I OZ 808/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia małoletniego K. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2017 roku sygn. akt II SA/Wa 361/16 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej małoletniego K. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2016 roku sygn. akt II SA/Wa 361/16 w sprawie ze skargi małoletniego K. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 marca 2017 roku sygn. akt II SA/Wa 361/16 wydanym na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił małoletniemu K. S. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego S. S. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych jego skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 23 września 2016 roku w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 roku w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego kasacyjnie złożył pismo z dnia 30 listopada 2016 roku zawierające oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Ponieważ do pisma nie dołączono jego odpisu dla strony przeciwnej, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2016 roku wezwał pełnomocnika skarżącego kasacyjnie, by w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, złożył ten odpis. Z uwagi na niedoręczenie w terminie wspomnianego odpisu, zarządzeniem z dnia 3 lutego 2017 roku pozostawiono wyżej wymienione pismo z dnia 30 listopada 2016 roku bez rozpoznania. W dniu 14 lutego 2017 roku pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł zażalenie na to zarządzenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do przedłożenia przedmiotowego odpisu. Sąd I instancji uznał, że okoliczności wskazane przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie nie uprawdopodobniają przesłanki braku winy w uchybieniu terminu zawartej w art. 87 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji podana przyczyna - czyli odmienne stanowisko co do obowiązku złożenia oświadczenia w przedmiocie zrzeczenia się rozprawy wraz z odpowiednią ilością odpisów, stanowi w rzeczywistości polemikę z treścią zarządzenia wzywającego do uzupełnienia tego braku formalnego, natomiast nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminu. Niewykonanie zarządzenia Sądu tylko z uwagi na odmienne stanowisko strony co do nałożonego na nią obowiązku nie oznacza bowiem zachowania najwyższej staranności w dochowaniu terminu, jest raczej wynikiem świadomego działania pełnomocnika, który, znając konsekwencje niewykonania zarządzenia z dnia 5 grudnia 2016 roku, nie podjął żadnych działań w celu uniknięcia tych negatywnych dla skarżącego kasacyjnie konsekwencji. Zażalenie na to postanowienie wywiódł skarżący kasacyjnie, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że niemożliwość uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci złożenia odpisu oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy w zakreślonym terminie, wywołana była otrzymaniem wezwania w okresie świątecznym - tj. w dniu 2 stycznia 2017 roku oraz problemami zdrowotnymi (tzw. kolki) najmłodszego dziecka pełnomocnika wnoszącego zażalenie - r. pr. A. O. - J. O. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z 12.6.2008 r., II OZ 580/08, cbosa). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., II CKN 8/98, Lex nr 50679, należy wskazać, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej analizy prawidłowo dokonał Sąd I instancji, który wydając zaskarżone postanowienie uznał, że przedstawione w aktach niniejszej sprawy okoliczności nie uprawdopodobniają, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika skarżącego. Warto w tym miejscu zwrócić również uwagę na to, że w orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda – op. cit., s. 445). W orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 5/93/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 3.3.2009 r., I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnicy czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy prowadzonej kancelarii, a więc również nadawania pism do sądów. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r., II GZ 184/09, cbosa). W niniejszej sprawie należy uznać za trafną ocenę Sądu I instancji, że przywołane przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie dostarczały dostatecznych podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nastąpiło z przyczyn przez niego niezawinionych. Słusznie Sąd I instancji podkreślił, że podana w przedmiotowym wniosku przyczyna - czyli odmienne stanowisko co do obowiązku złożenia oświadczenia w przedmiocie zrzeczenia się rozprawy wraz z odpowiednią ilością odpisów, stanowi w rzeczywistości polemikę z treścią zarządzenia wzywającego do uzupełnienia tego braku formalnego, natomiast nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminu. Niewykonanie zarządzenia Sądu tylko z uwagi na odmienne stanowisko strony co do nałożonego na nią obowiązku nie oznacza bowiem zachowania najwyższej staranności w dochowaniu terminu, jest raczej wynikiem świadomego działania pełnomocnika, który, znając konsekwencje niewykonania zarządzenia z dnia 5 grudnia 2016 roku, nie podjął żadnych działań w celu uniknięcia tych negatywnych dla skarżącego kasacyjnie konsekwencji. Na marginesie należy tu zauważyć, że odpis pisma dotyczącego oświadczenia pełnomocnika składanego na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. doręczany jest stronie przeciwnej celem umożliwieniu jej skorzystania z uprawnienia wynikającego z art. 182 § 2 p.p.s.a. Brak winy w uchybieniu terminowi nie został również uprawdopodobniony w rozpoznawanym zażaleniu. Nie została podjęta nawet próba wykazania, że problemy zdrowotne dziecka pełnomocnika rzeczywiście wystąpiły, a jeśli tak, to w jakim dokładnie okresie. Nie wyjaśniono też, dlaczego pełnomocnik nie mógł w dokonaniu uchybionej czynności skorzystać z pomocy innych osób – w tym osób trzecich, zwłaszcza przedstawiciela ustawowego swojego mocodawcy. Nie zasługuje na uwzględnienie także argumentacja dotycząca doręczenia wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej "w okresie świątecznym" - na profesjonalnym pełnomocniku ciąży bowiem obowiązek takiego zorganizowania pracy swej kancelarii, by w sposób właściwy zadbać o interesy strony (mocodawcy). Na marginesie warto zauważyć, że wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 2 stycznia, a więc już po Świętach Bożego Narodzenia i po Nowym Roku. W świetle powyższego uznać należy, że zasadnie Sąd I instancji oddalił złożony w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.