, nie tylko nie uprawdopodobniono, że próby takiego kontaktu zostały rzeczywiście podjęte. Po drugie, nawet jeśli tak, to są to starania niewystarczające, by mówić o rzetelnych działaniach, jakich wymagać można od profesjonalnego podmiotu. Należy oczekiwać, że pełnomocnik, który winien świadom być regulacji wynikającej z art. 177 § 3 p.p.s.a., wykaże szczególne starania by nie uchybić temu terminowi, gdy bieżący stan sprawy nie był mu znany. Nic nie stało przy tym na przeszkodzie, by pełnomocnik udał się do sądu (bądź chociaż wykonał stosowny telefon), celem należytego zadbania o interesy strony, którą reprezentuje. Tymczasem, nie jest sporne, że dopiero w dniu 14 lipca 2017 r. pełnomocnik dokonał w Wydziale Informacji Sądowej przeglądu akt i sporządził ich fotokopie. Należy podnieść, że w rozpatrywanym obecnie zażaleniu pełnomocnik nie powołuje okoliczności, które byłyby w stanie skutecznie podważyć prawidłowość rozstrzygnięcia podjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Zażalenie w przeważającej mierze skupia się na przytaczaniu treści zaskarżonego postanowienia i odniesieniu do dorobku orzecznictwa w zakresie przywrócenia terminu. Raz jeszcze należy podkreślić, że choć pełnomocnik stwierdza, iż nie udało mu się skontaktować ze skarżącą, to nie wyjaśnia bliżej przyczyn takiego stanu, jego tłumaczenia nie uprawdopodobniają, że nawiązanie takiego kontaktu było niemożliwe, czy przynajmniej bardzo trudne. Skierowanie korespondencji do byłego pełnomocnika podatniczki (co nie zostało też w jakikolwiek sposób potwierdzone, np. poprzez kopię zwrotnego potwierdzenia odbioru) nie wystarcza, by uznać, że pełnomocnik sprostał wymogom, jakie stawiać należy osobie profesjonalnie zajmującej się reprezentowaniem podatników. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji i przyjmuje je za własne. W sprawie nie może być mowy o braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu. Pełnomocnik ten nie dochował bowiem wymaganej od niego staranności. To, że w zawiadomieniu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu nie wskazano, iż wyznaczony jest do sporządzenia skargi kasacyjnej, nie podważa zasadności oczekiwania, że pełnomocnik z chwilą jego wyznaczenia w sprawie winien niezwłocznie zasięgnąć wiedzy o stanie tej sprawy i podjąć konieczne działania. Wbrew stanowisku zawartemu w zażaleniu, od pełnomocnika wyznaczonego z urzędu należy oczekiwać postawy czynnej, nie zaś biernej, a zatem po wyznaczeniu powinien on sam niezwłocznie powziąć czynności celem dowiedzenia się, czy i jakie w sprawie biegną terminy (por. np. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2017 roku, sygn. akt I OZ 374/17). W niniejszej sprawie doradca podatkowy P. L., nie dochowując standardowi oczekiwanemu od profesjonalnego pełnomocnika, uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej z własnej winy. Jednocześnie należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa, nie przesyłając pełnomocnikowi skarżącej odpisu postanowienia referendarza sądowego z 25 kwietnia 2017 r., dotyczącego przyznania prawa pomocy, gdyż taki obowiązek na sądzie nie spoczywa. WSA w Poznaniu przesłał stosowny odpis Krajowej Radzie Doradców Podatkowych - zgodnie z wymogami art. 253 § 1 p.p.s.a. Zarazem, jak wynika ze zdania drugiego tego przepisu, w przypadku, gdy ustanowienie pełnomocnika ma nastąpić po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, sąd zawiadamia o tym właściwą radę. W niniejszym postępowaniu Sąd dokonał zawiadomienia rady, brak natomiast obowiązku, by Sąd pierwszej instancji wystosowywał takież powiadomienie dla pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, w zgodzie z którym przy zachowaniu właściwej staranności pełnomocnik skarżącej niewątpliwie mógł dowiedzieć się o wydaniu przedmiotowego wyroku (czy to w Sądzie, czy w Krajowej Radzie Doradców Podatkowych). Wobec sposobu skonstruowania zarzutu w petitum zażalenia podnieść również trzeba, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena działań pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą stosunku pełnomocnictwa łączącego skarżącego z jego pełnomocnikiem, nie jest zaś okolicznością obiektywną pozwalającą na przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt I OZ 520/17). W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że działania pełnomocnika obciążają mocodawcę, który ponosi skutki tych działań i zaniechań (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 1008/07; postanowienie NSA z 2 września 2014 r., sygn. akt II OZ 813/14). Mając na uwadze zachodzenie takiego stosunku między pełnomocnikiem i stroną skarżącą, nie sposób uznać, jak to wywodzone jest w zażaleniu, że wniosek o przywrócenie terminu może skutecznie być uzasadniany w niniejszej sprawie przewidzianym w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawem do sądu (tj. w ten sposób, że zaniechania pełnomocnika "wiązałyby się dla strony skarżącej z dolegliwym skutkiem w postaci odrzucenia skargi", s. 7 zażalenia). W konsekwencji powyższego, zarzuty zawarte w zażaleniu uznać należy za niezasadne, a zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu. Zatem zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.