II FZ 195/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Grażyna Nasierowska, , , po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1313/16 w zakresie odmowy wstrzymania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2016 r. nr [...], [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1313/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odmówił S. G. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 4 września 2015 r., w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 26 sierpnia 2016 r., w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., od dochodów nieznajdujacych pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżąca w skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 26 sierpnia 2016 r., złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca wskazała, że wykonanie decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do spowodowania skutków. Jak wskazała wnioskodawczyni, wysokość zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę przekracza jej możliwości płatnicze. Skarżąca podała jednocześnie, że podjęła starania o dobrowolne uregulowanie należności, występując z wnioskiem o rozłożenie należności na raty. Odnosząc się do tego wniosku Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wskazał, że zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważył, że w złożonym wniosku skarżąca ograniczyła się zasadniczo do wskazania ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu podając przy tym, że znajduje się w trudnej sytuacji, a zapłata zaległości przekracza jej możliwości płatnicze. W ocenie Sądu, informacje podane przez skarżącą nie obrazują w pełni jej sytuacji majątkowej. Sąd zwrócił uwagę na to, że w aktach sprawy znajdują się inne dokumenty, złożone przez skarżącą w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. Z analizy złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca nie posiada żadnego majątku, nie osiąga dochodów, poszukując obecnie zatrudnienia, samotnie wychowuje sześcioletniego syna, a koszty utrzymania dziecka pokrywa jego ojciec. Wszelkie zobowiązania skarżącej, jej bieżące wydatki i potrzeby życiowe pokrywane są przez jej matkę. Wnioskodawczyni wskazała również, że nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności a także wartościowych przedmiotów o wartości powyżej 5 000 zł. W ocenie Sądu, przedstawione przez wnioskodawczynię okoliczności odnoszące się do jej sytuacji finansowo rodzinnej nie wskazują na to, że wskutek wykonania zaskarżonej decyzji może zaistnieć stan niebezpieczeństwa wystąpienia szkody, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie wprawdzie przyznane zostało skarżącej prawo pomocy, jednakże nie można utożsamiać przesłanek do przyznania prawa pomocy z przesłankami wstrzymania wykonania aktu. W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ostatecznej z 26 sierpnia 2016 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z 4 września 2015 r. oraz art. 163 § 2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia, w którym Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że nie wystąpiły przesłanki wstrzymania wykonania decyzji organów podatkowych obydwu instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10). Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek choćby uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Wniosek taki powinien zostać poparty stosownymi dokumentami źródłowymi pozwalającymi wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Sąd rozpatrując sprawę ocenia, czy podane przez stronę okoliczności w istocie wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by Sąd mógł stwierdzić, na podstawie konkretnych danych, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do odwrócenia. W sytuacji, gdy strona nie wykaże we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Analizując argumentację zaprezentowaną przez skarżącą w toku niniejszego postępowania wpadkowego uznać należy, że nie wykazała ona, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył, iż skarżąca we wniosku przytoczyła ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, jednakże nie wskazała, jakie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Odwołanie się do wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. warunków wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, bez właściwego udokumentowania okoliczności przemawiających za przyznaniem tego prawa i lakoniczne uzasadnienie wniosku, nie może skutkować zastosowaniem tymczasowej ochrony sądowej strony. Jak już wskazano uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających na ocenę, że wstrzymanie zaskarżonego aktu jest w danej sprawie obiektywnie zasadne. Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm., dalej "u.p.e.a.") dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Prawidłowo zauważył Sąd pierwszej instancji, iż trudna sytuacja materialna wnioskodawcy może mieć niewątpliwie wpływ na przyznanie prawa pomocy, nie jest zaś wystarczającą okolicznością do wstrzymania wykonania zaskarżonych aktów. W doktrynie i w judykaturze przyjmuje się zasadę, zgodnie z którą przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., nie można utożsamiać z przesłankami, na podstawie, których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy i postępowanie w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu to dwa odrębne postępowania, w których sąd rozstrzyga na podstawie innych przesłanek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2010 r., II FZ 605/10, LEX nr 742664 i z dnia 16 października 2009 r., II FSK 1783/08, LEX nr 573464, z dnia 22 czerwca 2010 r., I FZ 189/10). Warto nadmienić, iż każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Nie jest to więc sytuacja, która sama z siebie uzasadnia zastosowanie wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o przeprowadzenie postępowania dowodowego z akt postępowania egzekucyjnego i akt postępowania odwoławczego dotyczącego odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej wyjaśnić należy, iż co do zasady w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie prowadzi się postępowania dowodowego. Od tej zasady wprowadzono wyjątek określony w art. 106 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak zatem wynika z treści powołanego przepisu, dopuszczenie uzupełniającego postępowania dowodowego możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy jego przeprowadzenie jest niezbędne do rozwiania wątpliwości, które muszą mieć charakter istotny (1) oraz uzupełniające postępowanie dowodowe nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania (2). Istotnym jest, w aspekcie omawianego przepisu, obowiązek jaki nakład na stronę domagającą się udzielenia jej ochrony tymczasowej przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. Skoro jak już wskazano, obowiązkiem strony jest takie sformułowanie wniosku włącznie z przedstawieniem odpowiedniej dokumentacji mającej przemawiać za podniesioną przez nią argumentacją – mającą co najmniej uprawdopodabniać żądanie zastosowania ochrony tymczasowej, to nie jest rzeczą sądu rozpoznającego wniosek poszukiwanie i gromadzenie materiału dowodowego, którego celem byłoby wykazanie zasadności podniesionych we wniosku twierdzeń na okoliczność możliwości wystąpienia jednej bądź obu przesłanek określony w art. 61 § 3 p.p.s.a. warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, iż użyte w art. 106 § 3 p.p.s.a. pojęcie "uzupełniające" nie może oznaczać przeprowadzenia pełnego, zupełnego bądź całościowego postępowania dowodowego zmierzającego do poparcia twierdzeń zawartych w piśmie procesowym strony. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis zawiera regulację, w ramach której ustawodawca określa jakie elementy ma zawierać uzasadnienie orzeczenia. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu tylko wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź dotknięte jest tak oczywistymi brakami, że uniemożliwia to przeprowadzenie kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dla skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało zatem wykazać, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na jego konstrukcję, braki w zakresie wymogów ustawowych nie pozwala na jego ocenę. Wbrew stanowisku prezentowanemu w zażaleniu, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie elementy przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Rozpatrując akcentowaną w zażaleniu okoliczność, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniami sygn. akt I SA/Gd 834/10 – 843/10, wstrzymał w stosunku do skarżącej wykonanie decyzji organów obu instancji, nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze zauważyć należy, iż przedmiotowe postanowienia zostały wydane w listopadzie i grudniu 2010 r., ponadto Sąd zobowiązany jest w każdej sprawie badać okoliczności przyznania ochrony tymczasowej. Fakt, iż w innych postępowaniach, przeszło 7 lat wcześniej uznano, iż skarżąca spełniła warunki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie jest równoznaczny, iż na etapie niniejszego postępowania takie przesłanki zachodzą. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. W rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania wskazać należy, że nie może on zostać uwzględniony, bowiem w myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia.